RBI Repo Rate: या आठवड्यात सर्वसामान्यांसाठी दुहेरी आनंदाची बातमी आली आहे. एकीकडे, सरकारने अर्थसंकल्पात करात कपात करून दिलासा दिला, तर रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) ने रेपो दरात 0.25% (25 बेसिस पॉईंट) कपात करण्याची घोषणा केली आहे, त्यामुळे कर्ज स्वस्त होऊ शकते. नवीन रेपो दरानुसार, तो 6.5% वरून 6.25% पर्यंत कमी झाला आहे. हा निर्णय अशा वेळी घेण्यात आला आहे जेव्हा देशाचा आर्थिक विकास दर मंदावला होता आणि वापर वाढवण्याची गरज भासू लागली होती.

आरबीआयचे गव्हर्नर संजय मल्होत्रा ​​म्हणाले की, कर कपात आणि व्याजदर कपातीमुळे देशांतर्गत मागणी वाढेल, त्यामुळे अर्थव्यवस्था मजबूत होईल. गेल्या पाच वर्षांतील ही पहिलीच वेळ आहे की रेपो दर 0.25% ने कमी केला आहे, त्यामुळे ईएमआय, कार लोन आणि होम लोन स्वस्त होऊ शकतात. या पाऊलामुळे सर्वसामान्यांना दिलासा मिळू शकेल.

अर्थसंकल्प आणि चलनविषयक धोरण, सर्वसामान्यांना थेट फायदा –

अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन यांनी अर्थसंकल्प 2025 मध्ये आयकर सूट मर्यादा ₹ 12 लाख पर्यंत वाढवून मध्यमवर्गीयांना दिलासा दिला आहे. या निर्णयामुळे सरकारला सुमारे ₹1 लाख कोटींच्या कर महसुलाचे नुकसान होईल, परंतु लोकांना अधिक डिस्पोजेबल उत्पन्न मिळेल, त्यामुळे वापर आणि गुंतवणुकीला चालना मिळेल. दुसरीकडे, आरबीआयने व्याजदरात कपात केल्याने गृहकर्ज, कार कर्ज आणि व्यावसायिक कर्जे स्वस्त होतील. यामुळे रिअल इस्टेट, ऑटोमोबाईल आणि इतर उद्योगांमध्ये मागणी वाढण्याची शक्यता आहे. RBI गव्हर्नर म्हणाले, महागाई आणि विकास दर यांच्यातील समतोल राखण्यासाठी धोरणात्मक दरात 25 बेसिस पॉईंटची कपात केली आहे. आर्थिक क्रियाकलापांना चालना देणे हा त्याचा उद्देश आहे.

कर सवलत आणि स्वस्त व्याजदरामुळे वापर वाढतो –

अर्थसंकल्पात कर सवलत आणि रेपो दरात कपात केल्याने ग्राहकांची क्रयशक्ती वाढेल, त्यामुळे बाजारात मागणी वाढेल, असे तज्ज्ञांचे मत आहे. हे विशेषतः ग्रामीण भागात अधिक प्रभावी सिद्ध होऊ शकते, जेथे महागाई आणि उत्पन्नात घट झाल्यामुळे उपभोग कमी झाला होता. कर कपात पगारदार आणि मध्यमवर्गीयांना दिलासा देईल, तर रेपो दर कपातीमुळे उद्योग आणि स्टार्टअप्सना स्वस्त कर्ज मिळेल. त्यामुळे गुंतवणूक आणि उत्पादन वाढेल, त्यामुळे रोजगाराच्या संधीही वाढतील.

धोरणात्मक उपाययोजनांद्वारे अर्थव्यवस्थेला चालना –

दुसऱ्या तिमाहीत भारताचा जीडीपी वाढीचा दर 5.4% होता, परंतु सरकारने 2024-25 या आर्थिक वर्षासाठी तो 6.4% राहण्याचा अंदाज वर्तवला आहे. दर कपातीमुळे हे लक्ष्य साध्य करण्यात मदत होईल, असा विश्वास आरबीआयच्या चलनविषयक धोरण समितीला (MPC) आहे.

