International North-South Transport Corridor: रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष पुतिन आणि पाकिस्तान यांच्यात एक करार झाला आहे, ज्यामुळे भारताची चिंता वाढली आहे. पुतीन यांच्या निमंत्रणावरून, पाकिस्तानने INSTC म्हणजेच आंतरराष्ट्रीय उत्तर दक्षिण वाहतूक कॉरिडॉरमध्ये सामील होण्यास सहमती दर्शवली आहे. याचा थेट फायदा पाकिस्तानला होणार असला तरी भारताच्या अडचणी वाढू शकतात. त्यामुळेच पाकिस्तानने या कॉरिडॉरशी जोडण्याचे मान्य केले आहे का?

आता पाकिस्तान देखील INSTC चा एक भाग असेल म्हणजेच सेंट पीटर्सबर्ग ते इराणमार्गे भारतापर्यंत बांधल्या जाणाऱ्या आंतरराष्ट्रीय उत्तर दक्षिण वाहतूक कॉरिडॉरचा तो भाग असेल. कारण, पुतीन यांच्या निमंत्रणावरून पाकिस्तानने यासाठी होकार दिला आहे. ही थेट भारतासाठी चिंतेची बाब आहे.

वास्तविक, आतापर्यंत या कॉरिडॉरमध्ये पाकिस्तान कुठेही नव्हता. इराणहून भारतात थेट मार्ग होता, पण आता पाकिस्तान मधे आला आहे. रशियामधील पाकिस्तानचे राजदूत खालिद जमाली यांनी याची पुष्टी केली आहे, त्यांच्या मते पाकिस्तान या (INSTC) प्रकल्पात प्रादेशिक आर्थिक भागीदार म्हणून सामील होत आहे.

पाकिस्तानचा फायदा, भारताचा ताण –

INSTC मध्ये सामील होणे हा पाकिस्तानसाठी फायदेशीर करार आहे. युरोपचा व्यापार अजूनही पारंपारिक सागरी मार्गाने चालतो, ज्यासाठी जास्त खर्च येतो आणि जास्त वेळ लागतो. मात्र नवीन कॉरिडॉर जोडल्यानंतर पाकिस्तानचा पैसा आणि वेळही वाचणार आहे.

पाकिस्तान या प्रकल्पात सामील झाल्यानंतर भारतासमोर अनेक समस्या निर्माण होऊ शकतात कारण या कॉरिडॉरमध्ये पाकिस्तान इराण आणि भारत यांच्यामध्ये येणार आहे. याद्वारे पाकिस्तान कॉरिडॉरसाठी कर वसूल करेल. मात्र तणावाच्या स्थितीत ते भारतावर बहिष्कार टाकू शकतात.

भारतावर दबाव वाढेल –

पाकिस्तानकडून दहशतवादी कारवाया जसजशा वाढतील तसतसा पाकिस्तानमार्गे युरोपमधून होणारा व्यापार बंद करण्यासाठी भारतावर दबाव वाढेल. कॉरिडॉरमुळे भारतावर दबाव टाकण्याचा प्रयत्नही पाकिस्तानकडून होऊ शकतो.

पाकिस्तानवरील विश्वासावरून इराणमार्गे गॅस पाइपलाइनचे काम मनमोहन सिंग सरकारच्या काळापासून रखडले आहे. पाकिस्तान विश्वासार्ह नाही यात शंका नाही. भविष्यात चीनचा CPEC प्रकल्पही INSTC शी जोडला जाऊ शकतो, त्यामुळे भारताची चिंता वाढू शकते, असे तज्ज्ञांचे मत आहे.

INSTC म्हणजे काय?

INSTC कॉरिडॉर हा ७२०० किमी लांबीचा बहु-मोड वाहतूक प्रकल्प आहे. याद्वारे भारतीय माल इराण, अझरबैजान, रशिया आणि युरोपमध्ये नेता येईल. मात्र या प्रकल्पात पाकिस्तानचा प्रवेश भारतासाठी चांगला नाही.