पुणे : पाषाण येथील पुणे इंटरनॅशनल सेंटर (पीआयसी) मध्ये आज १९ व्या ‘किर्लोस्कर वसुंधरा आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सवा’चा (केव्हीआयएफएफ) यशस्वी समारोप झाला. पर्यावरण संवर्धनाच्या दिशेने सामूहिक प्रयत्नांना चालना देणाऱ्या या महोत्सवात पर्यावरणतज्ञ, वन्यजीव संरक्षक, विद्यार्थी, चित्रपट निर्माते आणि निसर्गप्रेमी मोठ्या संख्येने सहभागी झाले होते. या दरम्यान अनेक प्रेरणादायी कथा आणि पर्यावरणाशी संबंधित गंभीर मुद्द्यांवर सखोल विचारमंथन करण्यात आले.

पर्यावरण क्षेत्रात व्यापक पातळीवर महत्त्वपूर्ण बदल घडवून आणणाऱ्या संस्थांना दिला जाणारा ‘किर्लोस्कर वसुंधरा सन्मान’ या वर्षी ‘द टिंबकटू कलेक्टिव्ह’ या संस्थेला प्रदान करण्यात आला. त्याचप्रमाणे, स्थानिक पातळीवर पर्यावरण रक्षणाची चळवळ उभारणारे सामान्य नागरिक, तळागाळातील नेते आणि सामाजिक चॅम्पियन्सना सन्मानित करणारा ‘किर्लोस्कर वसुंधरा मित्र’ पुरस्कार ‘कॉज टू कनेक्ट’ या संस्थेला त्यांच्या उत्कृष्ट पर्यावरण संवर्धन कार्यासाठी देण्यात आला.

‘द टिंबकटू कलेक्टिव्ह’ने दुष्काळग्रस्त अनंतपूरममध्ये सामुदायिक सहकारी संस्था, पर्यायी बँकिंग आणि सेंद्रिय शेती संस्थांच्या माध्यमातून हजारो गरजू व वंचित कुटुंबांना मोठा आधार दिला आहे. दुसरीकडे, ‘कॉज टू कनेक्ट’चा मुख्य उपक्रम असलेला ‘हुन्नर गुरुकुल’ हा केवळ कौशल्य शिकवण्यापलीकडे जाऊन, तरुणांना सुतारकाम, गवंडीकाम आणि बांबू हस्तकलेचे प्रात्यक्षिकांसह व्यावसायिक प्रशिक्षण देतो, जेणेकरून तरुण स्वावलंबी व जबाबदार नागरिक बनून आपले भविष्य घडवू शकतील.

पाषाण येथील पुणे इंटरनॅशनल सेंटरमध्ये आयोजित या महोत्सवाची सुरुवात सी.बी. तुपे साधना कन्या विद्यालय, लोयोला हायस्कूल आणि सेंट जोसेफ हायस्कूलच्या विद्यार्थ्यांसाठी आयोजित एका विशेष सत्राने झाली. यामध्ये पर्यावरणविषयक दोन लघुपट दाखवण्यात आले आणि विविध उपक्रमांवर आधारित खेळांच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन करण्यात आले, ज्याचा मुख्य उद्देश पर्यावरणाविषयी जनजागृती करणे हा होता. ‘द यूथ कॉस्मो’च्या सह-संस्थापिका निधी बेन्नूर आणि त्यांच्या टीमच्या मार्गदर्शनाखाली पार पडलेल्या या कार्यक्रमाचा उद्देश तरुणांना पर्यावरण संवर्धनासाठी जबाबदार नागरिक बनवणे हा होता.

संध्याकाळच्या सत्रात हा कार्यक्रम सर्वसामान्यांसाठी खुला करण्यात आला. या सत्राची सुरुवात मेळघाटच्या कोरकू आदिवासी समुदायाने सादर केलेल्या लोकनृत्याने झाली, ज्यातून मूळ स्थानिक आदिवासी समुदाय आणि निसर्ग यांच्यातील अतूट नाते सुंदररित्या अधोरेखित झाले.

यानंतर प्रेक्षकांना ‘डाउन द ड्रेन’, ‘दिस मॉर्टल प्लास्टिक’ आणि ‘वूड यू स्टील लव्ह मी इफ आय वॉज अ स्टिकी फ्रॉग?’ यांसारख्या पर्यावरणविषयक गाजलेल्या लघुपटांची मालिका आणि ‘ह्यूमन्स इन द लूप’ हा फीचर फिल्म पाहण्याची संधी मिळाली. या कार्यक्रमात विद्यार्थ्यांनी ‘प्लास्टिक: फ्रॉम वंडर टू मॉन्स्टर’ या लघुनाटिकेचे सादरीकरण केले, तसेच ‘व्हर्च्युअल ट्रॅश वॉक’ आणि ‘व्हर्च्युअल फॉरेस्ट वॉक’ यांसारख्या नाविन्यपूर्ण अनुभवांच्या माध्यमातून उपस्थितांना पर्यावरण आणि मानवी संबंधांवर आत्मपरीक्षण करण्याची प्रेरणा दिली. प्रत्येक स्क्रीनिंगनंतर ‘इकोलॉजिकल सोसायटी’च्या नेतृत्वाखाली चित्रपटाच्या विषयांवर तज्ञांच्या पॅनेलद्वारे चर्चाही घेण्यात आली.

