Rajgad Taluka Child Sex Ratio – पुणे जिल्ह्यात मुलींच्या जन्माचे प्रमाण चिंताजनकरीत्या घटत असताना, दुर्गम व डोंगराळ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या राजगड तालुक्याने आशादायी चित्र निर्माण केले आहे. जिल्ह्यातील ताज्या आकडेवारीनुसार राजगड तालुक्यात १००० मुलांमागे तब्बल ११८४ मुलींची नोंद झाली असून, बाललिंग गुणोत्तरात राजगड तालुका पुणे जिल्ह्यात प्रथम क्रमांकावर पोहोचला आहे.

मुलींच्या जन्माबाबत समाजातील बदलती मानसिकता, प्रभावी जनजागृती आणि आरोग्य यंत्रणेच्या सातत्यपूर्ण प्रयत्नांचे हे यश मानले जात आहे. विधानपरिषदेच्या उपसभापती डॉ. नीलम गोऱ्हे यांनी जूनच्या सुरुवातीलाच आरोग्य प्रशासनाच्या हवाल्याने पुणे जिल्ह्यातील घटत्या बाललिंग गुणोत्तराबाबत तीव्र चिंता व्यक्त केली आहे. एकीकडे देशभरात आणि विशेषतः शहरी भागात मुलींच्या जन्मदरातील घसरण ही गंभीर सामाजिक समस्या म्हणून समोर येत आहे.

मुलगा-मुलगी भेदभाव, सामाजिक पूर्वग्रह आणि विविध कारणांमुळे बाललिंग गुणोत्तर बिघडत असल्याची चिंता व्यक्त केली जात असताना राजगड तालुक्याने मात्र याउलट सकारात्मक संदेश दिला आहे. मुलींच्या जन्मदरात राजगड तालुक्याने केलेली ही कामगिरी केवळ पुणे जिल्ह्यासाठीच नव्हे तर संपूर्ण महाराष्ट्रासाठी प्रेरणादायी मानली जात आहे.

समाजातील स्त्री-पुरुष समानतेची भावना अधिक बळकट होत असल्याचा हा सकारात्मक संकेत असल्याचे मत व्यक्त होत आहे. राजगड तालुक्यात आरोग्य विभाग, महिला व बालकल्याण विभाग, आशा सेविका, अंगणवाडी कर्मचारी आणि विविध सामाजिक संस्थांनी मुलगी वाचवा, मुलगी शिकवा, लिंग निवड प्रतिबंध आणि स्त्री सक्षमीकरण याबाबत सातत्याने जनजागृती केली आहे.

गर्भलिंग निदानाविरोधातील मोहिमा, गरोदर मातांची नियमित तपासणी आणि आरोग्य सेवांचा प्रभावी वापर यामुळेही सकारात्मक बदल घडून आल्याचे सांगितले जात आहे. बाल लिंगगुणोत्तरातील ही उल्लेखनीय वाढ कायम राखण्यासाठी आणि इतर तालुक्यांनीही राजगडचा आदर्श घेण्यासाठी प्रशासन,

सामाजिक संस्था आणि नागरिकांनी एकत्रित प्रयत्न करण्याची गरज असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे. मुलींचा जन्म हा कुटुंब आणि समाजाच्या प्रगतीचा पाया असल्याचा संदेश राजगड तालुक्याने आपल्या कृतीतून दिला असून, ही बाब राज्यासाठी अभिमानास्पद ठरत आहे.

जिल्ह्याची आकडेवारी चिंताजनक
पुणे जिल्ह्यात सध्या १००० मुलांमागे केवळ ८६४ मुलींची नोंद आहे. जिल्ह्यातील अनेक तालुक्यांमध्ये मुलींच्या जन्माचे प्रमाण अपेक्षेपेक्षा कमी असल्याचे दिसून येत आहे. पुरंदर तालुक्यात हे प्रमाण सर्वात कमी म्हणजे ७९२ इतके आहे. भोर व इंदापूर तालुक्यांमध्ये ८२१, जुन्नरमध्ये ८४५, खेडमध्ये ८४८, बारामतीत ८६०, मावळमध्ये ८६३, शिरूरमध्ये ८८१, हवेलीमध्ये ८८६, दौंडमध्ये ८९२, मुळशीमध्ये ८९८ आणि आंबेगावमध्ये ९२६ मुलींची नोंद झाली आहे. या पार्श्वभूमीवर राजगड तालुक्यातील ११८४ हे गुणोत्तर अत्यंत उल्लेखनीय ठरत असून जिल्ह्याच्या सरासरीपेक्षा खूपच जास्त आहे.