Layoffs : फेसबुकची मूळ कंपनी असलेल्या मेटाने (Meta) आपल्या भविष्यातील कृत्रिम बुद्धिमत्ता म्हणजेच एआय (AI) प्रकल्पांवर अब्जावधी डॉलर्सची अफाट गुंतवणूक सुरू केली आहे. मात्र, कंपनीच्या या नव्या प्राधान्यक्रमांमुळे आणि वाढत्या खर्चामुळे जागतिक स्तरावर मोठ्या प्रमाणावर कर्मचारी कपातीचे (Layoffs) संकट ओढवले आहे.

बिझनेस इन्सायडरच्या एका ताज्या अहवालानुसार, या कर्मचारी कपातीचा (Layoffs) सर्वाधिक आणि मोठा फटका अमेरिकेतील दोन प्रमुख राज्यांना बसला आहे. विशेष म्हणजे, आजवर सिलिकॉन व्हॅलीमध्ये अत्यंत सुरक्षित आणि प्रतिष्ठेची मानली गेलेली सॉफ्टवेअर डेव्हलपर आणि मध्यम व्यवस्थापन (Middle Management) ही पदे या कपातीच्या कचाट्यात सापडली आहेत.

सार्वजनिक नियामक कागदपत्रांमधून समोर आलेल्या धक्कादायक आकडेवारीनुसार, मेटाने नुकतीच केलेल्या ८,००० कर्मचाऱ्यांच्या कपातीपैकी तब्बल ४,६६५ कर्मचारी हे केवळ कॅलिफोर्निया आणि वॉशिंग्टन या दोन राज्यांमधून कमी करण्यात आले आहेत.

कॅलिफोर्नियामध्ये मेटाचे मुख्य मुख्यालय आहे, तर वॉशिंग्टन राज्यातील सिएटलजवळ कंपनीचे एक मोठे कार्यालय कार्यरत आहे. या आकडेवारीने तंत्रज्ञान क्षेत्रातील एका बदलत्या आणि कटू वास्तवावर शिक्कामोर्तब केले आहे, कारण गेली अनेक वर्षे या भूमिकांना तंत्रज्ञान उद्योगाचा अढळ पाया मानले जात होते.

मेटाच्या या संपूर्ण पुनर्रचना प्रक्रियेत सर्वाधिक फटका मध्यम व्यवस्थापकांना बसल्याचे दिसून येत आहे. राज्य सरकारकडे सादर केलेल्या अधिकृत कागदपत्रांनुसार, एकूण कपातीपैकी १,४०० हून अधिक पदे ही थेट व्यवस्थापकीय स्तरावरील होती, म्हणजेच एकूण नोकरी गमावलेल्यांमध्ये जवळपास एक-तृतीयांश वाटा व्यवस्थापकांचा होता.

 

याहूनही लक्षवेधी बाब म्हणजे, नोकरी गमवावी लागलेल्या व्यवस्थापकांपैकी जवळपास निम्मी पदे ही सॉफ्टवेअर इंजिनिअरिंग मॅनेजर्सची होती. ही कारवाई (Layoffs) मेटाचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO) मार्क झुकरबर्ग यांच्या गेल्या काही वर्षांतील धोरणांशी थेट सुसंगत आहे. झुकरबर्ग हे २०१३ पासूनच कंपनीतील अतिरिक्त प्रशासकीय स्तर आणि अनावश्यक व्यवस्थापकीय रचना कमी करण्यासाठी सातत्याने प्रयत्न करत आहेत.

त्यांनी अनेकदा सार्वजनिकरीत्या “मॅनेजर्सचे मॅनेजर” अशी संस्कृती संपवण्याची इच्छा व्यक्त केली आहे. आजच्या काळात तंत्रज्ञान कंपन्या लहान, अधिक कार्यक्षम आणि कमी स्तर असलेल्या टीम्सना प्राधान्य देत असून, व्यवस्थापकांकडून केवळ देखरेख करण्याऐवजी प्रत्यक्ष उत्पादन विकास आणि कामात थेट योगदान देण्याची अपेक्षा ठेवली जात आहे.

या वादळात वैयक्तिक पातळीवर काम करणारे सॉफ्टवेअर इंजिनिअर्स हा दुसरा सर्वाधिक प्रभावित झालेला मोठा गट ठरला आहे. उपलब्ध आकडेवारीनुसार, जवळपास १,००० सॉफ्टवेअर इंजिनिअर्सना आपली नोकरी गमवावी लागली आहे. एकेकाळी आयटी क्षेत्रात सर्वात सुरक्षित आणि प्रचंड मागणी असलेल्या या भूमिकांनाही आता एआय-केंद्रित बदलांचा मोठा फटका सहन करावा लागत आहे.

या संपूर्ण प्रक्रियेवर प्रतिक्रिया देताना मेटाच्या प्रवक्त्याने स्पष्ट केले की, कंपनीत केले जात असलेले बदल हे प्रत्येक टीमच्या गरजेनुसार वेगवेगळे आहेत. यामध्ये केवळ कर्मचारी कपातच नाही, तर रिक्त पदे बंद करणे आणि हजारो कर्मचाऱ्यांना व्यवसायाच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाच्या असलेल्या प्राधान्यक्रमांकडे वळवण्याचाही समावेश आहे. यावरून मेटा सध्या एआय-संबंधित प्रकल्प, संशोधन आणि तंत्रज्ञान विकासाला सर्वोच्च प्राधान्य देत असून इतर विभागांतील संसाधने त्या दिशेने वळवत असल्याचे स्पष्ट होते.

गुंतवणूकदारांशी संवाद साधताना स्वतः मार्क झुकरबर्ग यांनी या मोठ्या कर्मचारी कपातीमागील मुख्य कारणाचा खुलासा केला होता. त्यांच्या मते, एआय हार्डवेअर, अत्याधुनिक डेटा सेंटर्स आणि संशोधनावर कंपनी सध्या प्रचंड खर्च करत आहे. याचा अर्थ असा नाही की एआय थेट मानवी कर्मचाऱ्यांची जागा घेत आहे, तर एआय क्षेत्रात मोठ्या प्रमाणावर गुंतवणूक करण्यासाठी आवश्यक असलेला निधी उपलब्ध करून देणे हा यामागील मुख्य उद्देश आहे.

यासाठी कंपनीला इतर विभागांतील खर्च स्वेच्छेने कमी करावे लागत आहेत. एकूणच, मेटा सध्या आपली पारंपरिक कॉर्पोरेट रचना मोडीत काढून एआय-केंद्रित भविष्यासाठी स्वतःची संपूर्ण पुनर्बांधणी (Layoffs) करत आहे आणि या वाढत्या जागतिक स्पर्धेत आघाडी कायम ठेवण्याच्या प्रयत्नांचा थेट परिणाम थेट रोजगार संरचनेवर होताना दिसत आहे.