Festival LED laser light: गणेशोत्सव म्हटलं की ढोल-ताशांचा गजर, आकर्षक रोषणाई, मिरवणुका आणि उत्साहाने भरलेली गर्दी हे चित्र डोळ्यांसमोर येतं. गेल्या काही वर्षांत मात्र या उत्सवांमध्ये पारंपरिक दिव्यांसोबत हाय-पॉवर लेझर, प्रखर LED वॉल आणि सतत चमकणारे स्ट्रोब लाइट्स मोठ्या प्रमाणावर वापरले जात आहेत. काही क्षणांसाठी हा झगमगाट आकर्षक वाटत असला, तरी अशा तीव्र प्रकाशाचा डोळे आणि मज्जासंस्थेवर परिणाम होऊ शकतो.

विशेषतः रात्रीच्या अंधारात अचानक डोळ्यांवर तीव्र प्रकाशझोत पडल्यास डोळ्यांना त्याच्याशी जुळवून घेण्यासाठी वेळ मिळत नाही. यामुळे ‘ग्लेअर’ म्हणजेच डोळे दिपणे, चुरचुरणे, पाणी येणे किंवा काही काळ दृष्टी स्पष्ट न राहणे असे त्रास होऊ शकतात.

अचानक प्रकाशामुळे डोळ्यांना त्रास

आपल्या डोळ्यांच्या बाहुल्या प्रकाशानुसार आकुंचन आणि प्रसरण पावतात. अंधारात त्या मोठ्या होतात, तर जास्त प्रकाशात लहान होतात. मात्र, अंधारातून अचानक अत्यंत प्रखर प्रकाशात गेल्यास डोळ्यांवर ताण येऊ शकतो. अशा वेळी काही लोकांना डोळ्यांसमोर चमक दिसणे, काही क्षण दृष्टी धूसर होणे किंवा प्रकाशाकडे पाहिल्यानंतर दुसरीकडे पाहताना काही काळ त्याची प्रतिमा दिसत राहणे, म्हणजेच ‘आफ्टर इमेज’, जाणवू शकते. डोकेदुखी आणि डोळ्यांचा थकवाही होऊ शकतो.

लेझर आणि LED बाबत काय काळजी घ्यावी?

LED दिव्यांमधील निळ्या प्रकाशाबाबतही अनेकदा चिंता व्यक्त केली जाते. मात्र, घरातील किंवा सामान्य वापरातील LED प्रकाशामुळे काही तासांत रेटिना कायमची निकामी होते, असा सरसकट निष्कर्ष काढणे योग्य नाही.

धोका मुख्यतः प्रकाशाची तीव्रता, त्याचा कालावधी आणि तो थेट डोळ्यांवर पडतो का, यावर अवलंबून असतो. विशेषतः हाय-पॉवर लेझरचा किरण थेट डोळ्यांवर पडणे धोकादायक ठरू शकते. त्यामुळे मिरवणुकीतील किंवा कार्यक्रमातील लेझर बीम प्रेक्षकांच्या डोळ्यांच्या दिशेने येणार नाहीत, याची काळजी घेणे महत्त्वाचे आहे.

स्ट्रोब लाइट्समुळे फिट्सचा धोका?

सतत लुकलुकणारे स्ट्रोब लाइट्स काही व्यक्तींना अस्वस्थ करू शकतात. चक्कर येणे, मळमळ, डोकेदुखी किंवा अस्वस्थता जाणवू शकते. विशेषतः फोटोसेन्सिटिव्ह एपिलेप्सी असलेल्या व्यक्तींमध्ये चमकणाऱ्या प्रकाशामुळे झटका येण्याचा धोका असू शकतो. म्हणूनच मोठ्या कार्यक्रमांमध्ये स्ट्रोब लाइट्सचा वापर मर्यादित ठेवणे आणि लोकांना त्याबाबत आधी सूचना देणे सुरक्षित ठरू शकते.

झोपेवरही होऊ शकतो परिणाम

उशिरापर्यंत सुरू असलेल्या उत्सवांमध्ये प्रखर कृत्रिम प्रकाशाचा संपर्क आणि मोठा आवाज यामुळे शरीराच्या नैसर्गिक झोपेच्या चक्रावर परिणाम होऊ शकतो. रात्रीच्या वेळी सतत प्रकाशाच्या संपर्कात राहिल्यास झोप येण्यास उशीर होऊ शकतो. त्यामुळे उत्सवाचा आनंद घेताना रात्रीच्या वेळी प्रकाश आणि आवाजाचा अतिरेक टाळणे आवश्यक आहे.

फॉग मशीन आणि धुराचाही त्रास

काही कार्यक्रमांमध्ये प्रकाशाचा इफेक्ट अधिक उठून दिसावा म्हणून फॉग मशीनचा वापर केला जातो. अशा धुरामुळे संवेदनशील व्यक्तींना डोळे चुरचुरणे, पाणी येणे किंवा घशात आणि श्वसनमार्गात त्रास जाणवू शकतो. त्यामुळे बंद किंवा गर्दीच्या जागेत धूर आणि प्रखर प्रकाशाचा अतिरेक टाळणे योग्य आहे.

उत्सवाचा आनंद घ्या, पण सुरक्षितपणे!

सण-उत्सवांचा आनंद घेणं महत्त्वाचं आहे; मात्र त्यासाठी स्वतःच्या आणि इतरांच्या आरोग्याकडे दुर्लक्ष करण्याची गरज नाही. लेझरचे किरण थेट प्रेक्षकांच्या डोळ्यांवर न सोडणे, प्रखर दिव्यांचा वापर मर्यादित ठेवणे, स्ट्रोब लाइट्सचा विवेकी वापर करणे आणि गर्दीच्या ठिकाणी संवेदनशील व्यक्तींसाठी कमी प्रकाशाची जागा ठेवणे, अशा उपाययोजना करता येऊ शकतात.

गणेशोत्सवातील रोषणाई ही उत्सवाची शोभा वाढवण्यासाठी असते. मात्र, तीच रोषणाई डोळ्यांना त्रासदायक ठरणार नाही, याची काळजी घेणंही तितकंच महत्त्वाचं आहे. झगमगाटापेक्षा सुरक्षितता महत्त्वाची आणि उत्साहासोबत आरोग्याची काळजी हीच यंदाच्या उत्सवाची खरी गरज आहे.