PNG Gas : घरांमध्ये पाइपद्वारे पोहोचणाऱ्या PNG गॅसमध्ये आता हायड्रोजन मिसळण्याचा प्रस्ताव पुढे आला आहे. पेट्रोलियम अँड नॅचरल गॅस रेग्युलेटरी बोर्डने (PNGRB) घरगुती PNG मध्ये 5 टक्क्यांपर्यंत हायड्रोजन मिसळण्यासाठी ड्राफ्ट मार्गदर्शक सूचना जारी केल्या आहेत. स्वच्छ ऊर्जेला चालना देणे आणि नैसर्गिक वायूच्या आयातीवरील अवलंबित्व कमी करणे हा यामागचा उद्देश आहे. मात्र, हा सध्या केवळ प्रस्ताव असून अंतिम मंजुरी, सुरक्षा तपासणी आणि आवश्यक कायदेशीर प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतरच तो लागू होऊ शकतो.

PNG मध्ये हायड्रोजन का मिसळणार?
भारताच्या ऊर्जेच्या गरजेचा मोठा भाग आयातीतून भागवला जातो. त्यामुळे देशात स्वच्छ ऊर्जेचे पर्याय वाढवण्यावर भर दिला जात आहे. नैसर्गिक वायूमध्ये हायड्रोजन मिसळून वापरणे हा त्यातील एक पर्याय मानला जात आहे. PNGRB च्या प्रस्तावानुसार, काही मर्यादित घरगुती PNG नेटवर्कमध्ये नैसर्गिक वायूसोबत जास्तीत जास्त 5 टक्के हायड्रोजन मिसळता येईल. यासाठी संबंधित गॅस वितरण कंपनीला आधी नियामकाची मंजुरी घ्यावी लागेल.

गॅसचे बिल वाढणार का?
या प्रस्तावामुळे ग्राहकांच्या मनात सर्वात मोठा प्रश्न गॅसच्या किमतीबाबत आहे. हायड्रोजनची किंमत नैसर्गिक वायूपेक्षा जास्त आहे. सरकारी निविदांमध्ये ग्रीन हायड्रोजनची किंमत GSTसह सुमारे 387 ते 397 रुपये प्रति किलो राहिली आहे. ऑक्टोबर 2026 मधील घरगुती नैसर्गिक वायूचा बेंचमार्क दर 11.22 डॉलर प्रति MMBtu म्हणजे सुमारे 1,067 रुपये असल्याचे सांगितले जाते.

ऊर्जेच्या समान प्रमाणात तुलना केल्यास ग्रीन हायड्रोजनची किंमत सुमारे 2,880 ते 2,950 रुपये प्रति MMBtu पडते. म्हणजेच नैसर्गिक वायूच्या तुलनेत ती सुमारे 2.7 पट अधिक आहे. दिल्लीत घरगुती PNG ची किंमत सध्या 50.59 रुपये प्रति SCM असल्याचे सांगितले जाते. मात्र, हायड्रोजन मिसळल्याने ग्राहकांचे बिल किती वाढेल, हे अद्याप निश्चित झालेले नाही. हा अतिरिक्त खर्च कंपन्या स्वतः घेतील की त्याचा काही भाग ग्राहकांकडून घेतला जाईल, हे पुढील नियमांवर अवलंबून असेल.

सुरक्षेसाठी काय बदल करावे लागतील?
हायड्रोजन ज्वलनशील असल्याने त्याचे नैसर्गिक वायूसोबत मिश्रण करण्यापूर्वी सुरक्षा तपासणी महत्त्वाची आहे. पाइपलाइन, गॅस उपकरणे, दाब नियंत्रित करणारी यंत्रणा आणि संपूर्ण नेटवर्क हायड्रोजन मिश्रित गॅससाठी योग्य आहे का, याची तपासणी करावी लागेल.

ड्राफ्टनुसार, गॅस वितरण कंपन्यांना PNGRB कडे अर्ज करताना सुरक्षा अहवाल, पाइपलाइन नेटवर्कचे मूल्यांकन आणि उपकरणांच्या अनुकूलतेची माहिती द्यावी लागेल. स्वतंत्र तांत्रिक संस्थेकडून सुरक्षा आणि कामकाजाची तपासणीही करावी लागू शकते.

हायड्रोजन मिसळलेली PNG कधी मिळणार?
आवश्यक कायदे आणि धोरणे अंतिम झाल्यानंतर तसेच PNGRB ची विशेष मंजुरी मिळाल्यावरच ही प्रक्रिया सुरू होऊ शकते. सुरुवातीला मर्यादित नेटवर्कमध्ये चाचणी केली जाईल. ड्राफ्टमध्ये कायदेशीर आणि नियामकीय प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर सुरुवातीच्या वापरासाठी सुमारे दोन ते तीन वर्षांचा कालावधी लागू शकतो, असा अंदाज आहे.

या प्रस्तावावर संबंधितांकडून 11 नोव्हेंबरपर्यंत सूचना आणि हरकती मागवण्यात आल्या आहेत. मंजुरीनंतरही प्रत्यक्ष वापर सुरू करण्यापूर्वी सुरक्षा, गॅसची गुणवत्ता आणि उपकरणांची कार्यक्षमता तपासली जाईल.

CNG आणि उद्योगांसाठी हा प्रस्ताव आहे का?
नाही. सध्याचा ड्राफ्ट केवळ घरांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या PNG गॅससाठी आहे. वाहनांमध्ये वापरली जाणारी CNG, मुख्य नैसर्गिक वायू वाहतूक पाइपलाइन तसेच व्यावसायिक आणि औद्योगिक ग्राहकांसाठीचा गॅस या प्रस्तावात समाविष्ट नाही.