National Sports Day : राजकारण आणि समाजकारणाच्या धावपळीतही मैदानाशी असलेली ’नाळ’ कायम जपणारे नेतृत्व म्हणजे शिवसेना पुणे शहर प्रमुख तथा माजी नगरसेवक प्रमोद ऊर्फ नाना भानगिरे. जनतेच्या प्रश्नांसाठी सातत्याने रस्त्यावर उतरून काम करणारे नाना भानगिरे हे केवळ राजकीय नेतृत्व म्हणून नव्हे, तर क्रीडाप्रेमी आणि खेळाडूंच्या पाठीशी उभे राहणारे व्यक्तिमत्त्व म्हणूनही परिचित आहेत. कोणताही खेळ असो, कोणत्याही स्तरावरील खेळाडू असो; त्याच्या प्रयत्नांना प्रोत्साहन देणे, त्याच्या कर्तृत्वाची दखल घेणे आणि गरज असेल तेव्हा आवश्यक पाठबळ देणे, हा त्यांच्या कार्यशैलीचा महत्त्वाचा भाग बनला आहे.

खेळाडूंच्या यशाकडे केवळ कौतुकाच्या नजरेने पाहण्यापेक्षा त्यांच्या प्रवासात सहभागी होण्याची भूमिका नाना घेतात. एखाद्या स्पर्धेत उल्लेखनीय कामगिरी केलेल्या खेळाडूला आपल्या संपर्क कार्यालयात बोलावून त्याचा सन्मान करणे, त्याच्या कुटुंबीयांचे अभिनंदन करणे किंवा वेळ मिळेल तेव्हा थेट त्याच्या घरी अथवा सरावाच्या मैदानावर जाऊन कौतुक करणे, ही त्यांची विशेष ओळख आहे. या प्रत्यक्ष संवादातून खेळाडूंच्या अडचणी समजून घेण्याचा आणि शक्य ते सहकार्य करण्याचा प्रयत्न ते करतात. त्यामुळे अनेक युवा खेळाडूंसाठी नाना हे केवळ राजकीय व्यक्तिमत्त्व न राहता मार्गदर्शक आणि आधार देणारे व्यक्ती ठरले आहेत.

क्रीडा क्षेत्राला प्रोत्साहन देताना त्यांनी विविध खेळ आणि विविध सामाजिक घटकांचा विचार केला आहे. क्रिकेटसारख्या लोकप्रिय खेळासाठी राज्यस्तरीय स्पर्धांचे आयोजन करून युवा खेळाडूंना आपले कौशल्य दाखविण्यासाठी व्यासपीठ उपलब्ध करून देण्याचा प्रयत्न झाला. ग्रामीण आणि पारंपरिक क्रीडा संस्कृतीशी जोडलेल्या कुस्तीला प्रोत्साहन देण्यासाठी ‘सेना केसरी’सारख्या स्पर्धांना पाठबळ देण्यात आले. कुस्तीच्या आखाड्यातील संघर्ष, मेहनत आणि जिद्दीला नवे व्यासपीठ मिळावे, हा त्यामागचा उद्देश राहिला आहे.

होतकरू खेळाडूंना पाठबळ

विशेष म्हणजे, क्रीडा क्षेत्राकडे पाहण्याची त्यांची दृष्टी केवळ क्रिकेट, फुटबॉल किंवा कुस्तीपुरती मर्यादित नाही. मल्लखांब, कराटे, रॅपलिंग, तलवारबाजी यांसारख्या विविध क्रीडा प्रकारांना प्रोत्साहन देण्याचा त्यांचा प्रयत्न राहिला आहे. साहसी क्रीडा आणि पारंपरिक भारतीय खेळांमध्येही मोठी क्षमता आहे. योग्य संधी, प्रशिक्षण आणि प्रोत्साहन मिळाल्यास या खेळांमधूनही युवा पिढी राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर नाव कमावू शकते, ही भावना त्यांच्या उपक्रमांमधून दिसून येते.

शालेय स्तरावरील खेळाडूंना प्रोत्साहन देणे हा त्यांच्या क्रीडाविषयक कामाचा आणखी एक महत्त्वाचा पैलू आहे. खेळाची खरी सुरुवात शाळेच्या मैदानापासून होते. याच वयात मुलांना संधी, साधने आणि योग्य प्रोत्साहन मिळाले, तर त्यांच्यातील गुणवत्ता पुढे विकसित होऊ शकते. त्यामुळे शालेय स्पर्धांना मदत करणे आणि होतकरू खेळाडूंना पाठबळ देणे, यावरही त्यांनी भर दिला आहे.

