नवी दिल्ली : बिहारचे उपमुख्यमंत्री सम्राट चौधरी यांच्या अध्यक्षतेखालील सहा सदस्यीय मंत्रिगटाने (जीओएम) जीएसटीच्या विद्यमान ५%, १२%, १८% आणि २८% या चार स्तरांच्या कररचनेला दोन स्तरांमध्ये बदलण्याच्या केंद्राच्या प्रस्तावाला मंजुरी दिली आहे.

यानुसार, आता फक्त ५% आणि १८% असे दोन कर स्लॅब राहतील, तर १२% आणि २८% कर स्लॅब रद्द करण्यात येतील. आवश्यक आणि सामान्य वस्तू तसेच सेवांवर ५% दराने जीएसटी लागू असेल, तर इतर वस्तूंवर १८% दराने कर आकारला जाईल.

याशिवाय, हानिकारक वस्तूंच्या छोट्या यादीवर ४०% उच्च कर लागू राहील. जीओएमच्या बैठकीनंतर सम्राट चौधरी म्हणाले, “करदर सुसंगत करण्याच्या केंद्राच्या ५% आणि १८% या दोन स्लॅबच्या प्रस्तावाला मंत्रिगटाने मान्यता दिली आहे. १२% आणि २८% करदर रद्द करण्याच्या प्रस्तावालाही मंजुरी मिळाली आहे.”

सिन गुड्सवर टॉप-अप कराची मागणी –
उत्तर प्रदेशचे अर्थमंत्री सुरेश कुमार खन्ना यांनी सांगितले की, केंद्राच्या प्रस्तावात अल्ट्रा लक्झरी आणि सिन गुड्सवर ४०% कर लावण्याचा उल्लेख आहे. दुसरीकडे, पश्चिम बंगालच्या अर्थमंत्री चंद्रिमा भट्टाचार्य यांनी सांगितले की, त्यांच्या राज्याने ४०% जीएसटी दरावर अतिरिक्त टॉप-अप कर लावण्याचा सल्ला दिला आहे. यामागे अल्ट्रा लक्झरी कार आणि सिन गुड्सवर सध्याच्या एकूण करभार कायम ठेवण्याचा उद्देश आहे.

भट्टाचार्य यांनी हेही नमूद केले की, नवीन जीएसटी स्लॅब लागू झाल्यावर केंद्र आणि राज्यांना होणाऱ्या महसूल नुकसानीचा केंद्राच्या प्रस्तावात उल्लेख नाही.

सध्या जीएसटीची चार स्तरांची कररचना आहे. यात ५%, १२%, १८% आणि २८% दराने कर आकारला जातो. खाद्यपदार्थांवर ०% किंवा ५% कर लागतो, तर लक्झरी वस्तू आणि सिगारेट, दारूसारख्या सिन गुड्सवर २८% कर आकारला जातो. याशिवाय, २८% स्लॅबवरील हानिकारक आणि लक्झरी वस्तूंवर वेगवेगळ्या दराने सेसही लागतो. या सुधारणांमुळे जीएसटी रचना सुलभ होईल आणि करप्रणाली अधिक पारदर्शक होण्याची अपेक्षा आहे.

‘या’ वस्तू होणार स्वस्त-

जीएसटीच्या २८% कर स्लॅब रद्द झाल्याने आणि त्यातील बहुतांश वस्तूंना १८% स्लॅबमध्ये हलविल्याने अनेक वस्तू आणि सेवांच्या किमती कमी होण्याची शक्यता आहे. खालील वस्तू आणि सेवा, ज्या सध्या २८% स्लॅबमध्ये येतात, त्या नवीन प्रस्तावानुसार १८% स्लॅबमध्ये आल्यास स्वस्त होऊ शकतात. याशिवाय, काही विशिष्ट हानिकारक आणि लक्झरी वस्तूंवर (उदा., तंबाखू, पान मसाला, लक्झरी कार) ४०% कर लागू होईल, परंतु बाकी बहुतांश वस्तूंवर कर कमी होईल.

