मुंबई: चेकद्वारे मिळणारी रक्कम आता खातेदारांना आणि व्यावसायिकांना खूप लवकर मिळणार आहे. यापूर्वी इलेक्ट्रॉनिक पेमेंट्स जलद क्लिअर होत असत, पण आता चेकदेखील त्या दिवशीच पूर्ण होणार. भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) चेक ट्रंकेशन सिस्टम (CTS) मध्ये मोठा बदल जाहीर केला आहे. ४ ऑक्टोबर २०२५ पासून चेक क्लिअर होण्यासाठी दोन कामकाजाचे दिवस थांबावे लागणार नाहीत, तर ही प्रक्रिया काही तासांतच पूर्ण होईल. यामुळे चेक प्रक्रिया जवळपास रिअल-टाइम होणार आहे.

नवीन चेक क्लिअरन्स व्यवस्था दोन टप्प्यांत लागू होणार –
RBI ने सांगितले की, पहिला टप्पा ४ ऑक्टोबर २०२५ ते २ जानेवारी २०२६ पर्यंत असेल. या काळात सकाळी १० ते संध्याकाळी ४ वाजेपर्यंत चेक सतत स्कॅन करून क्लिअरिंग हाऊसकडे पाठवले जातील. ड्रॉई बँकेला संध्याकाळी ७ वाजेपर्यंत चेकची पुष्टी करावी लागेल, अन्यथा ती रक्कम त्याच रात्री सेटलमेंटसाठी आपोआप मंजूर होईल.

दुसरा टप्पा ३ जानेवारी २०२६ पासून सुरू होईल. यात चेक मिळाल्यापासून तीन तासांच्या आत त्याची पुष्टी करावी लागेल. त्यानंतर सेटलमेंट झाल्यावर एका तासात रक्कम खात्यात जमा होईल.

RBI चे उदाहरण –
RBI ने स्पष्ट केले की, जर एखादा चेक सकाळी १० ते ११ वाजेदरम्यान ड्रॉई बँकेला मिळाला, तर बँकेला दुपारी २ वाजेपर्यंत (म्हणजे ३ तासांत) त्याची पुष्टी करावी लागेल. जर वेळेत उत्तर दिले नाही, तर चेक आपोआप मंजूर मानला जाईल आणि त्याच दिवशी दुपारी २ वाजता सेटलमेंट प्रक्रियेत समाविष्ट होईल.

हा बदल का फायदेशीर?
या बदलामुळे चेकद्वारे मिळणारी रक्कम खूप लवकर खात्यात जमा होईल. यापूर्वी फक्त इलेक्ट्रॉनिक पेमेंट्स जलद क्लिअर होत होते, पण आता चेकदेखील त्या दिवशीच पूर्ण होतील. यामुळे वैयक्तिक आणि व्यावसायिक रोख प्रवाहातील अनिश्चितता कमी होईल. जर बँकेने वेळेत उत्तर दिले नाही, तर चेक आपोआप मंजूर होईल, ज्यामुळे पेमेंट थांबण्याची शक्यता कमी होईल. जलद प्रक्रियेमुळे ग्राहक आणि बँक दोघांच्याही जोखमी कमी होतील.

लक्षात ठेवण्याच्या गोष्टी 
४ ऑक्टोबर २०२५ नंतर, जर तुम्ही संध्याकाळी ४ वाजण्यापूर्वी चेक जमा केला, तर त्याच संध्याकाळी त्याची पुष्टी किंवा सेटलमेंट होईल, बशर्ते ड्रॉई बँकेने वेळेत उत्तर दिले. जानेवारी २०२६ पासून हा वेळ आणखी कमी होऊन ३ तासांचा होईल आणि रक्कम पुढील एका तासात खात्यात जमा होईल.