Indian Air Force:  वर्ल्ड डायरेक्टरी ऑफ मॉडर्न मिलिटरी एअरक्राफ्ट (WDMMA) च्या नवीन जागतिक हवाई शक्ती क्रमवारीत भारतीय हवाई दलाने (IAF) जगातील तिसरे सर्वात शक्तिशाली हवाई दल म्हणून आपले स्थान कायम राखले आहे.

२०२२ पासून सलग पाचव्यांदा, या दलाने चीनच्या पीपल्स लिबरेशन आर्मी एअर फोर्सला (PLAAF) मागे टाकले आहे. WDMMA च्या २०२६ च्या क्रमवारीनुसार, केवळ अमेरिका आणि रशिया भारतीय हवाई दलाच्या वर आहेत, जे जगातील आघाडीच्या लष्करी हवाई शक्तींमध्ये भारताचे स्थान कायम असल्याचे अधोरेखित करते.

अहवालानुसार, भारतीय हवाई दलाकडे लढाऊ, वाहतूक, हेलिकॉप्टर, प्रशिक्षण आणि विशेष मोहिमांसाठीच्या विमानांचा संतुलित ताफा आहे. WDMMA दरवर्षी १०३ देशांमधील १२९ हवाई दलांचे मूल्यांकन करते आणि जगभरातील ४८,००० हून अधिक लष्करी विमानांचे विश्लेषण करते.

ही क्रमवारी कशावर आधारित आहे? Indian Air Force: 

हे वार्षिक मूल्यांकन १०३ देशांमधील १२९ हवाई सेवांचे मूल्यांकन करते आणि जगभरातील ४८,००० हून अधिक लष्करी विमानांचे विश्लेषण करते. ही क्रमवारी WDMMA च्या अद्वितीय “ट्रू व्हॅल्यू रेटिंग” (TVR) प्रणालीवर आधारित आहे, जी केवळ ताफ्याचा आकारच नव्हे, तर विमानांचा प्रकार, तांत्रिक क्षमता, लॉजिस्टिकल सपोर्ट, आधुनिकीकरणाची पातळी आणि एकूण परिचालन क्षमता यांचेही मोजमाप करते.

भारतीय हवाई दलाने जगात तिसरे स्थान कायम राखले  
नवीनतम क्रमवारी हे आणखी एक वर्ष आहे, ज्यात भारतीय हवाई दलाने WDMMA च्या मूल्यांकनात चिनी हवाई दलाला मागे टाकले आहे. अहवालानुसार, अमेरिका आणि रशियानंतर, भारतीय हवाई दलाला जागतिक क्रमवारीत स्थान मिळण्याची ही एकूण सहावी वेळ आहे.

मुख्यतः लढाऊ विमानांच्या संख्येवर लक्ष केंद्रित करणाऱ्या पारंपरिक क्रमवारीच्या विपरीत, WDMMA ची कार्यपद्धती हवाई दलाच्या ताफ्याची रचना आणि बहुउपयोगीतेवर अधिक भर देते.

हवेत-हवेत इंधन भरणारी विमाने, हवाई पूर्व-सूचना प्रणाली, वाहतूक विमाने, प्रशिक्षक विमाने, गुप्त माहिती गोळा करणारी विमाने आणि जवळून हवाई-सहाय्य करणारी साधने यांसारख्या विशिष्ट प्लॅटफॉर्मना मूल्यांकनात उच्च महत्त्व दिले जाते. ही क्रमवारी प्रणाली भविष्यातील खरेदी आणि देशाच्या देशांतर्गत एरोस्पेस उत्पादन क्षेत्राची ताकद यांचाही विचार करते.

ताफ्याची संख्या
मूल्यांकनानुसार, भारतीय हवाई दलाकडे (IAF) सध्या १,७१६ विमानांचा ताफा आहे. यामध्ये सात वेगवेगळ्या प्रकारांतील ५४२ लढाऊ विमानांचा समावेश आहे. या संख्येत मिग-२१ विमानांच्या ताफ्याचाही समावेश आहे, जो सप्टेंबर २०२५ मध्ये सेवेतून निवृत्त होणार आहे. भारतीय हवाई दलाकडे ४९८ हेलिकॉप्टर्ससुद्धा आहेत, ज्यात २२२ एमआय-१७ हेलिकॉप्टर्स आणि १११ स्वदेशी बनावटीच्या एचएएल ध्रुव व रुद्र विमानांचा समावेश आहे.

याव्यतिरिक्त, हवाई दलाकडे २८२ वाहतूक विमाने आणि ३७४ प्रशिक्षण विमाने आहेत, त्यापैकी ३२५ विमाने केवळ प्रशिक्षणासाठी आहेत. भारतीय हवाई दलाकडे २० विशेष मोहिमांसाठीची विमानेसुद्धा आहेत, ज्यात हवाई पूर्व-सूचना प्रणाली, गुप्त माहिती गोळा करणारी विमाने आणि हवेतच इंधन भरण्याची साधने यांचा समावेश आहे. ही विमाने कार्यक्षेत्राची व्याप्ती आणि परिस्थितीची जाणीव सुधारतात.

अमेरिकी हवाई दलाशी तुलना Indian Air Force: 
या अहवालात जगातील सर्वात शक्तिशाली हवाई दल असलेल्या युनायटेड स्टेट्स एअर फोर्सच्या (USAF) रचनेचेही परीक्षण करण्यात आले आहे. अंदाजानुसार, USAF च्या ताफ्यात लढाऊ विमानांचा वाटा ३२ टक्के आहे. जेव्हा बॉम्बर आणि हवाई-सहाय्यक विमानांचा समावेश केला जातो, तेव्हा लढाऊ विमानांचा वाटा अंदाजे ४१ टक्क्यांपर्यंत वाढतो.

USAF च्या ताफ्यात हेलिकॉप्टरचा वाटा अंदाजे ४ टक्के आहे, तर वाहतूक विमानांचा वाटा १४ टक्के आहे. विशेष मोहिमांसाठी वापरल्या जाणाऱ्या विमानांचा ताफ्यात १४ टक्के वाटा आहे.

टॉप १० हवाई दल
अमेरिका – २४२.९
रशिया – ११४.२
भारत – ६९.४
चीन – ६३.८
जपान – ५८.१
इस्रायल – ५६.३
फ्रान्स – ५५.३
युनायटेड किंगडम – ५५.३
दक्षिण कोरिया – ५३.४
इटली – ५१.९