Health Tips: आपल्या शरीराच्या आरोग्यासाठी अनेक जीवनसत्त्वे आणि पोषक घटक महत्त्वाचे असतात. त्यापैकी व्हिटॅमिन-डी हे हाडांच्या मजबुतीसाठी आवश्यक मानले जाते. मात्र, त्याची भूमिका केवळ हाडांपुरती मर्यादित नाही. शरीरातील व्हिटॅमिन-डीचा संबंध मेंदूचे कार्य आणि मानसिक आरोग्याशीही असल्याचे काही संशोधनातून समोर आले आहे.

सतत थकवा जाणवणे, झोप नीट न लागणे, छोट्या-छोट्या गोष्टींवर चिडचिड होणे किंवा मूडमध्ये वारंवार बदल होणे यामागे अनेक कारणे असू शकतात. ताणतणाव, अपुरी झोप, जीवनशैलीतील बदल आणि इतर आरोग्यविषयक समस्या यांसोबतच काही पोषक घटकांची कमतरताही यामागे कारणीभूत असू शकते.

व्हिटॅमिन-डी आणि मानसिक आरोग्याचा संबंध

व्हिटॅमिन-डी शरीरातील अनेक महत्त्वाच्या प्रक्रियांमध्ये भूमिका बजावते. मेंदूमध्येही व्हिटॅमिन-डीचे रिसेप्टर्स आढळतात. त्यामुळे या जीवनसत्त्वाचा मेंदूच्या कार्याशी आणि मानसिक आरोग्याशी असलेल्या संभाव्य संबंधाचा अभ्यास केला जात आहे.

काही संशोधनांमध्ये व्हिटॅमिन-डीची कमतरता आणि नैराश्यासारख्या लक्षणांमध्ये संबंध आढळला आहे. मात्र, याचा अर्थ प्रत्येक व्यक्तीमध्ये व्हिटॅमिन-डीची कमतरता हीच चिडचिड किंवा मूड खराब होण्याचे कारण आहे, असे म्हणता येत नाही.

त्यामुळे मूडमध्ये सतत बदल होत असतील, थकवा जाणवत असेल किंवा झोपेच्या समस्या दीर्घकाळ सुरू असतील, तर त्याकडे दुर्लक्ष न करता डॉक्टरांचा सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे.

नैराश्याशीही संबंध?

व्हिटॅमिन-डीची कमतरता आणि नैराश्य यांच्यातील संबंधावर अनेक अभ्यास झाले आहेत. काही अभ्यासांमध्ये व्हिटॅमिन-डीची पातळी कमी असणे आणि नैराश्याची लक्षणे यांच्यात संबंध दिसून आला आहे.

सतत उदास वाटणे, कोणत्याही कामात रस न राहणे, ऊर्जेची कमतरता, झोप किंवा भुकेमध्ये बदल आणि निराशा जाणवणे अशी लक्षणे दीर्घकाळ राहत असतील, तर केवळ व्हिटॅमिन-डीची गोळी घेऊन समस्या दूर करण्याचा प्रयत्न करू नये. अशा वेळी डॉक्टर किंवा मानसिक आरोग्य तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.

झोपेवरही होऊ शकतो परिणाम

शरीर आणि मेंदूच्या आरोग्यासाठी चांगली झोप अत्यंत महत्त्वाची आहे. काही परिस्थितींमध्ये व्हिटॅमिन-डीच्या कमतरतेचा झोपेच्या गुणवत्तेशी संबंध असल्याचेही अभ्यासातून दिसून आले आहे.

रात्री वारंवार जाग येणे, पुरेशी झोप घेऊनही दिवसभर थकवा जाणवणे किंवा झोपेचा पॅटर्न सतत बिघडलेला असणे यामागे अनेक कारणे असू शकतात. त्यामुळे अशा समस्यांकडे दुर्लक्ष न करता योग्य तपासणी करून घेणे गरजेचे आहे.

व्हिटॅमिन-डीची कमतरता कशी ओळखाल?

प्रत्येक व्यक्तीमध्ये व्हिटॅमिन-डीच्या कमतरतेची लक्षणे सारखीच असतील असे नाही. काही लोकांमध्ये कोणतीही स्पष्ट लक्षणे दिसत नाहीत. तर काहींना हाडे किंवा स्नायूंमध्ये वेदना, अशक्तपणा आणि सतत थकवा जाणवू शकतो.

व्हिटॅमिन-डीची कमतरता असल्याचा संशय असल्यास डॉक्टरांच्या सल्ल्याने रक्ताची तपासणी करता येते. सूर्यप्रकाश हा व्हिटॅमिन-डी मिळवण्याचा प्रमुख नैसर्गिक स्रोत आहे. याशिवाय आहारातूनही आवश्यक पोषक घटक मिळवण्याचा प्रयत्न करावा.

मात्र, तपासणी न करता स्वतःहून व्हिटॅमिन-डीच्या जास्त डोसच्या गोळ्या किंवा सप्लिमेंट्स घेणे योग्य नाही. कोणत्याही जीवनसत्त्वाचे अतिप्रमाण शरीरासाठी हानिकारक ठरू शकते.