नवी दिल्ली – देशाचा पुढील राष्ट्रपती कोण होणार हे आज कळणार आहे. द्रौपदी मुर्मू जिंकण्याची शक्यता जास्त आहे. त्यांनी निवडणूक जिंकल्यास देशाला प्रथमच आदिवासी राष्ट्रपती मिळू शकतो.

मतमोजणीनंतर नवे राष्ट्रपती 25 जुलै रोजी शपथ घेतील. त्यासाठीची तयारी आतापासूनच सुरू झाली आहे. देशाचे सरन्यायाधीश राष्ट्रपतींना शपथ देतील. जर कोणत्याही कारणास्तव सरन्यायाधीश उपस्थित राहू शकत नसतील तर राष्ट्रपती सर्वोच्च न्यायालयातील सर्वात ज्येष्ठ न्यायाधीशासमोर शपथ घेतात.

राष्ट्रपती 25 जुलैला शपथ का घेतात?
26 जानेवारी 1950 रोजी देशात प्रजासत्ताक लागू झाला. त्याच दिवशी डॉ.राजेंद्र प्रसाद देशाचे पहिले राष्ट्रपती झाले. तोपर्यंत देशात लोकसभेच्या निवडणुका झाल्या नव्हत्या. 1951-52 मध्ये पहिल्यांदा लोकसभा आणि राज्य विधानसभेच्या निवडणुका झाल्या. त्यानंतर राष्ट्रपतीपदाच्या निवडणुका झाल्या. 13 मे 1952 रोजी विजयी होऊन डॉ. राजेंद्र प्रसाद पुन्हा या पदावर पोहोचले. 1957 मध्ये डॉ.प्रसाद सलग दुसऱ्यांदा विजयी होऊन राष्ट्रपती झाले. डॉ.प्रसाद 12 वर्षे या पदावर राहिले. त्यांचा कार्यकाळ 13 मे 1962 रोजी संपला आणि डॉ. राधाकृष्णन देशाचे दुसरे राष्ट्रपती झाले. त्यांनी त्यांचा कार्यकाळ पूर्ण केला.

पाच वर्षांनंतर 13 मे 1967 रोजी डॉ. झाकीर हुसेन देशाचे तिसरे राष्ट्रपती झाले. डॉ हुसेन आपला कार्यकाळ पूर्ण करू शकले नाहीत. 3 मे 1969 रोजी त्यांचे निधन झाले. हुसेन यांच्या निधनानंतर उपराष्ट्रपती व्ही.व्ही.गिरी हे कार्यवाहक राष्ट्रपती झाले. त्यानंतर झालेल्या राष्ट्रपतीपदाच्या निवडणुकीत उमेदवार झाल्यानंतर त्यांना राजीनामा द्यावा लागला होता.

व्हीव्ही गिरी यांच्या राजीनाम्यानंतर सर्वोच्च न्यायालयाचे तत्कालीन मुख्य न्यायाधीश मोहम्मद हिदायतुल्ला यांची हंगामी राष्ट्रपती म्हणून नियुक्ती करण्यात आली होती. निवडणूक प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर 24 ऑगस्ट 1969 रोजी व्हीव्ही गिरी नवीन अध्यक्ष बनले. गिरी यांनी त्यांचा कार्यकाळ पूर्ण केला.

गिरी यांच्यानंतर 24 ऑगस्ट 1974 रोजी फखरुद्दीन अली अहमद हे नवे राष्ट्रपती झाले. कार्यकाळ पूर्ण न करणारे अहमद हे दुसरे राष्ट्रपती ठरले. 11 फेब्रुवारी 1977 रोजी त्यांचे निधन झाले. अहमद यांच्या निधनानंतर उपराष्ट्रपती बी.डी.जट्टी हे कार्यवाहक राष्ट्रपती झाले.

त्यानंतर निवडणुका झाल्या. निवडणुकीनंतर 25 जुलै 1977 रोजी नीलम संजीव रेड्डी देशाच्या नवीन राष्ट्रपती झाल्या. तेव्हापासून प्रत्येक राष्ट्रपतीने आपला कार्यकाळ पूर्ण केला आहे. या कारणास्तव, 25 जुलै रोजी नवीन राष्ट्रपती शपथ घेतात. त्यानंतर 25 जुलै रोजी नऊ राष्ट्रपतींनी शपथ घेतली आहे.

राष्ट्रपतींच्या शपथविधी सोहळ्याला भारताच्या सरन्यायाधीशांशिवाय उपराष्ट्रपती, पंतप्रधान, लोकसभेचे अध्यक्ष, राज्यसभेचे उपसभापती, केंद्रीय मंत्री आणि इतर अनेक मान्यवर उपस्थित राहणार आहेत.

राज्यघटनेत शपथविधीचा उल्लेख कोठे आहे?
भारतीय राज्यघटनेच्या अनुसूची 3 मध्ये घटनात्मक पदाधिकाऱ्यांच्या शपथेचा उल्लेख आहे. मात्र, त्यात राष्ट्रपती, उपराष्ट्रपती आणि राज्यपालांच्या शपथेचा उल्लेख नाही. या संवैधानिक पदांसाठीच्या शपथविधीचा स्वतंत्र लेखांमध्ये उल्लेख आहे. कलम 60 मध्ये राष्ट्रपतींच्या शपथेचा उल्लेख आहे, उपराष्ट्रपतींच्या शपथेचा उल्लेख कलम 69 मध्ये आहे आणि राज्यपालांच्या शपथेचा उल्लेख कलम 159 मध्ये आहे.

शपथविधी सोहळ्यात काय होते?
*शपथविधी सोहळ्यादरम्यान राष्ट्रपती भवनात देशातील मान्यवर उपस्थित असतात.
*भारताचे सरन्यायाधीश राष्ट्रपतींना पद आणि गोपनीयतेची शपथ देतात.
*यानंतर राष्ट्रपतींना 21 तोफांची सलामी दिली जाते.
*यानंतर राष्ट्रपती देशाचे उपराष्ट्रपती, पंतप्रधान, कॅबिनेट मंत्री यांची भेट घेतात.