Stock Market : शेअर बाजारातील क्लोजिंग ऑक्शन सेशन (CAS) संदर्भातील नियमांमध्ये भारतीय प्रतिभूती आणि विनिमय मंडळाने (SEBI) बदल केले आहेत. एक्सपायरीच्या दिवशी इंडेक्स आणि शेअर्सच्या डेरिव्हेटिव्ह्जचे सेटलमेंट आता कॅश मार्केटमधील शेवटच्या 30 मिनिटांच्या व्यवहारांच्या सरासरी भावावर आधारित असेल. हे बहुतांश बदल 7 डिसेंबर 2026 पासून लागू होतील. मात्र, सामान्य व्यवहारातून CAS मध्ये अपूर्ण लिमिट आणि Iceberg ऑर्डर आणण्याचे नवे नियम 8 फेब्रुवारी 2027 पासून लागू होतील.

सेटलमेंटचा भाव कसा ठरणार?

इंडेक्स डेरिव्हेटिव्ह्जसाठी दुपारी 3 ते 3.30 या वेळेत इंडेक्समधील शेअर्सच्या व्यवहाराचा Volume Weighted Average Price (VWAP) घेतला जाईल. शेअर डेरिव्हेटिव्ह्जसाठी संबंधित शेअरचा याच कालावधीतील VWAP घेतला जाईल. यात सर्व स्टॉक एक्सचेंजवरील व्यवहारांचा समावेश असेल.

VWAP म्हणजे व्यवहारांच्या प्रमाणानुसार ठरवलेला सरासरी भाव. ज्या किमतीवर जास्त शेअर्सची खरेदी-विक्री होते, त्या किमतीला अधिक महत्त्व दिले जाते.

क्लोजिंग ऑक्शनची नवी वेळ –

3.30 ते 3.31: रेफरन्स प्राइसची गणना आणि सामान्य व्यवहारातून CAS मध्ये बदल.

3.31 ते 3.36: लिमिट आणि मार्केट दोन्ही प्रकारच्या ऑर्डर देता येतील.

3.36 नंतर: केवळ लिमिट ऑर्डर देता येतील. मार्केट ऑर्डरमध्ये बदल किंवा ती रद्द करता येणार नाही.

3.38 ते 3.40: या वेळेत कोणत्याही क्षणी ऑर्डर एंट्री बंद होईल.

डेरिव्हेटिव्ह्जचे व्यवहार कधी बंद होतील?

सामान्य दिवशी इंडेक्स डेरिव्हेटिव्ह्जमध्ये दुपारी 3.45 वाजेपर्यंत व्यवहार सुरू राहतील. मात्र, ज्या इंडेक्स कॉन्ट्रॅक्टची त्याच दिवशी एक्सपायरी आहे, त्यातील व्यवहार 3.30 वाजता बंद होतील. शेअर डेरिव्हेटिव्ह्जमध्ये एक्सपायरीच्या दिवशीही 3.45 वाजेपर्यंत व्यवहार सुरू राहतील.

कॅश मार्केटमधील पोस्ट-क्लोज सेशन दुपारी 3.50 ते 4 या वेळेत असेल. या सत्रात शेअरच्या बंद भावावर व्यवहार करता येतील.

अपूर्ण ऑर्डरचे काय होणार?

सामान्य व्यवहारात पूर्ण न झालेल्या लिमिट ऑर्डर CAS मध्ये पुढे नेल्या जातील. मात्र, स्टॉप-लॉस ऑर्डर आणि CAS च्या ठरलेल्या प्राइस बँडच्या बाहेरील ऑर्डर याला अपवाद असतील.

Iceberg ऑर्डरमध्ये मोठ्या ऑर्डरची संपूर्ण संख्या एकाच वेळी ऑर्डर बुकमध्ये दिसत नाही. ठरलेल्या प्राइस बँडमध्ये राहणाऱ्या अपूर्ण Iceberg ऑर्डर CAS मध्ये पूर्ण प्रमाण दाखवणाऱ्या लिमिट ऑर्डरमध्ये बदलतील. गुंतवणूकदार ऑर्डर देतानाच या व्यवस्थेतून बाहेर राहण्याचा पर्याय निवडू शकतील.

सेबीने नियम का बदलले?

CASची सुरुवात 3 ऑगस्टला झाली होती. त्यानंतर बाजारातील कमी लिक्विडिटी, भावात अचानक होणारे बदल आणि सेटलमेंटच्या किमतीबाबत ट्रेडर्सनी चिंता व्यक्त केली. सेबीच्या कन्सल्टेशन पेपरवर 20 हजारांहून अधिक सूचना मिळाल्या.

ट्रेडर्स आणि ब्रोकर्सनी शेवटच्या 30 मिनिटांच्या VWAP पद्धतीला पाठिंबा दिला. ही पद्धत बाजारातील सहभागींसाठी परिचित असून ती समजणे आणि लागू करणे सोपे असल्याचे त्यांचे म्हणणे होते. त्यामुळे सेबीने सामान्य व्यवहार आणि ऑक्शन एकत्र करून भाव ठरवण्याऐवजी 30 मिनिटांच्या VWAP पद्धतीला अंतिम मान्यता दिली.

दरम्यान, या बदलामुळे शेअरधारकांना सेटलमेंटचा भाव अधिक पारदर्शक आणि बाजारातील प्रत्यक्ष व्यवहारांवर आधारित मिळण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे अचानक भावातील चढ-उताराचा परिणाम काही प्रमाणात कमी होऊ शकतो. मात्र, शेवटच्या 30 मिनिटांतील व्यवहारावर अधिक भर असल्याने त्या काळातील अस्थिरतेचा परिणाम सेटलमेंट भावावर होऊ शकतो.