RBI च्या निर्णयाचा परिणाम कोणत्या क्षेत्रांवर होईल?

-रिअल इस्टेट सेक्टर: गृहकर्जाचे व्याजदर कमी होतील, त्यामुळे घर खरेदी करणाऱ्यांची संख्या वाढेल.
-ऑटोमोबाईल क्षेत्र: स्वस्त वाहन कर्जामुळे वाहन विक्रीला चालना मिळेल.
-बँकिंग क्षेत्र: बँकांची कर्ज वितरण क्षमता वाढेल, ज्यामुळे आर्थिक बाजारपेठ मजबूत होईल.
-एमएसएमई क्षेत्र: लहान आणि मध्यम उद्योगांना कमी व्याजदरात कर्ज मिळेल, ज्यामुळे व्यवसायाचा विस्तार होईल.

महागाई नियंत्रणात येईल का?

RBI चा अंदाज आहे की 2025-26 या आर्थिक वर्षात महागाईचा दर 4.2% वर राहील. अन्नधान्याच्या किमती घसरल्याने आणि स्थिर पुरवठा यामुळे महागाई नियंत्रणात राहण्याची शक्यता आहे. तथापि, आंतरराष्ट्रीय कच्च्या तेलाच्या किमती आणि भू-राजकीय तणाव महागाईवर परिणाम करू शकतात. जागतिक स्तरावर जर मोठा धक्का बसला तर आरबीआयला आपल्या धोरणाचा पुनर्विचार करावा लागू शकतो.

तज्ज्ञांच्या मते, महागाईच्या स्थिरतेमुळे एमपीसीला दिलासा मिळाला आहे. अर्थसंकल्पातील कर सवलत आणि RBI चे चलनविषयक धोरण एकत्रितपणे मागणी वाढवू शकते आणि GDP वाढ 6.3% ते 6.8% पर्यंत नेऊ शकते.

अर्थव्यवस्थेसाठी पुढचा मार्ग –

सरकार आणि आरबीआय यांची ही संयुक्त रणनीती विकासाला प्राधान्य देते. मात्र, त्याचा परिणाम हळूहळू दिसून येईल आणि ग्राहकांचा खर्च आणि गुंतवणूक किती वाढते यावर त्याचे यश अवलंबून असेल, असे तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे. RBI आणि सरकारचा हा धोरणात्मक समन्वय भारतीय अर्थव्यवस्थेसाठी सकारात्मक संकेत आहे. आता हा निर्णय महागाई नियंत्रणात ठेवत विकासदराला कितपत पुढे नेऊ शकतो हे पाहावे लागेल.

रेपो दर आणि त्याची ईएमआयवरील प्रभाव याबद्दल जाणून घ्या –

रेपो दर काय असतो?

रेपो दर म्हणजे रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) कडून व्यावसायिक बँकांना शॉर्ट-टर्म कर्ज देण्यावर लावलेला व्याज दर. “रेपो” म्हणजे “रेपर्चेज अ‍ॅग्रीमेंट” (Repurchase Agreement). हे व्याज दर बॅंकेच्या कर्जाची किमती ठरवतात.

जेव्हा बॅंका आरबीआय कडून कर्ज घेतात, तेव्हा त्या कर्जावर जो व्याज दर लागतो, त्याला रेपो दर म्हणतात.
रेपो दर कमी करण्याचा उद्देश म्हणजे बँकांना अधिक स्वस्त कर्ज मिळवून, ते कर्ज इतर लोकांना, विशेषतः व्यावसायिक कर्ज आणि गृह कर्ज म्हणून देणे.

रेपो दर कसा काम करतो?

– बॅंका आरबीआय कडून कर्ज घेतात आणि त्या कर्जावर आरबीआय एक व्याज दर लावते, तोच रेपो दर असतो.
– बॅंका या कर्जाचा वापर आपल्या दैनंदिन कार्यासाठी करतात, जसे की कर्ज देणे, लिक्विडिटी व्यवस्थापन इत्यादी.

