Nilu Phule । Gargi phule – नाट्यअभिनेते, लोकनाट्यकार, खलनायक, चरित्रनायक आणि सामाजिक कार्यकर्ते नीळकंठ कृष्णाजी फुले म्हणजेच, सर्वांचे लाडके दिवंगत अभिनेते ‘निळू फुले’. ‘निळूभाऊ’ यांनी ‘माझा पती करोडपती’, ‘हमाल दे धमाल’, ‘आई’, ‘हऱ्या नऱ्या झिंदाबाद’, ‘बिन कामाचा नवरा’ यांसारख्या अनेक सिनेमांमध्ये महत्त्वाची भूमिका साकारत चाहत्यांचं मनोरंजन केलं.

आजही निळू फुले आपल्यात नाहीत, पण त्यांच्या असंख्य आठवणी चाहत्यांच्या मनात कायम आहे. अनेक सिनेमांमध्ये निळू फुले यांनी खलनायकाच्या भूमिकेला देखील न्याय दिला. त्यांचे अनेक डायलॉग आजही चाहत्यांमध्ये चर्चेत असता आणि त्यापैकी एक म्हणजे ‘बाई वाड्यावर या..’

सध्या सोशल मीडियावर कन्टेन्ट क्रिएटरचा जमाना आहे. मराठी भाषेतील अनेक कन्टेन्ट क्रिएटर्स देखील आपल्या निरनिराळ्या कल्पना वापरून व्हिडिओ बनवताना दिसतात. मात्र कधीकधी याचा अतिरेक होताना दिसतो.

अशाच एका मराठी क्रिएटरने दिग्गज लोकप्रिय अभिनेते निळू फुले यांच्याप्रमाणे पेहराव करून रील बनवली. मात्र, या रीलवर निळू फुले यांची लेक गार्गी फुले यांनी नाराजी व्यक्त केली तेव्हा मात्र या कन्टेन्ट क्रिएटरने तो व्हिडिओ डिलीट करायच्या ऐवजी त्यांच्या कमेंट डिलीट केल्याचं समोर आलं आहे.

‘पवन वाघूलकर’ आणि ‘सायली पाठक’ या दोन कंटेन्ट क्रिएटर्स यांनी हा व्हिडिओ बनवला आहे. व्हिडीओमध्ये ‘बाई वाड्यावर या’ या डायलॉगचा वापर केला आहे. व्हिडीओवर संताप व्यक्त करत गार्गी फुले म्हणाल्या, ‘हे किती हिडीस आहे. माझ्या बाबांना असं कृपा करून बदनाम करू नाका… सायली फाटक तुझ्याकडून अशी अपेक्षा नव्हती…’ असं म्हणत गार्गी यांनी नाराजी व्यक्त केली आहे.

तर, दुसरीकडे अभिनेता ‘प्रसाद ओक’ने देखील प्रतिक्रिया दिली. ‘निळू फुले कोण होते आणि काय दर्जाचे होते हे समजायला यांना 100000 जन्म घ्यावे लागतील. गार्गी फुले सोडून दे. ‘निळू फुले’ म्हणजे ‘बाई वाड्यावर या..’एवढीच यांची कुवत आहे” असं प्रसादनं म्हटलं.

माळी काम करणारे ‘निळू फुले’ अभिनेता कसे बनले?

गल्लीपासून दिल्ली पर्यंत आपल्या महारष्ट्राचा झेंडा फडकावणारे, रसिक प्रेक्षकांच्या मनावर अधिराज्य गाजवणारे, कधीही कुठल्याही पिंजऱ्यामध्ये बांधील न राहणारे, अवघ्या महारष्ट्राचे सरपंच म्हणजे निळू फुले. निळकंठ कृष्णाजी फुले म्हणजे निळू फुले हे मूळचे पुण्याचे… वडिलांचा लोखंड तसेच भाजी विकण्याचा व्यवसाय..

त्यामुळे घरची परिस्थिती अत्यंत हालाकीची म्हणून त्यांना मॅट्रिक पर्यंतच शिक्षण घेता आले. वयाच्या अवघ्या १७व्या वर्षी ते पुण्यात एका मेडिकल कॉलेज वर त्यांनी केवळ ८० रुपये वेतनावर माळी काम केले. ११ वर्ष त्यांनी तिथे काम केले. नोकरी सांभाळत ते राष्ट्र सेवादलासाठी सुद्धा काम करायचे..

