India China Rare Earth। भारताचा वाहन उद्योग अडचणीत येण्याची शक्यता आहे. कारण चीनने अमेरिकेसोबत ‘रेयर अर्थ करार’ (चीन-यूएस दुर्मिळ पृथ्वी घटक करार) केला आहे, परंतु भारताचा अर्ज एकदा नाही तर दोनदा नाकारला आहे. अशा परिस्थितीत, जर भारताला रेअर अर्थ मिळाला नाही, तर ऑटो उद्योगातील ईव्ही क्षेत्रांना सर्वाधिक नुकसान होणार आहे. चीनमधील भारतीय राजदूत प्रदीप कुमार रावत आणि चीनचे उपपरराष्ट्रमंत्री सन वेइडोंग यांच्यात ‘रेयर अर्थ कराराबद्दल चर्चा झाली असली तरी, अद्याप या कराराबद्दल कोणतीही माहिती समोर आलेली नाही.

दुसरीकडे, अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी अमेरिका आणि चीनमधील व्यापार कराराची घोषणा केली. या करारानुसार, चीन आता अमेरिकन कंपन्यांना दुर्मिळ पृथ्वी घटकांचा पुरवठा करेल. त्या बदल्यात, चिनी विद्यार्थ्यांना अमेरिकन महाविद्यालये आणि विद्यापीठांमध्ये शिक्षण घेण्याची परवानगी दिली जाणार आहे. ट्रम्प यांनी असेही म्हटले आहे की चीनसोबत टॅरिफ (ट्रम्प टॅरिफ) बाबत एक करार झाला आहे, ज्यामुळे अमेरिकेला ५५% फायदा मिळत आहे, तर चीनला फक्त १०% फायदा मिळेल.

दुर्मिळ पृथ्वीचे पदार्थ म्हणजे काय?

* एकूण १७ दुर्मिळ पृथ्वी घटक आहेत, ज्यामध्ये लॅन्थॅनम, निओडायमियम, प्रासियोडायमियम सारखी खनिजे समाविष्ट आहेत. हे सामान्य खनिज नाही परंतु त्यात विशेष चुंबकीय आणि इलेक्ट्रॉनिक गुणधर्म आहेत आणि तांत्रिक उत्पादनांसाठी ते खूप महत्वाचे आहे.

* हे सर्वत्र आढळत नाहीत, म्हणूनच त्यांना दुर्मिळ पृथ्वी म्हणतात. हे प्रामुख्याने चीनमध्ये उत्पादित केले जाते. ते काढण्याची प्रक्रिया देखील खूप गुंतागुंतीची आणि महाग आहे.

* स्मार्टफोन, लॅपटॉप, टेलिव्हिजन, इलेक्ट्रिक वाहने, पवन टर्बाइन, सौर पॅनेल आणि बॅटरी यासह अनेक आधुनिक तंत्रज्ञान आणि उद्योगांमध्ये या दुर्मिळ पृथ्वी खनिजांचा वापर केला जातो.

दुर्मिळ पृथ्वीसाठी संपूर्ण जग चीनवर का अवलंबून आहे?
सध्या, चीन हा जगातील सर्वात मोठा दुर्मिळ पृथ्वी खनिज उत्पादक देश आहे. आंतरराष्ट्रीय ऊर्जा संस्थेच्या मते, जागतिक खाणकामातून काढलेल्या दुर्मिळ पृथ्वी उत्पादनात चीनचा वाटा ६१ टक्के आहे परंतु जागतिक उत्पादनात ९२ टक्के उत्पादन चीन नियंत्रित करते. तसेच, भारत आणि अमेरिका सारख्या देशांसाठी, चीनसोबतचा व्यापार इतर ठिकाणांपेक्षा सोपा आणि स्वस्त मानला जातो.

दुर्मिळ पृथ्वीचे घटक का महत्त्वाचे आहेत?
ही गोष्ट इलेक्ट्रिक वाहनांसाठी आणि पारंपारिक वाहनांसाठी अधिक महत्त्वाची आहे. सोप्या शब्दांत सांगायचे तर, त्याशिवाय कोणतेही वाहन बनवता येत नाही. ही गोष्ट मोटर आणि स्टीअरिंगपासून ब्रेक, वायपर आणि ऑडिओ उपकरणांपर्यंतच्या सिस्टीममध्ये वापरली जाते. रेअर अर्थच्या अनुपस्थितीत, वाहनांचे उत्पादन थांबवले जाऊ शकते. एवढेच नाही तर, स्मार्टफोन, लॅपटॉप, टीव्ही, इलेक्ट्रिक वाहने, पवनचक्क्या, सौर पॅनेल आणि बॅटरीमध्येही रेअर अर्थ एलिमेंट्सचा वापर केला जातो.

भारतावर संकट का ?  India China Rare Earth। 
अमेरिकेसोबत एक करार झाला आहे… असा ट्रम्पचा दावा आहे, पण आतापर्यंत भारताला दुर्मिळ पृथ्वी घटक देण्याबाबत कोणतीही माहिती समोर आलेली नाही. गेल्या गुरुवारी चीनमधील भारतीय राजदूत प्रदीप कुमार रावत आणि चीनचे उपपरराष्ट्रमंत्री सन वेइडोंग यांच्यात या मुद्द्यावर एक बैठक झाली. पण तिथूनही कोणतेही अपडेट आलेले नाही.

चीनने निर्यातीचे नियम बदलले आहेत, त्यानंतर त्यांची शिपमेंट थांबवण्यात आली आहे. कंपन्या देखील चिंतेत आहेत आणि म्हणत आहेत की जर शिपमेंट लवकरच सुरू झाले नाही तर उत्पादन थांबू शकते. बीजिंगने भारताकडे जाणाऱ्या शिपमेंटसाठी एक नाही तर दोन अर्ज नाकारले आहेत. अशा परिस्थितीत हे संकट आणखी गहिरे झाले आहे. तथापि, भारत या मुद्द्यावर चीनशी सतत चर्चा करण्याचा प्रयत्न करत आहे.

 या गोष्टी महाग होतील  India China Rare Earth। 
जर शिपमेंट असेच थांबले तर भारतात अनेक इलेक्ट्रॉनिक वस्तू महाग होऊ शकतात. दुर्मिळ मातीच्या निर्यातीमुळे किमती ८ ते १० टक्क्यांनी वाढू शकतात. तज्ञांचा अंदाज आहे की ₹१.६ लाख किमतीची इलेक्ट्रिक स्कूटर ₹८-१३,००० ने महाग होऊ शकते. समस्या अशी आहे की ICE कारना मोटर, पॉवर स्टीअरिंग, विंडस्क्रीन वायपर इत्यादी चालविण्यासाठी दुर्मिळ पृथ्वी चुंबकांची आवश्यकता असते. अशा परिस्थितीत, त्याची किंमत देखील वाढू शकते.

चीनच्या प्रतिसादाची वाट पाहत आहे
तथापि, चीनकडून अद्याप याबद्दल कोणतीही माहिती उघड केलेली नाही. जग जिनपिंग यांच्या दुर्मिळ पृथ्वीवरील विधानाची वाट पाहत आहे. जर चीनने खरोखरच दुर्मिळ पृथ्वीच्या साहित्याला परवानगी दिली तर जगासाठी हा एक मोठा दिलासा असेल आणि भारतासोबतही करार होण्याची शक्यता आहे.