२८% स्लॅबमधून १८% स्लॅबमध्ये येऊन स्वस्त होणाऱ्या वस्तू:

नवीन जीएसटी सुधारणांनुसार, २८% स्लॅबमधील सुमारे ९०% वस्तू १८% स्लॅबमध्ये हलविल्या जाणार आहेत. यामुळे खालील वस्तू स्वस्त होण्याची शक्यता आहे:

इलेक्ट्रॉनिक आणि घरगुती उपकरणे:

-एअर कंडिशनर (एसी)
-रेफ्रिजरेटर (फ्रिज)
-वॉशिंग मशीन
-डिशवॉशर
-मायक्रोवेव्ह ओव्हन
-टीव्ही (३२ इंचांपेक्षा मोठे)
-व्हॅक्यूम क्लिनर
-इलेक्ट्रिक गीजर
-प्रिंटर

ऑटोमोबाईल्स:

-कार (विशेषतः १५०० सीसीपेक्षा जास्त इंजिन क्षमता असलेल्या)
-मोटरसायकल (३५० सीसीपेक्षा जास्त)
-मोटरसायकल सीट

बांधकाम साहित्य:

-सिमेंट
-पेंट्स
-वॉलपेपर
-सिरॅमिक टाइल्स
-मार्बल आणि ग्रॅनाइट
-टेम्पर्ड ग्लास

वैयक्तिक आणि सौंदर्यप्रसाधने:

-परफ्यूम
-डिटर्जंट
-शॅम्पू
-हेअर डाय
-आफ्टर-शेव्ह उत्पादने
-डीओडोरंट्स
-मेकअप उत्पादने (हाय-एंड)

खाद्यपदार्थ आणि पेय:

-कार्बोनेटेड पेय (कोल्ड ड्रिंक्स)
-चॉकलेट्स (काही विशिष्ट प्रकार)
-च्युइंग गम
-कस्टर्ड पाउडर
-चीनी सिरप
-प्रोटीन कॉन्सन्ट्रेट्स

इतर वस्तू:

-प्लास्टिक उत्पादने
-रेझर आणि ब्लेड
-स्टेशनरी (काही विशिष्ट प्रकार)
-फर्निचर (लक्झरी प्रकार)
-लाइटिंग फिक्स्चर आणि लॅम्प
-पटाखे
-फायर एक्स्टिंग्विशर (आग विझवण्याचे यंत्र)

सेवा क्षेत्र:

हॉटेल आणि निवास: ७,५०० रुपये किंवा त्यापेक्षा जास्त दर असलेल्या ५-स्टार किंवा लक्झरी हॉटेलमधील निवास.
मनोरंजन: सिनेमागृहे, थीम पार्क, वॉटर पार्क, कॅसिनो, रेसकोर्स यासारख्या सेवांवरील कर कमी होऊ शकतो.
विमा: विमा प्रीमियमवरील जीएसटी कमी होण्याची शक्यता आहे, ज्यामुळे विमा पॉलिसी स्वस्त होऊ शकतात.

अपवाद: काही विशिष्ट हानिकारक आणि लक्झरी वस्तूंवर (उदा., तंबाखू, पान मसाला, सिगारेट, लक्झरी कार, ऑनलाइन गेमिंग, जुआ, शराब, सॉफ्ट ड्रिंक्स, फास्ट फूड) ४०% कर लागू होईल. यामुळे या वस्तूंच्या किमती कमी होणार नाहीत, उलट त्या वाढू शकतात, विशेषतः जर अतिरिक्त सेस लागू झाला तर.

12 टक्के जीएसटी कर स्लॅब रद्द केल्याने कोणत्या वस्तू स्वस्त होणार

जीएसटीच्या १२% कर स्लॅब रद्द झाल्याने आणि त्यातील बहुतांश वस्तू ५% स्लॅबमध्ये हलविल्या जाण्याच्या प्रस्तावामुळे अनेक वस्तू आणि सेवांच्या किमती कमी होण्याची शक्यता आहे. सध्या १२% स्लॅबमध्ये समाविष्ट असलेल्या वस्तू आणि सेवा ५% कर स्लॅबमध्ये आल्यास त्या स्वस्त होऊ शकतात. खालील यादीत १२% स्लॅबमधील प्रमुख वस्तू आणि सेवा नमूद केल्या आहेत, ज्या ५% स्लॅबमध्ये हलविल्यास स्वस्त होण्याची शक्यता आहे.

१२% जीएसटी स्लॅबमधील प्रमुख वस्तू आणि सेवा (ज्या स्वस्त होऊ शकतात):

खाद्यपदार्थ आणि प्रक्रिया केलेले पदार्थ:

-फ्रोझन आणि प्रोसेस्ड मांस, मासे, आणि सीफूड.
-बटर, चीज, खवा, आणि दुग्धजन्य पदार्थ (काही विशिष्ट प्रकार).
-ड्राय फ्रूट्स (उदा., बदाम, काजू, अक्रोड).
-फळांचे रस आणि ज्यूस-आधारित पेय.
-नमकीन, भुजिया, आणि पॅकेज्ड स्नॅक्स (ज्या ५% मध्ये नाहीत).
-सूप, जॅम, जेली, मार्मालेड.

