Stock Market Crash : दक्षिण कोरियाच्या शेअर बाजारात गेल्या एका महिन्यात झालेल्या मोठ्या घसरणीने लाखो रिटेल गुंतवणूकदारांना मोठा आर्थिक फटका बसला आहे. देशाचा प्रमुख निर्देशांक कोस्पी (KOSPI) अवघ्या एका महिन्यात तब्बल 34 टक्क्यांनी कोसळला असून अनेक गुंतवणूकदारांनी आयुष्यभराची बचत गमावल्याची भावना सोशल मीडियावर व्यक्त केली आहे.

विशेष म्हणजे, महिनाभरापूर्वी शेअर बाजारातील तेजीमुळे मोठा नफा कमावणारे अनेक गुंतवणूकदार आता मोठ्या तोट्याला सामोरे जात आहेत. त्यामुळे दक्षिण कोरियातील शेअर बाजारातील घसरण हा सध्या चर्चेचा प्रमुख विषय ठरला आहे.

वर्षभर तेजीत असलेल्या बाजाराला अचानक ब्रेक –

गेल्या वर्षभरात दक्षिण कोरियाचा शेअर बाजार जगातील सर्वाधिक परतावा देणाऱ्या बाजारांपैकी एक ठरला होता. अलीकडील घसरणीनंतरही कोस्पीने एका वर्षात सुमारे 71 टक्क्यांचा परतावा दिला आहे. इतक्या कमी कालावधीत इतकी मोठी वाढ जगातील फार कमी बाजारांमध्ये पाहायला मिळाली आहे.

या तेजीमध्ये SK Hynix आणि Samsung Electronics या चिप उत्पादक कंपन्यांचा मोठा वाटा होता. मात्र आता बाजारातील घसरणीलाही याच दोन कंपन्यांच्या शेअर्समधील पडझड मोठ्या प्रमाणात कारणीभूत ठरत आहे.

SK Hynix आणि Samsung मुळे बाजाराला मोठा आधार –

गेल्या वर्षभरात परदेशी गुंतवणूकदारांनी SK Hynix आणि Samsung Electronics मध्ये मोठ्या प्रमाणावर गुंतवणूक केली होती. त्यामुळे या दोन्ही कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये विक्रमी तेजी पाहायला मिळाली. SK Hynix चा शेअर गेल्या एका वर्षात तब्बल 400 टक्क्यांनी वाढला. Samsung Electronics च्या शेअरने याच कालावधीत 185 टक्क्यांची उसळी घेतली.

विशेष म्हणजे, अलीकडील घसरणीनंतरही हा वार्षिक परतावा कायम आहे. या दोन्ही कंपन्यांचे कोस्पी निर्देशांकातील एकत्रित वजन सुमारे 60 टक्के असल्याने त्यांच्या हालचालींचा संपूर्ण बाजारावर मोठा परिणाम होतो.

एका महिन्यात मोठी पडझड –

गेल्या एका महिन्यातच SK Hynix चा शेअर 50 टक्क्यांहून अधिक घसरला, तर Samsung Electronics च्या शेअरमध्ये 38 टक्क्यांची घसरण झाली. परिणामी, तेजीच्या काळात मोठी गुंतवणूक करणाऱ्या रिटेल गुंतवणूकदारांचे मोठे नुकसान झाले आहे.

सोशल मीडियावर गुंतवणूकदारांची व्यथा –

29 जुलै रोजी सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर अनेक गुंतवणूकदारांनी आपल्या तोट्याची माहिती शेअर केली. एका गुंतवणूकदाराने ‘थ्रेड्स’वर लिहिले की, काही दिवसांपूर्वी त्याच्या गुंतवणुकीवरील नफा सुमारे 4 कोटी रुपयांपर्यंत पोहोचला होता. मात्र आता तो 4.6 कोटी रुपयांच्या तोट्यात गेला आहे.

