Meditation Benefits: वय वाढत गेले की स्मरणशक्ती कमी होणे ही सामान्य बाब मानली जाते. अनेकांना सकाळी काय केले, काल काय झाले किंवा एखादा फोन नंबर आठवणेही कठीण होते. काही वेळा तर स्वतःचा पत्ताही आठवत नाही. अशा समस्या बहुतेक लोकांना वाढत्या वयात जाणवतात. मात्र काही लोकांचे वय जरी जास्त असले तरी त्यांचा मेंदू खूप तल्लख आणि सक्रिय असतो. यामागे नियमित ध्यानधारणा हे एक महत्त्वाचे कारण असल्याचे आता संशोधनातून स्पष्ट झाले आहे. भारतीय संस्कृतीत अनेक वर्षांपासून ध्यानाला खूप महत्त्व दिले गेले आहे. मन शांत ठेवण्यासाठी, एकाग्रता वाढवण्यासाठी आणि मानसिक आरोग्य सुधारण्यासाठी ध्यान केले जाते. आता आधुनिक वैज्ञानिक संशोधनानेही ध्यानाचे फायदे सिद्ध केले आहेत. वय वाढत असताना मेंदूमधील स्मरणशक्तीशी संबंधित पेशी आणि ऊती हळूहळू कमी होत जातात. ही प्रक्रिया तरुण वयातच सुरू होते. पण जसजसे वय वाढते तसतसे त्याचे परिणाम अधिक दिसू लागतात. त्यामुळे स्मरणशक्ती कमी होणे, लक्ष केंद्रित न होणे अशा समस्या वाढतात. याच संदर्भात अमेरिकेतील कॅलिफोर्निया विद्यापीठ, लॉस एंजलिस येथील ब्रेन मॅपिंग सेंटरचे संशोधक डॉ. फ्लोरियन क्रुथ यांनी एक महत्त्वपूर्ण संशोधन केले. या संशोधनासाठी १०० लोकांचा गट तयार करण्यात आला होता. यात २४ ते ७७ वयोगटातील व्यक्तींचा समावेश होता. Meditation या १०० लोकांपैकी ५० जण नियमित ध्यानधारणा करत होते. त्यापैकी काहीजण चार वर्षांपासून तर काहीजण तब्बल ४६ वर्षांपासून ध्यान करत होते. उर्वरित ५० जणांनी कधीही ध्यान केलेले नव्हते. संशोधनादरम्यान सर्व सहभागींच्या मेंदूचे स्कॅन अत्याधुनिक मॅग्नेटिक रिझोनन्स इमेजिंग म्हणजेच एमआरआय तंत्रज्ञानाच्या मदतीने करण्यात आले. या तपासणीत एक महत्त्वाचा निष्कर्ष समोर आला. जे लोक नियमित ध्यान करत होते, त्यांच्या मेंदूमधील स्मरणशक्ती आणि विचारशक्तीशी संबंधित भाग अधिक सक्रिय असल्याचे दिसून आले. संशोधकांना सुरुवातीला असे वाटत होते की वाढत्या वयानुसार सर्वांचीच मेंदूची कार्यक्षमता कमी झालेली असेल. मात्र प्रत्यक्षात ध्यान करणाऱ्या लोकांमध्ये हा भाग अधिक सक्षम आणि कार्यशील असल्याचे आढळले. संशोधनात असेही दिसून आले की मेंदूच्या विविध भागांवर ध्यानाचा सकारात्मक परिणाम होतो. त्यामुळे एकाग्रता वाढणे, विचार स्पष्ट होणे आणि स्मरणशक्ती सुधारण्यास मदत होते. ध्यानाचे फायदे केवळ मेंदूपुरते मर्यादित नाहीत. जगभरात झालेल्या अनेक संशोधनांमधून ध्यानाचे इतरही अनेक फायदे समोर आले आहेत. कॅनडातील संशोधकांनी केलेल्या एका अभ्यासात ध्यानामुळे स्तनाच्या कर्करोगाच्या उपचारातही काही प्रमाणात मदत मिळू शकते, असे दिसून आले. तसेच ध्यानामुळे वेदना कमी होणे, मानसिक तणाव कमी होणे, अस्वस्थता आणि नैराश्य कमी होणे यासारखे फायदेही होतात. याशिवाय ध्यानामुळे मन अधिक शांत आणि एकाग्र राहते. त्यामुळे शिकण्याची क्षमता वाढते आणि स्मरणशक्ती सुधारते. त्यामुळे वाढत्या वयातही मेंदू तल्लख ठेवण्यासाठी नियमित ध्यान करणे अत्यंत फायदेशीर ठरू शकते, असे संशोधकांचे मत आहे.