दैनंदिन वापराच्या वस्तू:

-टूथपेस्ट.
-साबण (काही प्रकार, विशेषतः मेडिकेटेड साबण).
-हेअर ऑइल (काही विशिष्ट ब्रँड्स).
-आयुर्वेदिक आणि होमिओपॅथिक औषधे.
-स्टेशनरी: पेन, पेन्सिल, नोटबुक, स्केच पेन, कलर बॉक्स.
-प्लास्टिक उत्पादने (उदा., प्लास्टिक टेबलवेअर, किचनवेअर).

कपडे आणि फॅब्रिक्स:

-१,००० रुपये किंवा त्यापेक्षा जास्त किमतीचे तयार कपडे (उदा., शर्ट, ट्राउझर्स, ड्रेस).
-काही विशिष्ट प्रकारचे फॅब्रिक्स आणि धागे.

इतर वस्तू:

-मोबाइल फोन (काही मध्यम-श्रेणी मॉडेल्स).
-संगणक, लॅपटॉप, आणि प्रिंटर (काही विशिष्ट प्रकार).
-सायकल आणि सायकलचे भाग.
-व्यायाम उपकरणे (उदा., ट्रेडमिल, डंबेल्स).
-चष्म्याच्या फ्रेम्स आणि लेन्स.
-खेळण्यातील वस्तू (उदा., बोर्ड गेम्स, काही प्रकारची खेळणी).
-छत्री, हँडबॅग, आणि बॅकपॅक.

सेवा:
वाहतूक सेवा:
-नॉन-एसी रेल्वे तिकिटे (स्लिपर आणि जनरल क्लास).
-मेट्रो आणि मोनोरेल सेवा.
-इकॉनॉमी क्लास हवाई प्रवास (काही विशिष्ट मार्गांवर).

आतिथ्य आणि खानपान:
-रेस्टॉरंट्समधील खानपान सेवा (नॉन-एसी आणि ज्यांच्याकडे दारू परवाना नाही).
-हॉटेल्समधील निवास (प्रति रात्र रु. १,००० ते २,५०० दरम्यान).

इतर सेवा:
-सिनेमा तिकिटे (काही विशिष्ट थिएटर्स किंवा कमी किमतीच्या तिकिटांवर).
-व्यावसायिक प्रशिक्षण आणि कोचिंग सेवा (काही प्रकारच्या).
-काही बांधकाम-संबंधित सेवा.

किमतीवर होणारा परिणाम:

-कर कपात: १२% वरून ५% कर स्लॅबमध्ये हलविल्याने या वस्तू आणि सेवांवरील कर ७% ने कमी होईल, ज्यामुळे त्यांच्या किमती ५-७% पर्यंत कमी होण्याची शक्यता आहे.
-सामान्य ग्राहकांना फायदा: दैनंदिन वापराच्या वस्तू (उदा., टूथपेस्ट, साबण, ड्राय फ्रूट्स, कपडे) आणि सेवा (उदा., नॉन-एसी रेल्वे प्रवास, रेस्टॉरंट्स) स्वस्त झाल्याने मध्यमवर्गीय आणि सामान्य ग्राहकांना मोठा फायदा होईल.
-उद्योगांना चालना: मोबाइल फोन, कपडे, आणि खाद्यपदार्थ उद्योगांना मागणी वाढण्याचा फायदा होऊ शकतो.

अपवाद आणि स्पष्टीकरण:

-काही वस्तू आणि सेवा (उदा., काही औषधे किंवा आवश्यक वस्तू) आधीच ५% स्लॅबमध्ये असल्याने त्यांच्यावर कोणताही परिणाम होणार नाही.
-काही विशिष्ट वस्तू किंवा सेवा १८% स्लॅबमध्ये हलविल्या जाऊ शकतात (उदा., काही प्रीमियम खाद्यपदार्थ किंवा सेवा), ज्यामुळे त्या स्वस्त होण्याऐवजी किंचित महाग होऊ शकतात. याबाबत अंतिम निर्णय जीएसटी परिषदेच्या बैठकीत स्पष्ट होईल.
-किमती किती कमी होतील हे उत्पादक आणि व्यापाऱ्यांच्या मार्जिनवर अवलंबून आहे. काही व्यापारी कर कपात झाली तरी किमती स्थिर ठेवू शकतात, ज्यामुळे ग्राहकांना पूर्ण लाभ मिळेलच असे नाही.