रेपो दर कमी झाल्याचा फायदा काय होतो?

जेव्हा RBI रेपो दर कमी करते, तेव्हा बॅंका देखील त्याच प्रमाणात आपल्या कर्जावर असलेल्या व्याज दरात कपात करतात. याचा फायदा कर्ज घेणाऱ्यांना होतो कारण बॅंकेतून कर्ज घेण्याचा खर्च कमी होतो. याचे काही मुख्य फायदे:

-कर्ज घेण्याची सोय: कर्ज घेणाऱ्यांसाठी कर्ज किमती कमी होतात, ज्यामुळे घर, कार, वैयक्तिक कर्ज इत्यादी घेतल्यास ते परवडणारे होतात.
-आर्थिक वाढ: कमी व्याज दरामुळे लोक जास्त कर्ज घेऊ शकतात, ज्यामुळे आर्थिक क्षेत्रात विकास होतो.
-आर्थिक स्थिरता: रेपो दर कमी करणे आर्थिक मंदीच्या काळात किंवा मंदीपासून बाहेर येण्यासाठी उपयुक्त ठरू शकते.

ईएमआय (EMI) कमी का होतो?

ईएमआय (Equated Monthly Installment) म्हणजे मासिक कर्ज रक्कम. जेव्हा रेपो दर कमी होतो, तेव्हा बॅंका आणि वित्तीय संस्थांनी दिलेल्या कर्जावर असलेले व्याज दर कमी होतात, ज्याचा थेट परिणाम ईएमआयवर होतो. खालील प्रकारे हा बदल होतो:

ईएमआय कसा ठरतो?: कर्जाच्या रकमेवर, व्याज दरावर आणि कर्जाच्या मुदतीवर आधारित, मासिक कर्जाची रक्कम (EMI) ठरवली जाते. जेव्हा व्याज दर कमी होतो, तेव्हा तुमच्या कर्जाच्या EMIमध्ये घट होते, कारण त्याच कर्जाची रक्कम तुम्हाला कमी व्याज दराने फेडायची असते.

रेपो दर 0.25% कमी केल्याने ईएमआय कमी कसा होतो?

जर रेपो दर 6.50% वरून 6.25% पर्यंत कमी झाला असेल, तर याचा अर्थ कर्ज देणाऱ्या बँकांना त्यांच्या कर्जावर कमीत कमी व्याजदर लागेल. त्यामुळे त्यांच्याही कर्जाच्या व्याज दरात कपात होईल. उदाहरणार्थ:

घर कर्जाचे उदाहरण: तुम्ही 10 लाख रुपयांचे घर कर्ज घेतले असेल, आणि व्याज दर 6.50% वर असेल, तर तुमच्या EMI मध्ये एकाच महिन्यात काही रुपयांची कपात होऊ शकते, कारण बॅंकेचे कर्ज व्याज दर कमी झाला आहे.

वाढीव फायदे:
आर्थिक बचत: तुम्हाला कमी EMI भरण्यासाठी तात्काळ फायदा होईल.
कर्जाची परतफेड सुलभ होईल: कमी EMI मुळे तुमच्यावर आर्थिक ताण कमी होईल आणि कर्ज परतफेड करणे सोपे होईल.
जास्त लोकांना कर्ज मिळवण्यास प्रोत्साहन मिळेल: कमी दरांमुळे अधिक लोक कर्ज घेण्याचा विचार करतात, त्यामुळे विकासाला चालना मिळते.

दरम्यान, रेपो दर कमी झाल्यामुळे व्याज दर कमी होतात, आणि त्याच प्रमाणे EMI कमी होतो, ज्यामुळे कर्ज घेणाऱ्यांना फायदे होतात. हे जास्त कर्ज घेणाऱ्यांसाठी अधिक परवडणारे ठरते आणि आर्थिक स्थिरतेला चालना मिळते.