Vijaya Mehta: मराठी रंगभूमी आणि चित्रपटसृष्टीसाठी अत्यंत दुःखद बातमी समोर आली आहे. प्रायोगिक आणि समांतर मराठी रंगभूमीला नवी दिशा देणाऱ्या ज्येष्ठ अभिनेत्री, दिग्दर्शिका आणि निर्माती विजया मेहता (Vijaya Mehta)   यांचे वयाच्या ९२ व्या वर्षी निधन झाले. मुंबईतील त्यांच्या राहत्या घरी त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. त्यांच्या निधनामुळे संपूर्ण नाट्यविश्वावर शोककळा पसरली असून, मराठी रंगभूमीने एक मोठा आधारस्तंभ गमावला आहे.

नाट्यविश्वात विजया मेहता यांना प्रेमाने ‘बाई’ या नावाने ओळखले जात असे. अनेक कलाकारांसाठी त्या केवळ दिग्दर्शिका नव्हत्या, तर मार्गदर्शक आणि गुरू होत्या. त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली अनेक कलाकार घडले आणि मराठी रंगभूमीला नवे आयाम मिळाले.  (Vijaya Mehta)

विजया मेहता यांचा जन्म ४ नोव्हेंबर १९३४ रोजी गुजरातमधील बडोदा येथे झाला. त्यांनी मुंबई विद्यापीठातून शिक्षण पूर्ण केले. त्यानंतर अभिनय आणि रंगभूमीचे शिक्षण घेण्यासाठी त्यांनी प्रसिद्ध रंगकर्मी इब्राहिम अल्काझी यांच्याकडून दिल्लीत प्रशिक्षण घेतले. तसेच मुंबईतील आदि मर्झबान यांच्याकडूनही त्यांनी नाट्यकलेचे बारकावे शिकले. या भक्कम पायामुळे त्यांच्या दिग्दर्शनात नेहमीच वेगळेपणा, अभ्यासपूर्ण मांडणी आणि कलात्मकता दिसून आली.  (Vijaya Mehta)

१९६० च्या दशकात विजया मेहता यांनी मराठी रंगभूमीवर अनेक नवे प्रयोग केले. त्यावेळी व्यावसायिक नाटकांचीच अधिक चलती होती. मात्र त्यांनी समाजातील वास्तव, मानवी नातेसंबंध आणि गंभीर विषयांवर आधारित प्रायोगिक नाटकांना प्राधान्य दिले. त्यांच्या या धाडसी प्रयोगांमुळे मराठी रंगभूमीला नवी ओळख मिळाली आणि देशभरातील नाट्यविश्वावर त्याचा प्रभाव पडला.    (Vijaya Mehta)

याच काळात त्यांनी ज्येष्ठ नाटककार विजय तेंडुलकर, अभिनेते डॉ. श्रीराम लागू आणि अरविंद देशपांडे यांच्यासोबत ‘रंगायन’ या नाट्यसंस्थेची स्थापना केली. या संस्थेने मराठी रंगभूमीवर मोठे परिवर्तन घडवून आणले. सामाजिक वास्तव मांडणारी, विचार करायला लावणारी आणि नाटकाकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन बदलणारी अनेक नाटके ‘रंगायन’च्या माध्यमातून सादर करण्यात आली.    (Vijaya Mehta)

विजया मेहता यांच्या दिग्दर्शनाखाली साकारलेली अनेक नाटके आजही मराठी रंगभूमीतील मैलाचे दगड मानली जातात. ‘एक शून्य बाजीराव’ हे त्यांचे सर्वाधिक गाजलेले नाटक ठरले. तसेच जर्मन नाटककार बर्टोल्ट ब्रेख्त यांच्या नाटकाचे मराठी रूपांतर असलेले ‘अजब न्याय वर्तुळाचा’ हे नाटकही प्रचंड लोकप्रिय झाले. याशिवाय ‘बॅरिस्टर’, ‘शाकुंतल’, ‘हमीदाबाईची कोठी’ आणि ‘मदर’ यांसारख्या नाटकांचे त्यांनी प्रभावी दिग्दर्शन केले. त्यांच्या प्रत्येक कलाकृतीत विषयाची सखोल मांडणी, उत्कृष्ट कलाकार निवड आणि वेगळी रंगभाषा पाहायला मिळत असे.    (Vijaya Mehta)

विजया मेहता यांनी केवळ नाटकांचे दिग्दर्शन केले नाही, तर भारतीय रंगभूमीला आधुनिक विचारांची दिशा दिली. त्यांच्या कामामुळे अनेक नवोदित कलाकारांना संधी मिळाली आणि मराठी नाटक राष्ट्रीय स्तरावर पोहोचले. त्यांच्या योगदानामुळे त्यांना देशभरात मानाचे स्थान मिळाले.    (Vijaya Mehta)

त्यांच्या निधनाने मराठी रंगभूमीतील एका सुवर्णयुगाचा अंत झाल्याची भावना अनेक कलाकारांनी व्यक्त केली आहे. त्यांनी घालून दिलेला कलात्मक वारसा आणि नाटकाकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन पुढील अनेक पिढ्यांसाठी प्रेरणादायी ठरणार आहे. मराठी नाट्यविश्वातील त्यांचे योगदान कायम स्मरणात राहील.