Kailash Mansarovar Yatra |  भारत आणि चीनने आता मैत्रीचा हात पुढे केला आहे. कैलास मानसरोवर यात्रा पुन्हा सुरू होणार आहे. परराष्ट्र मंत्रालयाने 27 जानेवारी रोजी ही माहिती दिली आहे. परराष्ट्र सचिव विक्रम मिस्त्री 26 आणि 27 जानेवारीला चीनच्या दौऱ्यावर होते. यावेळी चीनी अधिकाऱ्यांसोबत झालेल्या बैठकीत दोन्ही देशांनी कैलास मानसरोवर यात्रा पुन्हा सुरू करण्याचा निर्णय घेतला आहे. 2020 पासून हा कैलास मानसरोवर यात्रा बंद होती. मात्र आता भारतीयांना मोठा दिलासा मिळाला आहे.

परराष्ट्र सचिव विक्रम मिस्त्री आणि चीनचे परराष्ट्र मंत्री वांग यी यांच्यात झालेल्या बैठकीत ही यात्रा पुन्हा सुरू करण्याचा निर्णय घेण्यात आला. या अंतर्गत, कैलास मानसरोवरचा प्रवास यावर्षी उन्हाळ्याच्या हंगामात पुन्हा सुरू होईल. संबंधित यंत्रणा विद्यमान करारांनुसार यावर चर्चा करतील, असे परराष्ट्र मंत्रालयाच्या प्रसिद्धीपत्रकात म्हटले आहे. 2020 पासून, कैलास मन्सारोवर यात्राबरोबरच दोन्ही देशांमधील थेट उड्डाणे बंद होती. मात्र आता कैलास मानसरोवर यात्रा पाच वर्षानंतर सुरू होणार आहे. परंतु ही यात्रा का बंद करण्यात आली होती? चीन आणि भारतात नेमकं काय घडलं होतं ? याबाबत संपूर्ण माहिती जाणून घेऊयात…

कैलास मानसरोवरचा प्रवास का थांबला? 

2020 पासून भारत आणि चीनमधील संबंध तणावपूर्ण बनले होते. त्याच वर्षी जूनमध्ये, पूर्व लडाखमध्ये प्रत्यक्ष नियंत्रण रेषेवर दोन्ही देशांदरम्यान लष्करी संघर्ष झाला, ज्यामध्ये दोन्ही बाजूंचे नुकसान झाले. जून 2020 मध्ये भारत आणि चीनमधील डोकलाम वादानंतर दोन्ही देशांमधील तणाव वाढला. त्यानंतर दोन्ही देशांनी सीमेवर त्यांच्या सैनिकांची तैनात वाढविली होती, ज्यानंतर सर्व प्रकारचे संबंध तुटले होते. ज्यामुळे कैलास मानसरोवरचा प्रवास थांबला होता. भारत आणि चीन दरम्यान थेट उड्डाणांची सेवा थांबविण्यात आली. पण आता कैलास मानसरोवर यात्रा पुन्हा सुरू करण्यास चीनने कशी सहमती दर्शविली? हा देखील प्रश्न उपस्थित होतो.

2020 पासून फ्लाइट सर्व्हिस आणि प्रवास बंद करण्यात आला. दोन्ही देशांमधील उड्डाण सेवा बंद करण्यात आली. या कारणास्तव एक वाईट संबंध आणि दोघांमधील सीमा वादानंतर कोविडची लाट होती. जून २०२० मध्ये भारत-चीन यांच्यात डोकलम वाद झाला आणि मार्च 2021 मध्ये कोविडची पहिली लाट आली.

नरेंद्र मोदी आणि शी जिनपिंग यांची भेट 

गेल्या वर्षी ऑक्टोबरमध्ये पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि चिनी अध्यक्ष शी जिनपिंग यांनी 5 वर्षानंतर काझानमध्ये भेट घेतली. त्यानंतर दोन्ही देशांनी परस्पर संबंधांच्या परिस्थितीवर चर्चा केली आणि संबंध सुधारण्यासाठी काही पावले उचलण्याचे मान्य केले. चीन-भारत विवादित भागात डेमचॉक आणि डेपसांग दोन देशांच्या सैन्याने माघार घेतल्यानंतर कैलास मानससरोवर यात्रा आणि उड्डाण सेवेचा निर्णय घेण्यात आला आहे. भारत आणि चीन दोन्ही देशांमधील राजनैतिक संबंधांच्या स्थापनेच्या 75व्या वर्धापन दिनानिमित्त दोन्ही बाजूंनी मीडिया आणि थिंक-टँक यांच्यातील चर्चा सुलभतेनं व्हावी यासाठी योग्य उपाययोजना करण्याचं मान्य केलं आहे.

कैलास मानससरोवरकडे जाण्यासाठी चीनची का परवानगी हवी ? 

कैलास मानसरोवरचे बहुतेक क्षेत्रे तिबेटमध्ये आहेत. चीन तिबेटवरील आपले हक्क स्पष्ट करते. कैलास माउंटन रेंज काश्मीरपासून भूतान पर्यंत विस्तारित आहे. या भागात एलएचए चू आणि झोंग चू नावाच्या दोन ठिकाणी डोंगर आहे. येथेच या डोंगराची दोन संबंधित शिखर आहेत. यापैकी, उत्तर शिखरला कैलाश म्हणून ओळखले जाते. या शिखराचा आकार एक प्रचंड शिवलिंगसारखा आहे. हे ठिकाण उत्तराखंडच्या लिपुलेखपासून फक्त 65 कि.मी. अंतरावर आहे. सध्या कैलास मानससरोवरचा एक मोठा भाग चीनच्या ताब्यात आहे. म्हणून येथे जाण्यासाठी चीनची परवानगीची आवश्यकता आहे.

भारत आणि चीन यांच्यात दोन करार

कैलास मानससरोवर यात्रा यांच्यासाठी भारत आणि चीन यांच्यात दोन करार झाले होते.  पहिला करारः 20 मे 2013 रोजी भारत आणि चीन यांच्यात लिपुलेख दर्रा मार्ग ते कैलास मानसरोवर येथे जाण्याचा करार झाला. तत्कालीन परराष्ट्रमंत्री सलमान खुर्शीद आणि चीनचे परराष्ट्रमंत्री वांग यी यांच्यात हा करार झाला. यामुळे प्रवासासाठी लिपुलेख पास मार्ग उघडला.

दुसरा करारः 1 सप्टेंबर 2014 रोजी नाथुला मार्गे कैलास मानसरोवरकडे जाणाऱ्या मार्गाबाबत हा करार भारत आणि चीनमध्ये झाला. परराष्ट्रमंत्री म्हणून सुषमा स्वराज यांनी परराष्ट्र मंत्री वांग यी यांच्याशी करार केला. दरम्यान, हे करार दोन्ही देशांच्या परराष्ट्रमंत्र्यांच्या स्वाक्षरीच्या दिवसापासून लागू आहेत. दर 5 वर्षांनंतर, आपली वेळ मर्यादा आपोआप वाढविण्याच्या करारामध्ये लिहिली जाते.

कोरोना साथीच्या आधी, दरमहा दोन देशांमध्ये 539 उड्डाणे झाली. या उड्डाणांमध्ये एअर इंडिया, चायना साउदर्न एअरलाइन्स, चीन ईस्टर्न एअरलाइन्स सारख्या कंपन्यांचा समावेश आहे.