Dementia: वाढत्या वयानुसार विस्मरण होणं सामान्य मानलं जातं. मात्र वारंवार गोष्टी विसरणं, बोलताना योग्य शब्द आठवणं कठीण जाणं किंवा अगदी वास ओळखण्याची क्षमता कमी होणं ही डिमेन्शियाची सुरुवातीची लक्षणं असू शकतात. प्रसिद्ध शायर बशीर बद्र यांना देखील गेली अनेक वर्षं डिमेन्शिया हा आजार होता. त्यांच्या निधनानंतर पुन्हा एकदा या आजाराबद्दल चर्चा सुरू झाली आहे.

डिमेन्शिया हा एकच आजार नसून मेंदूच्या कार्यक्षमतेवर परिणाम करणाऱ्या अनेक समस्यांचा समूह आहे. यामध्ये स्मरणशक्ती, विचार करण्याची क्षमता, संवाद कौशल्य आणि निर्णय घेण्याची क्षमता हळूहळू कमी होत जाते. अल्झायमर हा डिमेन्शियाचा सर्वात सामान्य प्रकार मानला जातो. सध्या भारतात ६० वर्षांवरील अनेक ज्येष्ठ नागरिक या समस्येला सामोरं जात आहेत.

तज्ज्ञांच्या मते, डिमेन्शियाचं सुरुवातीचं लक्षण फक्त विस्मरण नसतं. अनेकदा व्यक्तीची वास ओळखण्याची क्षमता कमी होऊ लागते. कारण मेंदूतील गंध ओळखणारा भाग सर्वप्रथम प्रभावित होतो. त्यामुळे एखाद्या व्यक्तीला अचानक वास कमी जाणवू लागला, तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नये.

डिमेन्शियामध्ये व्यक्तीला अलीकडच्या घटना विसरणं, तारीख-वेळ लक्षात न राहणं, रोजची साधी कामं करण्यात अडचण येणं, बोलताना योग्य शब्द न सापडणं अशी लक्षणं दिसतात. काही लोकांच्या स्वभावातही बदल होतो. ते चिडचिडे होतात, एकटे राहू लागतात किंवा नैराश्याचा सामना करतात.

या आजारामागे अनेक कारणं असू शकतात. उच्च रक्तदाब, लठ्ठपणा, व्यायामाचा अभाव, धूम्रपान आणि मद्यपान यामुळे डिमेन्शियाचा धोका वाढतो. त्यामुळे जीवनशैली सुधारल्यास या आजाराचा प्रभाव कमी करता येऊ शकतो.

डिमेन्शियावर पूर्ण उपचार नसले तरी काही सवयी मेंदू निरोगी ठेवण्यास मदत करू शकतात. रोज व्यायाम करणं, संतुलित आहार घेणं, रक्तदाब आणि साखर नियंत्रणात ठेवणं गरजेचं आहे. धूम्रपान आणि मद्यपान टाळणंही तितकंच महत्त्वाचं आहे.

तज्ज्ञांच्या मते, काही पोषक घटक मेंदूसाठी खूप फायदेशीर ठरतात. व्हिटॅमिन बी१२ मुळे स्मरणशक्ती आणि मेंदूची कार्यक्षमता सुधारण्यास मदत होते. ओमेगा-३ फॅटी अॅसिड्स मेंदूचं कार्य चांगलं ठेवतात. व्हिटॅमिन डी, मॅग्नेशियम आणि आयर्नची कमतरता असल्यासही स्मरणशक्तीवर परिणाम होऊ शकतो.

म्हणूनच वाढत्या वयात मेंदूचं आरोग्य जपणं अत्यंत गरजेचं आहे. विस्मरण किंवा वास कमी जाणवण्यासारखी लक्षणं दिसल्यास वेळीच डॉक्टरांचा सल्ला घेणं महत्त्वाचं ठरतं.