Suicide Prevention: दरवर्षी १० सप्टेंबर रोजी विश्व आत्महत्या प्रतिबंधक दिवस पाळला जातो. या दिवसाचा उद्देश आत्महत्या रोखण्यासाठी जनजागृती करणे आणि मानसिक आरोग्याबाबत मोकळेपणाने बोलण्यास प्रोत्साहन देणे हा आहे. मानसिक त्रासातून जाणाऱ्या व्यक्तीला योग्य वेळी समजून घेणे आणि मदत मिळवून देणे, यामुळे मोठा फरक पडू शकतो.

अनेकदा एखादी व्यक्ती मनातून खूप अस्वस्थ असते, मात्र ती आपली समस्या कोणालाही सांगत नाही. बाहेरून ती नेहमीसारखी दिसत असली तरी तिच्या मनात तणाव, निराशा किंवा एकटेपणाची भावना असू शकते. त्यामुळे जवळच्या व्यक्तीच्या वागण्यात अचानक बदल दिसत असेल, तर त्याकडे दुर्लक्ष न करता प्रेमाने संवाद साधणे गरजेचे आहे.

काही बदलांकडे लक्ष द्या   (Suicide Prevention)

एखाद्या व्यक्तीच्या वागण्यात अचानक मोठा बदल जाणवणे हा मदतीची गरज असल्याचा संकेत असू शकतो. उदाहरणार्थ, सतत निराश किंवा हताश असल्याचं बोलणं, स्वतःला इतरांवर ओझं समजणं, कुटुंबीय आणि मित्रांपासून अचानक दूर जाणं किंवा रोजच्या सवयींमध्ये मोठा बदल होणं याकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे.

पूर्वी आवडणाऱ्या गोष्टींमध्ये रस कमी होणे, भविष्याबद्दल खूप नकारात्मक बोलणे किंवा मृत्यू अथवा स्वतःला इजा करण्यासंबंधी बोलणे हेही गंभीरपणे घेण्यासारखे संकेत आहेत. मात्र, अशा कोणत्याही एका संकेतावरून व्यक्तीच्या मनाची स्थिती निश्चित करता येत नाही. त्यामुळे अंदाज बांधण्याऐवजी तिच्याशी शांतपणे बोलणे महत्त्वाचे आहे.

बोलताना काय काळजी घ्यावी?  (Suicide Prevention)

मानसिक त्रासातून जाणाऱ्या व्यक्तीशी बोलताना सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे तिचं बोलणं शांतपणे ऐकून घेणं. तिची समस्या छोटी आहे, असं सांगू नका. तिला दोष देऊ नका किंवा लगेच सल्ले देण्याची घाई करू नका. “तू हल्ली थोडा त्रासलेला वाटतोस, तुला बोलायचं असेल तर मी ऐकायला आहे,” अशा साध्या शब्दांनी संवादाची सुरुवात करता येते. समोरची व्यक्ती आपली भावना सांगत असेल, तर मध्येच अडवण्याऐवजी तिला बोलू द्या. तिच्या भावनांचा आदर करा आणि तिला एकटं वाटू नये, याची काळजी घ्या.

आत्महत्येच्या विचारांबद्दल विचारणं चुकीचं नाही   (Suicide Prevention)

एखादी व्यक्ती खूप गंभीर मानसिक संकटातून जात असल्याचं जाणवत असेल, तर संवेदनशीलपणे तिच्या मनात स्वतःला इजा करण्याचे किंवा आत्महत्येचे विचार आहेत का, हे थेट विचारता येते. असा प्रश्न विचारल्याने त्या व्यक्तीच्या मनात हे विचार निर्माण होत नाहीत. उलट, तिची परिस्थिती समजून घेऊन योग्य वेळी मदत मिळवून देण्यास त्याचा उपयोग होऊ शकतो. अशा वेळी व्यक्तीला एकटं सोडू नये. पालक, कुटुंबातील विश्वासू व्यक्ती, शिक्षक, डॉक्टर, मानसिक आरोग्य तज्ज्ञ किंवा स्थानिक आपत्कालीन सेवांची मदत तातडीने घ्यावी.

मानसिक आरोग्यावर बोलणं गरजेचं

मानसिक त्रास लपवण्याची गोष्ट नाही. जसं शारीरिक त्रासासाठी आपण डॉक्टरांची मदत घेतो, तसंच मानसिक आरोग्याशी संबंधित अडचणींसाठीही तज्ज्ञांची मदत घेणं योग्य आहे. कधी कधी एखाद्या व्यक्तीला मोठी मदत करण्यासाठी फक्त तिचं म्हणणं ऐकून घेणं, तिच्यासोबत राहणं आणि योग्य व्यक्तीपर्यंत तिला पोहोचवणं एवढंच पुरेसं ठरू शकतं.

लक्षात ठेवा, मानसिक त्रासाबद्दल बोलणं कमजोरी नाही. योग्य वेळी संवाद आणि मदत मिळणं महत्त्वाचं आहे.