Padma Awards 2024 – गुरुवारी जाहीर झालेला पद्म पुरस्कार त्यांच्या कर्तृत्वासाठी देण्यात आला असला, तरी तेथे सामाजिक न्यायही दिसून आला आहे. समाजाच्या विविध क्षेत्रातील योगदानाबद्दल पद्म पुरस्काराने सन्मानित झालेल्या 132 व्यक्तींपैकी 40 ओबीसी, 11 अनुसूचित जाती आणि 15 अनुसूचित जमातीतील आहेत. पुरस्कारांमध्ये अल्पसंख्याक गटांचेही प्रतिनिधित्व पाहायला मिळाले.

सरकारने सर्व विभागांची काळजी घेतली –
पुरस्कार विजेत्यांमध्ये नऊ ख्रिश्चन, आठ मुस्लिम, पाच बौद्ध, तीन शीख, प्रत्येकी दोन जैन आणि पारशी आणि दोन स्थानिक स्वदेशी धर्माचे आहेत. दोन दिवसांपूर्वी भारतरत्न मिळालेले बिहारचे माजी मुख्यमंत्री कर्पूरी ठाकूर हे अत्यंत मागासवर्गीय आहेत. 2014 मध्ये सत्तेत आल्यापासून मोदी सरकार पद्म पुरस्कारांना सर्वसामान्यांशी जोडण्याचा प्रयत्न करत आहे. यासाठी अथक परिश्रम आणि जिद्द यातून भूमीवर बदल घडवून आणणाऱ्या समाजातील विविध क्षेत्रात काम करणाऱ्या अज्ञात व्यक्तींना पद्म पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले आहे.

त्याचा परिणाम आता पद्म पुरस्कारांसाठी येणाऱ्या नामांकनांवर दिसून येतो. यावेळी विक्रमी 60 हजार नामांकन प्राप्त झाले, जे 2014 च्या तुलनेत 28 पट अधिक आहे. पद्म पुरस्कार जनतेचा पुरस्कार बनल्याचा हा पुरावा आहे. 250 तज्ञांशी सल्लामसलत केल्यानंतर आणि अनेक फेऱ्यांच्या सल्ल्याने 132 जणांची निवड करण्यात आली.

पुरस्कार मिळालेल्यांमध्ये 49 जणांचे वय 80 वर्षांपेक्षा जास्त –
ज्यांनी आपले संपूर्ण आयुष्य सामाजिक कार्यात व्यतीत केले त्यांच्या योगदानाचा गौरव पद्म पुरस्कारांच्या माध्यमातून करण्यात आला. 80 वर्षांवरील 49 जणांना पद्म पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले आहे. त्यापैकी 31 जणांचे वय 85 वर्षांवरील, 15 जणांचे वय 90 वर्षांवरील आणि तीन 100 वर्षांपेक्षा जास्त वयाचे आहेत. त्यांच्या आयुष्यभराच्या कार्याची दखल पद्म पुरस्कारांच्या माध्यमातून मिळाली.

यावेळी, अशा 10 जिल्ह्यांची पद्म पुरस्कारांसाठी निवड करण्यात आली, ज्यामध्ये स्वातंत्र्यानंतर कोणालाही पद्म पुरस्कार मिळालेला नाही. त्याचप्रमाणे पद्म पुरस्कार विजेते 32 राज्यांतील 89 जिल्ह्यांतून आले आहेत. एवढेच नाही तर मोठ्या शहरांऐवजी छोट्या शहरांमध्ये आणि दुर्गम भागात काम करणाऱ्या लोकांनाही पद्म पुरस्कारांच्या यादीत स्थान मिळाले आहे.

30 महिलांचा समावेश –
यावेळी पद्म पुरस्कार मिळविणाऱ्यांमध्ये 30 महिलांचा समावेश आहे. यामध्ये सर्वोच्च न्यायालयाच्या पहिल्या महिला न्यायाधीश फातिमा बीबी, पहिल्या महिला माहुत पार्वती बरुआ आणि पहिल्या कथाकार उमा माहेश्वरी यांचा समावेश आहे. तसेच वैजयंती माला आणि पद्मा सुब्रमण्यम यांना पद्मविभूषण आणि उषा उथप यांना पद्मभूषण पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. महिलांचा सन्मान करताना जाती-वर्गाचे अडथळेही नाहीसे होताना दिसत होते.

मधुबनी (मिथिला) चित्रकार शांती देवी पासवान आणि पर्यावरण कार्यकर्ते चामी मुर्मू, बंगालच्या राजवंशी लोकगायिका गीता राय बर्मन, मेघालयच्या खासी लोक गायिका सिल्बी पासाह आणि उत्तर प्रदेशच्या कजरी गायिका उर्मिला श्रीवास्तव यांनाही सन्मानित करण्यात आले. पद्म पुरस्कार प्राप्त करणाऱ्या महिलांमध्ये पारंपारिक विणकर, संगीतकार, शेतकरी, डॉक्टर आणि सामाजिक कार्यकर्ते ते व्यावसायिक नेते आहेत.

राजकीय पक्षपात नाही –
सामाजिक आणि राजकीय क्षेत्रात काम करणाऱ्यांच्या योगदानाचा गौरव करताना राजकीय पक्षपातीपणाकडे दुर्लक्ष करण्याची मोदी सरकारची परंपरा यावेळीही कायम राहिली. जनता पक्षाशी संबंधित असलेले माजी मुख्यमंत्री कर्पुरी ठाकूर यांना भारतरत्न दिल्यानंतर काँग्रेसचे चिरंजीव यांना पद्मविभूषण आणि डीएमडीकेचे नेते कॅप्टन विजयकांत यांना पद्मभूषण पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.

याआधी मोदी सरकारने काँग्रेसचे ज्येष्ठ नेते आणि माजी राष्ट्रपती यांना भारतरत्न देऊन सन्मानित केले आहे. याशिवाय शरद पवार, पीए संगमा, जॉर्ज फर्नांडिस, प्रकाशसिंग बादल, मुलायमसिंह यादव, एसएम कृष्णा, एससी जमीर, तरुण गोगोई, गुलाम नबी आझाद, मुझफ्फर हुसेन बेग, केशुभाई पटेल, बुद्धदेव भट्टाचार्य, सुखदेवसिंग धिंडसा, रामविलास पासवान, सरदार त्रिलोचन सिंग तोकेहो सेमा, भवानी चरण पटनायक, मलजीभाई देसाई आणि एनसी देबबर्मा यांना पद्म पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले आहे.