ISRO : 7:  भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (ISRO) म्हणजेच इस्रोने आज इतिहास रचला आहे.  इस्रोने सतीश धवन अंतराळ केंद्रातून GSLV-F17 रॉकेटद्वारे EOS-05 उपग्रह अवकाशात प्रक्षेपित करण्यात आला. GISAT-1A म्हणूनही ओळखल्या जाणाऱ्या या उपग्रहाचे वजन अंदाजे २,३६७ किलो आहे.

हे प्रक्षेपण आज पहाटे २:५५ वाजता अंतराळ केंद्राच्या दुसऱ्या प्रक्षेपण तळावरून करण्यात आले. हे GSLV चे १९ वे उड्डाण असून, आतापर्यंतचा सर्वात जड पेलोड वाहून नेणारा उपग्रह मानला जातो. आठ महिन्यांच्या कालावधीनंतर इस्रोसाठी हे एक महत्त्वपूर्ण पुनरागमन अभियान आहे.

EOS-05 काय करणार आहे? ISRO :

EOS-05 हा भारताचा पहिला भूस्थिर कक्षेत राहणारा इमेजिंग उपग्रह आहे. तो पृथ्वीपासून सुमारे ३६,००० किलोमीटर उंचीवर स्थिर राहील आणि भारतीय उपखंडावर सतत लक्ष ठेवेल. सामान्य रिमोट सेन्सिंग उपग्रह कमी उंचीवर कक्षेत फिरतात आणि दर काही दिवसांनी एका विशिष्ट भागाची छायाचित्रे घेऊ शकतात.

हा उपग्रह दर ३० मिनिटांनी संपूर्ण भारतीय भूभागाची छायाचित्रे घेऊ शकेल. महत्त्वाच्या भागांसाठी, हा वेळ पाच मिनिटांपर्यंत कमी केला जाईल. तो ७००-मिलीमीटरच्या दुर्बिणीने सुसज्ज आहे, जी दृश्यमान, नियर-इन्फ्रारेड आणि शॉर्ट-वेव्ह इन्फ्रारेड बँडमध्ये डेटा गोळा करेल.

LIFT-OFF!

GSLV-F17 carrying EOS-05 lifts off from Satish Dhawan Space Centre, SHAR, Sriharikota.

Livestreaming:https://t.co/uCaGCKcwuC

For more information:https://t.co/VneB2jgZoY#GSLVF17 #EOS05 #ISRO

— ISRO (@isro) September 3, 2026

हा उपग्रह आपत्ती व्यवस्थापनात उपयुक्त ठरेल. यामुळे पूर, चक्रीवादळे आणि वणवे यांसारख्या घटनांचे रिअल-टाइम निरीक्षण करणे शक्य होईल. कृषी क्षेत्रात, तो पिकांचे आरोग्य, जमिनीतील ओलावा आणि वनस्पतींच्या आरोग्याचे मूल्यांकन करू शकेल. तो राष्ट्रीय सुरक्षा आणि पर्यावरण निरीक्षणातही उपयुक्त ठरेल. तो निरभ्र परिस्थितीत मोठ्या भागांची वारंवार छायाचित्रे प्रदान करेल, ज्यामुळे नियोजक आणि शास्त्रज्ञांना अचूक माहिती मिळेल.

२०२१ च्या अपयशानंतर पुनरागमन ISRO :

२०२१ मध्ये, GISAT-1, किंवा EOS-03, घेऊन जाणारे GSLV-F10 अभियान त्याच्या क्रायोजेनिक स्टेजमधील बिघाडामुळे कक्षेत पोहोचण्यात अयशस्वी झाले. EOS-05 ही ती क्षमता पुन्हा मिळवण्याचा एक प्रयत्न आहे. जीएसएलव्ही-एफ१७ हे ५१.७ मीटर उंची आणि ४२०.५ टन वजनाचे तीन टप्प्यांचे रॉकेट आहे.

हे रॉकेट उपग्रहाला सब-जिओसिंक्रोनस ट्रान्सफर ऑर्बिटमध्ये प्रक्षेपित करेल, जिथून उपग्रह स्वतःच्या कक्षेत पोहोचेल. ही मोहीम भारताच्या अंतराळ क्षमतेला नव्या उंचीवर नेईल. जिओसिंक्रोनस इमेजिंगमुळे देशाला एक असे सतत देखरेख करणारे साधन मिळेल, जे यापूर्वी उपलब्ध नव्हते.

यामुळे आपत्कालीन प्रतिसाद, कृषी नियोजन आणि सुरक्षा अधिक मजबूत होईल. इस्रोचे हे पाऊल आत्मनिर्भर भारताच्या दिशेने आणखी एक महत्त्वपूर्ण यश ठरेल. आपल्या अपयशांमुळे हे रॉकेट ‘नॉटी बॉय’ (खोडाळ मुलगा) म्हणून ओळखले जाते.