Lata Mangeshkar Birth Anniversary: आपल्या सुरेल आवाजाने अनेक पिढ्यांना मंत्रमुग्ध करणाऱ्या स्वरसम्राज्ञी लता मंगेशकर यांची आज, २८ सप्टेंबर रोजी जयंती आहे. लता मंगेशकर आज आपल्यात नसल्या, तरी त्यांची गाणी आजही प्रत्येकाच्या मनात घर करून आहेत. हिंदीसह अनेक भाषांमध्ये गाणी गाऊन त्यांनी संगीतविश्वात स्वतःची वेगळी ओळख निर्माण केली. मात्र, तुम्हाला माहिती आहे का? लता मंगेशकर यांना सुरुवातीला गायिका नव्हे, तर अभिनेत्री व्हायचे होते. वयाच्या अवघ्या पाचव्या वर्षी त्यांनी रंगभूमीवर पाऊल ठेवले होते. अभिनयाची आवड असलेल्या या मुलीचा प्रवास पुढे स्वरसम्राज्ञी होण्यापर्यंत कसा पोहोचला, जाणून घेऊया.

बालपणीचे नाव होते हेमा

लता मंगेशकर यांचा जन्म २८ सप्टेंबर १९२९ रोजी इंदूर येथे झाला. त्यांचे वडील पंडित दीनानाथ मंगेशकर हे प्रसिद्ध गायक आणि रंगभूमीवरील कलाकार होते. त्यांच्या आईचे नाव माई मंगेशकर होते. लता यांचे जन्माच्या वेळी हेमा असे नाव ठेवण्यात आले होते. मात्र, काही काळानंतर त्यांच्या वडिलांनी एका नाटकातील लतिका या पात्रावरून त्यांचे नाव लता ठेवले.

लहानपणापासूनच त्यांना संगीत आणि अभिनयाची आवड होती. वडिलांकडून त्यांना संगीताचे संस्कार मिळाले. वयाच्या अवघ्या पाचव्या वर्षी त्यांनी पहिल्यांदा नाटकात अभिनय केला. त्यामुळे त्यांचा रंगभूमीशी अगदी लहान वयातच संबंध आला.

वयाच्या १३व्या वर्षी कुटुंबाची जबाबदारी

लता मंगेशकर यांचे वडील दीनानाथ मंगेशकर यांचे निधन झाले, तेव्हा त्या अवघ्या १३ वर्षांच्या होत्या. वडिलांच्या निधनानंतर संपूर्ण कुटुंबाची जबाबदारी त्यांच्यावर आली. घराला आर्थिक हातभार लावण्यासाठी त्यांनी चित्रपटांमध्ये काम करण्यास सुरुवात केली.

वयाच्या १४व्या वर्षी त्यांनी चित्रपटांमध्ये अभिनेत्रीच्या बहिणीच्या भूमिका साकारल्या. अभिनयासोबतच त्यांचे संगीताचे शिक्षणही सुरू होते. पुढे त्यांनी गायनाच्या क्षेत्रात स्वतःला झोकून दिले आणि त्यातूनच त्यांच्या आयुष्याला नवे वळण मिळाले.

पहिली कमाई होती अवघी २५ रुपये

लता मंगेशकर यांनी वयाच्या १३व्या वर्षी ‘पहिली मंगळागौर’ या मराठी चित्रपटातून अभिनय क्षेत्रात पदार्पण केले. त्यानंतर १९४२ मध्ये ‘किती हसाल’ या मराठी चित्रपटासाठी त्यांनी पहिले गाणे गायले. या गाण्यासाठी त्यांना २५ रुपये मिळाले होते.

सुरुवातीच्या काळात त्यांना अनेक अडचणींचा सामना करावा लागला. मात्र, त्यांनी मेहनत आणि जिद्दीच्या जोरावर आपला प्रवास सुरू ठेवला. ‘महल’ चित्रपटातील ‘आएगा आने वाला’ या गाण्यामुळे त्यांना मोठी ओळख मिळाली. पुढे त्यांनी अनेक अजरामर गाणी गायली.

वडील असते तर कदाचित गायिका झाले नसते!

लता मंगेशकर यांनी एका मुलाखतीत आपल्या वडिलांविषयी एक खास आठवण सांगितली होती. त्या म्हणाल्या होत्या की, वडील जिवंत असते तर कदाचित आपण गायिका झाले नसते. दीनानाथ मंगेशकर यांना आपल्या मुलीला गाता येते, हे सुरुवातीला माहीत नव्हते. जेव्हा ते लता यांना गाण्यास सांगत, तेव्हा त्या लाजून स्वयंपाकघरात आईकडे पळून जात असत. वडिलांसमोर गाताना त्यांना नेहमीच संकोच वाटत असे.

शाळेत गेल्या होत्या फक्त एक दिवस

लता मंगेशकर यांच्या आयुष्यातील आणखी एक विशेष गोष्ट म्हणजे त्या शाळेत केवळ एक दिवस गेल्या होत्या. लता आपल्या धाकट्या बहिणी आशा भोसले यांना शाळेत घेऊन गेल्या होत्या. मात्र, आशा यांना शाळेत प्रवेश देताना त्यांची फीही भरावी लागेल, असे शिक्षकांनी सांगितले. त्यानंतर लता यांनी शाळेत न जाण्याचा निर्णय घेतला. औपचारिक शिक्षण कमी असले, तरी पुढे त्यांना अनेक विद्यापीठांकडून मानद पदव्या देऊन गौरवण्यात आले. त्यांच्या कुटुंबातील बहिणी आणि भाऊ यांनीही संगीत क्षेत्रात आपली ओळख निर्माण केली.

३६ भाषांमध्ये गायली हजारो गाणी

लता मंगेशकर यांनी आपल्या कारकिर्दीत हिंदी, मराठीसह अनेक भाषांमध्ये गाणी गायली. त्यांनी ३६ भाषांमध्ये ५० हजारांहून अधिक गाणी गायल्याचे सांगितले जाते. १९७४ मध्ये लंडनच्या रॉयल अल्बर्ट हॉलमध्ये गाण्याची संधी मिळालेल्या त्या पहिल्या भारतीय गायिका ठरल्या. १९७४ मध्ये सर्वाधिक गाणी गाण्याचा विक्रमही त्यांच्या नावावर नोंदवण्यात आला होता. त्यांच्या आवाजाने देश-विदेशातील लाखो चाहत्यांना भुरळ घातली.

आजही गाण्यांतून जिवंत आहेत लता दीदी

लता मंगेशकर यांना आयुष्यात अनेक पुरस्कार आणि सन्मान मिळाले. मात्र, त्यांची खरी ओळख त्यांच्या गाण्यांमधूनच निर्माण झाली. ६ फेब्रुवारी २०२२ रोजी वयाच्या ९२व्या वर्षी त्यांचे निधन झाले. आज त्यांच्या जयंतीनिमित्त त्यांच्या सुरेल आवाजाच्या आठवणी पुन्हा ताज्या होत आहेत. अभिनयाची आवड असलेल्या एका छोट्या मुलीने आपल्या मेहनतीने आणि प्रतिभेने संगीतविश्वात अढळ स्थान निर्माण केले. लता मंगेशकर यांची गाणी आणि त्यांचा आवाज येणाऱ्या अनेक पिढ्यांच्या मनात कायम घुमत राहील.