Iftekhar : महानायक अमिताभ बच्चन यांच्या चित्रपटांची यादी मोठी आहे. त्यांच्या अनेक गाजलेल्या चित्रपटांमध्ये एक अभिनेता बहुतांशवेळी पोलीस, न्यायाधीश, डॉक्टर अशाच भूमिकांमध्ये दिसला. पडद्यावर त्यांचा वावर फार मोठा नसायचा, मात्र काही मिनिटांच्या भूमिकेतही अभिनेत्याने प्रेक्षकांच्या मनात आपलं स्थान निर्माण केलं. ‘डॉन’मधील पोलिस अधिकाऱ्याची त्यांची भूमिका आजही अनेकांच्या स्मरणात आहे. या अभिनेत्याचं नाव होतं इफ्तिखार.

इफ्तिखार यांचा जन्म १९२४ मध्ये पंजाबमधील जालंधर येथे झाला. सुरुवातीला ते चित्रकार होते. मात्र, त्यांच्या मनात गायक होण्याचं स्वप्न होतं. हे स्वप्न पूर्ण करण्यासाठी त्यांनी कलकत्त्यातील चित्रपटसृष्टीत प्रवेश केला. मात्र, फाळणीने त्यांच्या आयुष्याला वेगळं वळण दिलं. त्यांच्या कुटुंबातील अनेक सदस्य पाकिस्तानात स्थलांतरित झाले. फाळणीच्या काळातील दंगलींचा त्यांच्या आयुष्यावरही मोठा परिणाम झाला. त्यानंतर त्यांनी मुंबईची वाट धरली आणि नव्याने आयुष्य सुरू केलं.

शांत आणि भारदस्त आवाज, प्रभावी व्यक्तिमत्त्व आणि संयमी अभिनयाच्या जोरावर इफ्तिखार यांनी बॉलिवूडमध्ये स्वतःची वेगळी ओळख निर्माण केली. पोलीस, न्यायाधीश, डॉक्टर, वडील अशाच भूमिका त्यांच्या वाट्याला वारंवार आल्या. विशेष म्हणजे, पडद्यावर त्यांची एंट्री होताच त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वातून अधिकार आणि विश्वासार्हता जाणवायची.

‘बंदिनी’, ‘संगम’, ‘तिसरी मंझिल’, ‘जंजीर’, ‘दीवार’, ‘शोले’ आणि ‘डॉन’ यांसारख्या अनेक गाजलेल्या चित्रपटांमध्ये त्यांनी काम केलं. तब्बल ४०० हून अधिक चित्रपटांमध्ये काम करूनही ते कधीही पारंपरिक अर्थाने नायक म्हणून प्रसिद्ध झाले नाहीत. मात्र, सहाय्यक भूमिकांमध्ये त्यांनी निर्माण केलेली छाप कायम स्मरणात राहिली.

‘खेल खेल में’मधील भूमिका विशेष गाजली

त्यांच्या कारकिर्दीत ‘खेल खेल में’ या १९७५ सालच्या चित्रपटाला विशेष महत्त्व आहे. या चित्रपटातील ‘ब्लॅक कोब्रा’च्या भूमिकेत त्यांनी वेगळ्या अंदाजात अभिनय केला. त्यानंतर अनेक मोठ्या कलाकारांसोबत त्यांनी पडदा शेअर केला. अमिताभ बच्चन यांच्यासोबत ‘जंजीर’ आणि ‘दीवार’मधील त्यांचे प्रसंगही विशेष लक्षवेधी ठरले.

इफ्तिखार यांच्या वैयक्तिक आयुष्यात मात्र अखेरचा काळ अत्यंत वेदनादायी ठरला. फेब्रुवारी १९९५ मध्ये त्यांच्या मुलीचं कर्करोगामुळे निधन झालं. या धक्क्यातून ते सावरत असतानाच काही आठवड्यांनी ४ मार्च १९९५ रोजी इफ्तिखार यांचं निधन झालं. त्यांच्या निधनाने पाच दशकांहून अधिक काळ चाललेल्या त्यांच्या देदीप्यमान कारकिर्दीचा अंत झाला.

इफ्तिखार कधीही पडद्यावरचे नायक नव्हते, मात्र त्यांच्या अभिनयामुळे ते हिंदी चित्रपटसृष्टीतील सर्वात ओळखीच्या चेहऱ्यांपैकी एक बनले. त्यांना एखाद्या दृश्यात पाहिलं की प्रामाणिकपणा, शहाणपण आणि अधिकार यांचा मिलाफ जाणवायचा. त्यामुळेच पडद्यावरच्या त्यांच्या छोट्या-छोट्या भूमिका आजही प्रेक्षकांच्या आठवणीत कायम आहेत.

ARVIND KEJRIWAL : “पंजाबमधील ८० टक्के ड्रग्स पुरवठा भाजप सरकारमुळे…” ; अरविंद केजरीवालांचा मोठा आरोप