एसएल किर्लोस्कर सीएसआर फाउंडेशनच्या डायरेक्टर आरती किर्लोस्कर म्हणाल्या, “आजचे पुरस्कार विजेते पर्यावरणीय आव्हानांचा सामना करण्यासाठी आवश्यक असलेले समर्पण, नाविन्यपूर्ण संशोधन आणि चिकाटीचे दर्शन घडवतात. त्यांचे कार्य समाजाला प्रेरणा देते आणि हे सिद्ध करते की, प्रत्येक प्रयत्न, मग तो मोठा असो वा लहान, एक शाश्वत बदल घडवून आणू शकतो. महोत्सवातील विद्यार्थ्यांचे कार्यक्रम तरुणांमध्ये पर्यावरणाविषयी जागरूकता वाढवण्यास मदत करतात. किर्लोस्कर वसुंधराच्या माध्यमातून आम्ही समाजात जनजागृती वाढवणे, संवादाला प्रोत्साहन देणे आणि प्रत्यक्ष कृतीला प्रेरित करण्यासाठी कटिबद्ध आहोत.”

मुख्य कार्यक्रमाची पूर्वतयारी म्हणून, ऑगस्टच्या दुसऱ्या आठवड्यात किर्लोस्कर ग्रुपच्या कर्मचाऱ्यांच्या मुलांसाठी निसर्गाच्या थीमवर आधारित एक ‘चिल्ड्रन्स आर्ट फेस्ट’ आयोजित करण्यात आला होता. या आर्ट फेस्टचा विस्तार पुण्याच्या अशा काही शाळांमध्येही करण्यात आला होता, ज्यांना ग्रुपच्या वेगवेगळ्या कंपन्यांच्या सीएसआर टीम्स मदत करत आहेत. या स्पर्धांमध्ये ७५० हून अधिक मुलांनी सहभाग घेतला.

हा महोत्सव दोन दिवस चालला. पहिला दिवस, २१ ऑगस्ट रोजी, कोथरूड येथील किर्लोस्करच्या ‘वन अवांते’ ऑफिसमध्ये विशेषतः कर्मचाऱ्यांसाठी आयोजित करण्यात आला होता. या कार्यक्रमात जैवविविधता आणि शाश्वतता या विषयांवरील तीन विचारप्रवर्तक लघुपट दाखवण्यात आले. तसेच ‘प्रलय’ बँडने एक सादरीकरण केले, जे हवामान बदल आणि निसर्गाविषयी जनजागृती करण्यासाठी संगीत, लोकपरंपरा आणि संत कबीर यांच्या कवितांचा मेळ घालते. याशिवाय, पुण्यातील कर्मचाऱ्यांसाठी आयोजित करण्यात आलेल्या ‘नेचर फोटोग्राफी’ आणि ‘व्हिडिओ मेकिंग’ स्पर्धेलाही उत्स्फूर्त प्रतिसाद मिळाला.

एसएल किर्लोस्कर सीएसआर फाउंडेशनचे सीईओ जगदीश पुरंदरे म्हणाले, “या वर्षीचा महोत्सव पर्यावरणीय जागरूकता वाढवण्यासाठी एकत्रित सहकार्याची ताकद दर्शवतो. आम्ही आमचे सहयोगी ‘इकोलॉजिकल सोसायटी’ आणि ‘द यूथ कॉस्मो’ यांच्या समर्थनाबद्दल कृतज्ञ आहोत, ज्यांच्या प्रयत्नांमुळे एक आकर्षक आणि प्रभावी कार्यक्रम तयार करण्यात मदत झाली. पर्यावरण रक्षकांसाठी काम करणाऱ्या हिरोंचा गौरव करून आणि शिक्षण व संवादाच्या संधी निर्माण करून, केव्हीआईएफएफ जीवनाच्या सर्व क्षेत्रांतील लोकांना आपल्या ग्रहाच्या संरक्षणात सक्रिय भागीदार होण्यासाठी सातत्याने प्रोत्साहित करत आहे.”

पुणे इंटरनॅशनल सेंटर (पीआयसी) येथे दिवसभर आयोजित करण्यात आलेल्या ‘इको-बाझार’ने येथे येणाऱ्यांना मोठ्या प्रमाणावर आकर्षित केले. या बाझारमध्ये द टिंबकटू कलेक्टिव्ह, संपूर्ण बांबू केंद्र, कॉज टू कनेक्ट (हुन्नर गुरुकुल), आदी ग्रीन, द यूथ कॉस्मो, रीचरखा (reCharkha) आणि विचक्राफ्ट यांसह विविध संस्थांच्या पर्यावरण-पूरक उत्पादनांचे, इको-फ्रेंडली नाविन्यपूर्ण संशोधनांचे आणि सामाजिक उपक्रमांचे प्रदर्शन करण्यात आले होते.

‘ब्रॉट टू यू बाय अर्थ’ (धरतीद्वारे तुमच्यासाठी प्रस्तुत) या थीमवर आधारित या १९ व्या आवृत्तीसह महोत्सवाने ‘इन-पर्सन’ म्हणजेच ऑफलाइन स्वरूपात यशस्वी पुनरागमन केले आहे. हे चित्रपट, शिक्षण, संस्कृती आणि लोकसहभागाच्या माध्यमातून प्रभावी पर्यावरणीय संवाद निर्माण करण्याच्या किर्लोस्कर वसुंधराच्या वचनबद्धतेला अधिक बळकटी देते. २००७ मध्ये सुरू झालेला हा उपक्रम आज भारतातील आघाडीच्या पर्यावरणविषयक जनजागृती मंचांपैकी एक बनला आहे, जो हजारो नागरिकांना जोडतो आणि पर्यावरणासाठी सकारात्मक पावले उचलण्यास प्रेरित करण्यासाठी तज्ञ, वन्यजीव संरक्षक आणि बदल घडवून आणणाऱ्यांना एकाच व्यासपीठावर आणतो.