Health Tips : उन्हाळा म्हटला की सुट्ट्या, सहली, मैदानी खेळ आणि कुटुंबासोबत घालवलेला आनंदाचा काळ डोळ्यांसमोर उभा राहतो. मात्र, या आनंदासोबत काही आरोग्यविषयक समस्या देखील वाढतात.

विशेषतः डोळ्यांशी संबंधित तक्रारी उन्हाळ्यात मोठ्या प्रमाणात वाढत असल्याचे तज्ज्ञांचे निरीक्षण आहे. वाढता स्क्रीन टाईम, उष्ण हवामान, एसीचा अतिवापर आणि शरीरातील पाण्याची कमतरता यामुळे मुलांसह प्रौढांनाही डोळ्यांच्या विविध समस्यांना सामोरे जावे लागत आहे.

नेत्रतज्ज्ञांच्या मते, उन्हाळी सुट्ट्यांमध्ये मुलांचा मोबाईल, टॅबलेट, लॅपटॉप, टीव्ही आणि गेमिंग डिव्हाइसचा वापर लक्षणीय वाढतो. याचा थेट परिणाम डोळ्यांच्या आरोग्यावर होत असून, दरवर्षी उन्हाळ्यात ड्राय आय, डोळ्यांवर ताण आणि दृष्टीदोषाच्या तक्रारी वाढताना दिसतात.

स्क्रीन टाईममुळे वाढतो डोळ्यांवरील ताण

सुट्ट्यांमध्ये अनेक मुले तासन्तास मोबाईल किंवा टीव्हीसमोर वेळ घालवतात. सतत स्क्रीनकडे पाहिल्याने डोळ्यांची उघडझाप कमी होते आणि डोळ्यांवर अतिरिक्त ताण निर्माण होतो.

यामुळे डोळ्यांत जळजळ, पाणी येणे, कोरडेपणा, डोकेदुखी आणि धूसर दिसणे यांसारख्या समस्या उद्भवू शकतात. या स्थितीला ‘डिजिटल आय स्ट्रेन’ असे म्हटले जाते.

ड्राय आयची समस्या का वाढते?

उन्हाळ्यातील उष्ण वातावरण, एसीचा वाढलेला वापर आणि सतत स्क्रीनकडे पाहण्याची सवय यामुळे डोळ्यांतील नैसर्गिक अश्रू लवकर आटतात.

परिणामी डोळे कोरडे पडणे, लाल होणे, जळजळ होणे किंवा सतत पाणी येणे अशा समस्या जाणवू लागतात. विशेषतः लहान मुलांमध्ये ही समस्या वेगाने वाढताना दिसत आहे.

मायोपियाचा वाढता धोका

मैदानी खेळांचे प्रमाण कमी होणे आणि सतत जवळच्या स्क्रीनवर लक्ष केंद्रित केल्यामुळे मुलांमध्ये ‘मायोपिया’ अर्थात दूरचे कमी दिसण्याचा त्रास वाढत आहे.

जर मूल टीव्हीच्या अगदी जवळ बसत असेल, दूरचे पाहताना डोळे बारीक करत असेल किंवा शाळेतील फळा स्पष्ट दिसत नसेल, तर तत्काळ नेत्रतज्ज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.

झोपेवरही होतो परिणाम

मोबाईल आणि टॅबलेटमधून निघणारा ब्ल्यू लाईट शरीराच्या जैविक घड्याळावर परिणाम करतो. विशेषतः रात्री उशिरापर्यंत स्क्रीन वापरल्यास झोपेचा दर्जा खालावतो.

अपुरी झोप झाल्याने दुसऱ्या दिवशी डोळे थकलेले वाटणे, लक्ष केंद्रित न होणे आणि चिडचिड वाढणे यांसारख्या समस्या निर्माण होतात.

उन्हाळ्यात डोळ्यांच्या इतर समस्या

उन्हाळ्यात शरीरातील पाण्याची कमतरता वाढल्याने डोळे कोरडे पडतात. धूळ, प्रदूषण आणि गरम वाऱ्यांमुळे डोळ्यांच्या अॅलर्जीचे प्रमाण वाढते.

याशिवाय अस्वच्छ स्विमिंग पूलमध्ये पोहल्यामुळे डोळ्यांना संसर्ग होण्याचा धोका असतो. तीव्र सूर्यप्रकाशातील अतिनील (UV) किरणांमुळेही डोळ्यांचे नुकसान होऊ शकते.

मुलांच्या डोळ्यांचे संरक्षण कसे कराल?

मैदानी खेळांना प्रोत्साहन द्या :
दररोज किमान एक ते दोन तास मुलांनी घराबाहेर खेळणे आवश्यक आहे. यामुळे डोळ्यांचा नैसर्गिक व्यायाम होतो आणि मायोपियाचा धोका कमी होतो.

20-20-20 नियम पाळा :
प्रत्येक 20 मिनिटांनी स्क्रीनपासून नजर हटवून 20 फूट दूर असलेल्या वस्तूकडे किमान 20 सेकंद पाहावे. यामुळे डोळ्यांवरील ताण कमी होतो.

स्क्रीन टाईम मर्यादित ठेवा :
मोबाईल गेम्स, सोशल मीडिया आणि टीव्ही पाहण्याचा वेळ नियंत्रित ठेवावा. स्क्रीन वापरताना नियमित ब्रेक घेणे गरजेचे आहे.

भरपूर पाणी प्या :
शरीर हायड्रेट राहिल्यास डोळ्यांतील ओलावा टिकून राहतो. त्यामुळे मुलांना पुरेसे पाणी, फळांचे रस आणि नारळपाणी द्यावे.

सनग्लासेस आणि टोपीचा वापर करा :
बाहेर जाताना UV संरक्षण असलेले सनग्लासेस आणि टोपी वापरल्यास सूर्यप्रकाश व धुळीपासून डोळ्यांचे संरक्षण होते.

स्वच्छतेची काळजी घ्या :
घाणेरड्या हातांनी डोळे चोळू नयेत. बाहेरून आल्यावर स्वच्छ पाण्याने डोळे धुवावेत आणि स्वच्छ स्विमिंग पूलच वापरावेत.

तज्ज्ञांचा सल्ला

तंत्रज्ञानाचा वापर आज अपरिहार्य असला तरी त्याचा अतिरेक मुलांच्या डोळ्यांसाठी धोकादायक ठरू शकतो. स्क्रीन टाईमवर नियंत्रण, नियमित मैदानी खेळ, पुरेसे पाणी आणि योग्य विश्रांती या सवयी मुलांचे डोळे निरोगी ठेवण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाच्या आहेत.

डोळे लाल होणे, सतत पाणी येणे, धूसर दिसणे किंवा डोकेदुखी यांसारखी लक्षणे दिसल्यास दुर्लक्ष न करता त्वरित नेत्रतज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.