Trade deal- वॉशिंग्टन, डीसी: भारत आणि अमेरिका यांच्यातील द्विपक्षीय व्यापार करार (BTA) लवकरच अंतिम होण्याची शक्यता आहे. अमेरिकेचे अर्थसचिव स्कॉट बेसेन्ट यांनी 29 एप्रिल रोजी सांगितले की, उपराष्ट्राध्यक्ष जे. डी. व्हान्स यांच्या अलीकडील भारत दौऱ्यात या करारावर “खूप चांगली प्रगती” झाली आहे. व्हान्स आणि पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्यातील चर्चेने कराराला गती मिळाली असून, लवकरच यासंदर्भात मोठ्या घोषणा होऊ शकतात. भारतासोबतचा हा करार अमेरिकेच्या पहिल्या व्यापार करारांपैकी एक असेल, असे बेसेन्ट यांनी स्पष्ट केले.

‘मिशन 500’ साठी ठोस पावले –
पंतप्रधान मोदी आणि अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी फेब्रुवारी 2025 मध्ये द्विपक्षीय व्यापार 2030 पर्यंत 190 अब्ज डॉलरवरून 500 अब्ज डॉलरपर्यंत वाढवण्याचे ‘मिशन 500’ जाहीर केले होते. या उद्दिष्टाला गती देण्यासाठी दोन्ही देश नव्या, परस्पर फायदेशीर आणि बहु-क्षेत्रीय व्यापार करारासाठी कार्यरत आहेत. 23 ते 25 एप्रिल 2025 दरम्यान वॉशिंग्टन, डीसी येथे भारताच्या वाणिज्य विभाग आणि अमेरिकेच्या व्यापार प्रतिनिधी कार्यालयाच्या प्रतिनिधींमध्ये झालेल्या बैठकीत टैरिफ आणि गैर-टैरिफ मुद्द्यांवर सखोल चर्चा झाली.

कराराची वैशिष्ट्ये –
हा करार रोजगार निर्मिती, टिकाऊ पुरवठा साखळ्या आणि दोन्ही देशांतील कामगारांसाठी समृद्धी यावर केंद्रित आहे. भारताने कमी टैरिफ, गैर-टैरिफ अडथळ्यांचा अभाव, चलन हेराफेरीचा अभाव आणि कमी सरकारी अनुदानांमुळे कराराची प्रक्रिया सुलभ झाल्याचे बेसेन्ट यांनी नमूद केले. याशिवाय, भारताने अमेरिकेला “फॉरवर्ड मोस्ट-फेवर्ड-नेशन” दर्जा देण्याची तयारी दर्शवली आहे, ज्यामुळे अमेरिकेला भारताच्या इतर कोणत्याही व्यापारी भागीदारापेक्षा जास्त अनुकूल टैरिफ मिळतील.

व्हान्स यांच्या दौऱ्याचे महत्त्व –
21 ते 24 एप्रिल 2025 दरम्यान व्हान्स यांनी भारताला भेट दिली आणि जयपूर येथील एका कार्यक्रमात कराराच्या संदर्भातील अटी (Terms of Reference) औपचारिकपणे अंतिम झाल्याची घोषणा केली. “हे पंतप्रधान मोदी आणि राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांच्या दृष्टिकोनाला प्रत्यक्षात आणण्यासाठी महत्त्वाचे पाऊल आहे,” असे व्हान्स म्हणाले. त्यांनी भारताला अमेरिकी ऊर्जा आणि संरक्षण उपकरणांच्या आयातीवरील अडथळे कमी करण्याचे आवाहन केले.

प्रगती आणि पुढील योजना –
भारताच्या वाणिज्य मंत्रालयाने या बैठका “फलदायी” असल्याचे म्हटले असून, येत्या मे अखेरीपासून प्रत्यक्ष क्षेत्रीय चर्चा सुरू होणार आहेत. यापूर्वी मार्च 2025 मध्ये नवी दिल्लीत झालेल्या चर्चांनंतर दोन्ही देशांनी कराराचा पहिला टप्पा 2025 च्या शरद ऋतूपर्यंत पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट ठेवले आहे. भारताचे अर्थमंत्री निर्मला सीतारमण यांनीही अलीकडेच सॅन फ्रान्सिस्को येथे भारतीय समुदायाला सांगितले की, भारत “सकारात्मक निष्कर्षांसह” करार पूर्ण करण्यास उत्सुक आहे.

टैरिफवर तात्पुरता दिलासा –
सध्या भारतावर अमेरिकेचे 10 टक्के टैरिफ लागू आहे, तर 26 टक्के परस्पर टैरिफ 8 जुलै 2025 पर्यंत 90 दिवसांसाठी स्थगित करण्यात आले आहे. भारत हा टैरिफ टाळण्यासाठी तातडीने करार पूर्ण करण्याच्या प्रयत्नात आहे. याशिवाय, भारताने कृषी आणि अन्न उत्पादनांवरील टैरिफ कमी करण्याची तयारी दर्शवली आहे, ज्यामुळे अमेरिकी निर्यातीला भारतीय बाजारपेठेत अधिक प्रवेश मिळेल, तर भारताला संरक्षण, स्वच्छ ऊर्जा आणि उच्च तंत्रज्ञान क्षेत्रात अमेरिकी तंत्रज्ञानाचा लाभ होईल.

भारत-अमेरिका व्यापार करार हा दोन्ही देशांमधील आर्थिक संबंधांना नवी उंची देणारा ठरणार आहे. ‘मिशन 500’ अंतर्गत हा करार भारताच्या दीर्घकालीन विकास आणि राष्ट्रीय सुरक्षेच्या उद्दिष्टांना बळ देईल, अशी अपेक्षा आहे.