इ.स. १९५७ च्या संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीसाठी त्यांनी समाज प्रबोधन करणारे वगनाट्य लिहले आणि यातूनच त्यांना अभिनयाची दिशा सापडली.. राम नगरकर यांच्याबरोबर ‘कथा अकलेच्या कांद्याची’ हे त्यांचं रंगभूमीवरील पहिले नाटक. या नाटकाचे त्यांचे दोन हजारहुन अधिक प्रयोग झाले.

त्यानंतर मात्र त्यांनी कधीही मागे वळून पहिले नाही. विजय तेंडुलकर यांच्या नाटकातील सखाराम बाईंडर असो किंवा मग दळवींच्या सूर्यास्त मधील अप्पाजी, निळू भाऊंनी ह्या सर्व भूमिका हुबेहुब साकारल्या. सूर्यास्त ह्या नाटकासाठी त्यांना ‘ज्ञानदर्पण’ या पुरस्कारानं सन्मानित सुद्धा कारण्यात आलं.

अनंत माने यांच्या ‘एक गाव बारा भानगडी’ या चित्रपटामध्ये त्यांनी पहिल्यादा काम केले. हा त्यांचा पहिला चित्रपट.. हा चित्रपट तमाशावर आधारित होता. विजय तेंडुलकरांचा ‘सामना’ ह्या चित्रपटापासून भाऊंना एक वेगळी ओळख मिळाली. हिंदूराव धोंडे पाटील ही त्यांची खलनायकी भुमीका अत्यंत प्रसिद्द झाली. यात ते श्रीराम लागू यांच्याबरोबर विरोधी भूमिकेत दिसून आले.

खऱ्या आयुष्यात साध्या सरळ असणाऱ्या या जिगरबाज हरहुन्नरी कलाकारास मात्र नेहमीच स्त्री रोषाला सामोरे जावे लागले. ते ज्या गावात ज्या कार्यक्रमाला जायचे त्या ठिकाणी महिला त्यांना शिव्यांची लाखोळी वाहायच्या. ‘गावात नवीन पाखरू आलं जणू’, ‘बाई वाड्यावर या’ यांसारख्या अनेक डायलाॅगमुळे निळू भाऊ हे अख्या महाराष्ट्रात प्रसिद्ध झाले.

बऱ्याच चित्रपटांमधून खलनायकाच्या भूमिका साकारल्यानंतर या भूमिकांना छेद देणारी एक भूमिका त्यांनी साकारली ‘सिहासन’ या चित्रपटामध्ये.. पत्रकाराची भूमिका अगदी त्यांनी उत्तम वठवली. या चित्रपटामध्ये अनेक राजकीय नेत्यांच्या भूमिका होत्या; पण त्यांनी वेगळी भूमिका साकारायचे ठरवले आणि ती भूमिका त्यांनी उत्तम निभावली सुद्धा.

अवघ्या महाराष्ट्राचे लाडके पाटील झालेल्या निळू भाऊंनी ‘आयत्या बिळात नागोबा’, ‘चोरीचा मामला’, ‘पिंजरा’, ‘बिनकामाचा नवरा’, ‘गल्ली ते दिल्ली’, ‘चटक चांदणी यांसारख्या चाळीसहुन अधिक चित्रपटांमध्ये कामं केली. मराठी बरोबरच हिंदी चित्रपटांमध्येसुद्धा त्यांनी आपल्या अभिनयाची छाप सोडली. ‘मुट्टीभर चावल’ या चित्रपटामध्ये ते एका लहानश्या भूमिकेत दिसून आले.

त्यांनतर त्यांनी ‘मशाल’, ‘सारांश’, ‘जरासी जिंदगी’, अश्या बाराहून अधिक हिंदी चित्रपटांमध्ये अभिनय साकारला. अभिताभ बच्चन यांच्या सोबत ‘कुली’ ह्या चित्रपटामध्ये सुद्धा दिसून आले. ते एक प्रतिभावंत कलाकार तर होतेच त्याचबरोबर ते एक उत्तम समाज सेवक देखील होते. ‘अंधश्रद्धा निर्मूलन’, ‘जातीवाद निर्मूलन’ अश्या विषयांवर समाज प्रबोधनपर नाटक करायचे.

‘छोटी गोष्ट डोंगरा एवढी’ हा त्यांचा शेवटचा चित्रपट या चित्रपटानंतर अन्न नलिकेच्या कर्क रोगाने ते बरेच दिवस त्रस्त होते. १३ जुलै २००९ साली अश्या ह्या दिग्गज कलाकारचे निधन झाले. ते जरी गेले असले तरी त्यांच्या अभिनयाने आणि त्याच्या डायलॉगमुळे ते नेहमी अजरामर आहेत.