Marathi film Gondhal: महाराष्ट्राच्या संस्कृतीशी जोडलेली एक पारंपरिक धार्मिक प्रथा आता थेट जगाच्या व्यासपीठावर पोहोचणार आहे. संतोष दावखर यांच्या दिग्दर्शनाखाली तयार झालेला मराठी चित्रपट ‘गोंधळ’ २०२७ मध्ये होणाऱ्या ९९व्या अकादमी पुरस्कारांसाठी म्हणजेच ऑस्करसाठी भारताची अधिकृत एंट्री म्हणून निवडला गेला आहे. या चित्रपटाची कथा महाराष्ट्रातील पारंपरिक गोंधळ या धार्मिक विधीभोवती फिरते.

‘गोंधळ’ या चित्रपटाने ऑस्करसाठी भारताची अधिकृत एंट्री मिळवताना इतर ३३ चित्रपटांना मागे टाकलं आहे. त्यामुळे सध्या या चित्रपटाची आणि त्यातील गोंधळ या परंपरेची मोठी चर्चा सुरू आहे. पण नेमका हा गोंधळ काय असतो? महाराष्ट्राच्या संस्कृतीत त्याचं महत्त्व काय आहे? हे जाणून घेऊया.

गोंधळ म्हणजे नेमकं काय?

गोंधळ ही महाराष्ट्रातील एक पारंपरिक धार्मिक प्रथा आहे. या विधीमध्ये देवी-देवतांची पूजा, भजन, संगीत आणि नृत्य यांचा समावेश असतो. गोंधळ घालण्याचं काम पारंपरिकरित्या गोंधळी समाजातील कलाकार करतात.

गोंधळाचा कार्यक्रम प्रामुख्याने रात्री आयोजित केला जातो. या वेळी पारंपरिक वाद्यांच्या साथीने देवी-देवतांची गाणी आणि कथा सादर केल्या जातात. कलाकार गाणी म्हणत नृत्य करतात आणि देवी-देवतांचं आवाहन केलं जातं. कार्यक्रमाच्या शेवटी आरती केली जाते. गोंधळाच्या वेळी ढोल, तुणतुणे आणि इतर पारंपरिक वाद्यांचा वापर केला जातो. काही ठिकाणी मशाली किंवा दिव्यांचाही वापर केला जातो. त्यामुळे संपूर्ण वातावरण भक्तिमय आणि उत्साहाचं होतं.

लग्न आणि कौटुंबिक कार्यक्रमांमध्येही गोंधळ

महाराष्ट्रातील अनेक भागांमध्ये गोंधळाला धार्मिक आणि कौटुंबिक परंपरेचा भाग मानलं जातं. विशेषतः लग्न, नवस किंवा इतर महत्त्वाच्या कौटुंबिक प्रसंगी गोंधळ आयोजित करण्याची प्रथा आहे. गोंधळाच्या कार्यक्रमात गावातील किंवा कुटुंबातील अनेक लोक एकत्र येतात. गाणी, वाद्यं, नृत्य आणि पूजा यामुळे रात्रीचा हा कार्यक्रम खास बनतो. त्यामुळे गोंधळ हा केवळ मनोरंजनाचा प्रकार नसून महाराष्ट्राच्या लोकसंस्कृतीशी जोडलेली परंपरा आहे.

‘गोंधळ’ चित्रपटाची कथा काय?

दिग्दर्शक संतोष दावखर यांनी याच पारंपरिक गोंधळाला आपल्या चित्रपटाच्या कथेचा केंद्रबिंदू बनवलं आहे. चित्रपटाची कथा ग्रामीण महाराष्ट्रात मध्यरात्री सुरू असलेल्या गोंधळाच्या कार्यक्रमाच्या पार्श्वभूमीवर पुढे जाते.

चित्रपटात इशिता देशमुख या सुमन नावाच्या महिलेची भूमिका साकारत आहेत. सुमनचं एका श्रीमंत कुटुंबात लग्न झालेलं असतं. मात्र, लग्नानंतरच्या आयुष्यामुळे ती त्रस्त असते. याच काळात तिची भेट साहेबा नावाच्या एका गोंधळी कलाकाराशी होते.

यानंतर सुमनच्या आयुष्यात अनेक घटना घडतात. नातेसंबंध, विश्वासघात, फसवणूक आणि हत्येच्या कटापर्यंत ही कथा पोहोचते. या संपूर्ण कथेत रात्री चालणारा गोंधळाचा कार्यक्रम महत्त्वाची भूमिका बजावतो.

दिग्दर्शकांना गोंधळाची प्रेरणा कुठून मिळाली?

संतोष दावखर यांनी लहानपणापासून गोंधळाचे कार्यक्रम पाहिले आहेत. त्यांच्या बालपणीच्या आठवणी आणि या परंपरेचा जवळून आलेला अनुभव यामुळे त्यांनी गोंधळाभोवती चित्रपटाची कथा तयार करण्याचा निर्णय घेतला.

आता ‘गोंधळ’ चित्रपटाची ऑस्करसाठी भारताची अधिकृत एंट्री झाल्यामुळे महाराष्ट्राची ही पारंपरिक प्रथा जगभरातील प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचण्याची संधी निर्माण झाली आहे. चित्रपटाच्या माध्यमातून गोंधळ ही केवळ धार्मिक प्रथा नसून महाराष्ट्राच्या लोकसंस्कृतीचा आणि परंपरेचा महत्त्वाचा भाग आहे, हेही जगासमोर येणार आहे.