मुंबई : भारतातील सर्वात सुंदर आणि आव्हानात्मक रेल्वे मार्गांपैकी एक मानला जाणारा ‘कोकण रेल्वे’ आता भारतीय रेल्वेचा भाग बनली आहे. महाराष्ट्र सरकारने एप्रिल २०२५ मध्ये या विलीनीकरणाला अंतिम मान्यता दिली, त्यानंतर हे ऐतिहासिक पाऊल उचलण्यात आले.

मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस म्हणाले की, कोकण रेल्वेचे भारतीय रेल्वेमध्ये विलीनीकरण केल्याने ती भारतीय रेल्वेच्या मोठ्या गुंतवणूकीचा भाग बनू शकेल. यामुळे केवळ रेल्वेची आर्थिक स्थिती सुधारणार नाही तर रेल्वे मार्गांचे आधुनिकीकरण, दुहेरीकरण आणि सुरक्षा उपायांनाही गती मिळेल. गोवा, कर्नाटक आणि केरळने आधीच विलीनीकरणाला मान्यता दिली होती, परंतु महाराष्ट्राची संमती लांबली कारण त्याला त्याच्या सुरुवातीच्या गुंतवणुकीचे आणि कोकण रेल्वेची ओळख जपण्याची चिंता होती.

या विलीनीकरणासाठी महाराष्ट्र सरकारने दोन महत्त्वाच्या अटी घातल्या होत्या. पहिली अट अशी होती की विलीनीकरणानंतरही त्याचे नाव ‘कोकण रेल्वे’ राहिले पाहिजे, जेणेकरून त्याची प्रादेशिक आणि ऐतिहासिक ओळख अबाधित राहील. दुसरे म्हणजे, भारतीय रेल्वेला महाराष्ट्राच्या सुरुवातीच्या ३९४ कोटी रुपयांच्या गुंतवणुकीची परतफेड करावी लागेल. केंद्र सरकारने या अटी मान्य केल्या, त्यानंतर महाराष्ट्राने विलीनीकरणाला हिरवा कंदील दाखवला.

दरम्‍यान, कोकण रेल्वेची स्थापना १९९० मध्ये झाली. ही रेल्वे लाईन महाराष्ट्रातील रोहा येथून सुरू होते आणि गोवा, कर्नाटक आणि केरळच्या किनारी भागात जाते. त्याची एकूण लांबी सुमारे ७४१ किलोमीटर आहे आणि त्याची बांधणी स्वतःच एक अभियांत्रिकी चमत्कार होती. पश्चिम घाटातील खडक कापून आणि शेकडो पूल आणि बोगदे बांधून ही रेल्वे बांधण्यात आली. रेल्वेने जानेवारी १९९८ मध्ये औपचारिकपणे आपली सेवा सुरू केली.