बैलगाडा शर्यत ते फुटबॉल मैदानाची निर्मिती

महाराष्ट्राच्या ग्रामीण संस्कृतीचा अविभाज्य भाग असलेल्या बैलगाडा शर्यतींनाही त्यांनी प्रोत्साहन दिले. बैलगाडा शौकिनांसाठी राज्यस्तरीय स्पर्धांचे आयोजन करून या क्षेत्रातील सहभागी आणि चाहत्यांना एकत्र आणण्याचा प्रयत्न केला. त्याचबरोबर महिलांसाठी ‘होम मिनिस्टर’सारख्या उपक्रमांना आणि तरुणांसाठी दहीहंडी उत्सवाला प्रोत्साहन देत क्रीडा, मनोरंजन आणि सामाजिक सहभाग यांचा संगम साधण्याचा प्रयत्न त्यांनी केला.

क्रीडाविकासाची संकल्पना केवळ स्पर्धांचे आयोजन करण्यापुरती मर्यादित न ठेवता क्रीडा सुविधांच्या निर्मितीकडेही त्यांनी लक्ष दिले आहे. महंमदवाडी-उंड्री परिसरात हिंदूहृदयसम्राट बाळासाहेब ठाकरे फुटबॉल मैदान उभारण्यासाठी पुढाकार घेणे, जलतरण तलाव आणि स्केटिंग रिंकसारख्या सुविधांसाठी प्रयत्न करणे, ही त्याच दृष्टीची उदाहरणे आहेत. मैदान, सरावाची साधने आणि आवश्यक सुविधा उपलब्ध झाल्या तरच स्थानिक पातळीवरून गुणवंत खेळाडू पुढे येऊ शकतात, या भूमिकेतून क्रीडा पायाभूत सुविधांवर त्यांनी भर दिला आहे.

शुभेच्छांच्या पलीकडे….

नानांचे खेळाशी असलेले नाते केवळ सार्वजनिक उपक्रमांपुरतेही मर्यादित नाही. स्वतः नियमित व्यायाम, भटकंती आणि शेतीची आवड जपणारे नाना खेळाडूंना भेटले की त्यांच्याशी मैदानावर रममाण होतात. खेळाडूंशी औपचारिक संवाद साधण्याऐवजी त्यांच्यात मिसळणे, त्यांच्या खेळाबद्दल जाणून घेणे आणि प्रसंगी स्वतःही खेळात सहभागी होणे, यामुळे त्यांच्यातील आत्मीयता अधिक दृढ होते.

त्यामुळे खेळाडू आणि क्रीडा संघटनांमध्ये त्यांच्याविषयी विश्वासाचे आणि आपुलकीचे नाते निर्माण झाले आहे. आजच्या काळात क्रीडा क्षेत्रात गुणवत्ता असूनही अनेक खेळाडूंना आर्थिक अडचणी, सुविधा आणि योग्य व्यासपीठाचा अभाव जाणवतो. अशा वेळी राजकीय आणि सामाजिक नेतृत्वाने केवळ पुरस्कार आणि शुभेच्छांपलीकडे जाऊन खेळाडूंच्या पाठीशी उभे राहणे आवश्यक आहे. नाना भानगिरे यांच्या क्रीडाविषयक कार्यातून याच भूमिकेचा प्रत्यय येतो.

राजकारण, समाजकारण आणि क्रीडा या तिन्ही क्षेत्रांमध्ये सक्रिय राहताना मैदानाला आणि खेळाडूंना दिलेले सातत्यपूर्ण महत्त्व हीच प्रमोद ऊर्फ नाना भानगिरे यांच्या व्यक्तिमत्त्वाची वेगळी बाजू आहे. खेळाडूंच्या कर्तृत्वाची दखल घेण्यापासून ते क्रीडा सुविधा उभारण्यासाठी प्रयत्न करण्यापर्यंत आणि विविध खेळांना व्यासपीठ देण्यापासून युवा पिढीला प्रोत्साहन देण्यापर्यंत त्यांची क्रीडाविषयक वाटचाल विस्तारत गेली आहे. म्हणूनच खेळाडूंच्या पाठीशी खंबीरपणे उभे राहणारे, मैदानाशी आपलेपणाचे नाते जपणारे आणि क्रीडेला सामाजिक परिवर्तनाचे माध्यम मानणारे नेतृत्व म्हणून प्रमोद ऊर्फ नाना भानगिरे यांची ओळख अधिक ठळक होत आहे.