दुसऱ्या एका गुंतवणूकदाराने सांगितले की, लग्नासाठी साठवलेली संपूर्ण बचत त्याने शेअर बाजारात गुंतवली होती. बाजार कोसळल्यानंतर त्याच्या पोर्टफोलिओचे मूल्य 40 टक्क्यांनी घटले. तर आणखी एका गुंतवणूकदाराने घर खरेदीसाठी राखून ठेवलेले पैसे शेअर बाजारात गुंतवले होते. या घसरणीत त्याला सुमारे 2 कोटी रुपयांचे नुकसान झाल्याचे त्याने सांगितले.

दक्षिण कोरियातील शेअर बाजारातील ही घसरण पुन्हा एकदा हे अधोरेखित करते की, अल्पावधीत मोठा परतावा देणाऱ्या बाजारांमध्ये जोखीमही तितकीच मोठी असते. विशेषतः आयुष्यातील महत्त्वाच्या उद्दिष्टांसाठी राखून ठेवलेली बचत उच्च जोखमीच्या गुंतवणुकीत टाकताना आर्थिक नियोजन आणि जोखीम व्यवस्थापन अत्यंत आवश्यक ठरते.

या मोठ्या घसरणीमागे मुख्य कारणे –

AI आणि सेमीकंडक्टर शेअर्समधील मोठी घसरण

दक्षिण कोरियाच्या शेअर बाजारात सॅमसंग इलेक्ट्रॉनिक्स (Samsung Electronics) आणि एसके हायनिक्स (SK Hynix) या दोन मोठ्या चिप उत्पादक कंपन्यांचा वाटा ५०% पेक्षा जास्त आहे. जागतिक पातळीवर तंत्रज्ञान क्षेत्रातील शेअर्स कोसळल्यामुळे या दोन्ही कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये एकाच दिवसात १०% ते १६% पर्यंत घसरण झाली, ज्यामुळे पूर्ण KOSPI निर्देशांक खाली आला.

AI गुंतवणुकीवरील परताव्याबाबत शंका –

जागतिक स्तरावर आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) आणि डेटा सेंटर्सवर कंपन्यांनी अब्जावधी डॉलर्स खर्च केले आहेत. मात्र, या मोठ्या गुंतवणुकीच्या तुलनेत कंपन्यांना प्रत्यक्ष नफा किंवा परतावा (Returns) कधी मिळणार, याबद्दल जगभरातील गुंतवणूकदारांच्या मनात शंका निर्माण झाली आहे.

चिनी कंपन्यांकडून वाढती स्पर्धा –

चीनने चिप निर्मितीच्या तंत्रज्ञानात केलेली प्रगती आणि चिनी कंपन्यांनी (उदा. CXMT) जागतिक बाजारात स्वस्त मेमरी चिप्सचे उत्पादन सुरू केल्याची बातमी आल्यामुळे दक्षिण कोरियाच्या कंपन्यांच्या मक्तेदारीला आणि भविष्यातील नफ्याला धोका निर्माण झाला आहे.

किरकोळ गुंतवणूकदारांची सक्तीची विक्री (Leverage Cleanout)

मागील काही महिन्यांत अनेक किरकोळ गुंतवणूकदारांनी कर्ज घेऊन किंवा लेव्हरेज (Leveraged Trading/Margin) वापरून एआय शेअर्समध्ये गुंतवणूक केली होती. शेअर्स घसरू लागताच ब्रोकर्सने ‘मार्जिन कॉल’मुळे या पोझिशन्स सक्तीने विकल्या (Forced Liquidation), ज्यामुळे घसरणीचा वेग अधिक वाढला.

परदेशी गुंतवणूकदारांची विक्री आणि जागतिक अनिश्चितता –

जागतिक पातळीवर मंदीची भीती, उच्च व्याजदर आणि जागतिक तणावामुळे परदेशी संस्थात्मक गुंतवणूकदारांनी (FII) दक्षिण कोरियासारख्या निर्यातप्रधान बाजारातून पैसा काढून सुरक्षित पर्यायांमध्ये वर्ग केला.