Polymer notes:  तुमच्या खिशात ओले झाल्यामुळे १० किंवा २० रुपयांची नोट कधी फाटली किंवा खराब झाली आहे का? या समस्येपासून आता लवकरच सुटका होणार आहे. सरकार आणि भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI) देशात प्लास्टिक (पॉलिमर) नोटा आणण्यासाठी पूर्णपणे तयार  झाले आहेत. त्याची मंजुरी देखील देण्यात आली आहे.

अर्थ राज्यमंत्री पंकज चौधरी यांनी लोकसभेत या संदर्भात एक मोठी माहिती दिली. चला, या निर्णयाचा तुमच्या खिशावर काय परिणाम होईल ते समजून घेऊया.

एका प्रायोगिक प्रकल्पाचा (चाचणी) भाग म्हणून, आरबीआय १० आणि २० रुपयांच्या १०० कोटी पॉलिमर नोटा, म्हणजेच एकूण २०० कोटी नोटा छापणार असल्याची माहिती समोर आली आहे. यासाठी अर्थ मंत्रालयाने क्षेत्रीय चाचण्यांना मंजुरी दिली आहे. भारतीय हवामान आणि वापरामध्ये या नोटांची टिकाऊपणा आणि उपयुक्तता तपासण्यासाठी त्या प्रथम बाजारात चलनात आणल्या जातील.  (Polymer notes)

अनेकदा असं दिसून आलंय  कि, १० आणि २० रुपयांसारख्या लहान नोटांचा मोठ्या प्रमाणावर वापर होतो. भाजी बाजारापासून ते ऑटोच्या भाड्यापर्यंत, या नोटा वारंवार एका हातातून दुसऱ्या हातात जातात. कागदी नोटा लवकर फिकट होतात किंवा फाटतात. प्लास्टिकच्या नोटा पाणी, धूळ आणि ओलाव्याला प्रतिरोधक असतात आणि जास्त काळ टिकतात.

 

सरकारला सतत नवीन कागदी नोटा छापण्यात आणि जुन्या नोटा नष्ट करण्यात मोठा खर्च येतो. टिकाऊ पॉलिमर नोटांमुळे हा खर्च लक्षणीयरीत्या कमी होईल. या नोटांमध्ये एक विशेष पारदर्शक खिडकी आणि प्रगत सुरक्षा वैशिष्ट्ये असतील, ज्यामुळे बनावट नोटा तयार करणे जवळजवळ अशक्य होईल.

१० आणि २० रुपयांसारख्या लहान नोटा वारंवार वापरल्या जातात. भाजी बाजारापासून ते ऑटोच्या भाड्यापर्यंत, या नोटांची वारंवार देवाणघेवाण होते. कागदी नोटा अनेकदा फिकट होतात किंवा फाटतात. प्लास्टिकच्या नोटा पाणी, धूळ आणि ओलाव्याला प्रतिरोधक असतात आणि जास्त काळ टिकतात.

सरकारला सतत नवीन कागदी नोटा छापण्यात आणि जुन्या नोटा नष्ट करण्यात मोठा खर्च येतो. टिकाऊ पॉलिमर नोटांमुळे हा खर्च लक्षणीयरीत्या कमी होईल. या नोटांमध्ये एक विशेष पारदर्शक (सी-थ्रू ) खिडकी आणि प्रगत सुरक्षा वैशिष्ट्ये असतील, ज्यामुळे बनावट नोटा तयार करणे जवळजवळ अशक्य होईल.

जुन्या कागदी नोटा बंद केल्या जातील का?  (Polymer notes)

मुळीच नाही! जर तुम्हाला जुन्या नोटा बंद होण्याची चिंता वाटत असेल, तर काळजी करू नका. सरकारने हे स्पष्ट केले आहे की प्लास्टिक नोटा आणल्यानंतरही जुन्या कागदी नोटा पूर्णपणे वैध राहतील. सध्या कागदी नोटा टप्प्याटप्प्याने बंद करण्याचा कोणताही प्रस्ताव नाही. दोन्ही प्रकारच्या नोटा बाजारात एकाच वेळी चलनात राहतील.

यूपीआय आणि डिजिटल पेमेंटवर काय परिणाम होईल?  (Polymer notes)

सध्या बहुतेक लोक ऑनलाइन पेमेंट (यूपीआय) वापरत आहेत. आरबीआयचा विश्वास आहे की रोख आणि डिजिटल पेमेंट एकमेकांना पूरक आहेत. प्लास्टिक नोटा आणल्यानंतरही, लोक त्यांच्या सोयीनुसार रोख आणि यूपीआय दोन्ही वापरत राहतील. जर ही चाचणी यशस्वी झाली, तर फाटलेल्या आणि जुन्या नोटांचा त्रास कायमचा दूर होईल.