Food inflation : जगभरातील अन्नधान्याच्या किमतींवर आता युद्धासोबतच हवामान संकटाचाही मोठा परिणाम होत आहे. युरोपमध्ये जून २०२६ मध्ये पडलेल्या विक्रमी उष्णतेमुळे गहू, जव, मका आणि ओट्ससह सुमारे ९० लाख टन धान्य उत्पादनाला फटका बसला आहे.

संयुक्त राष्ट्रांच्या अन्न व कृषी संघटनेच्या (FAO) माहितीनुसार, जुलैमध्ये जागतिक अन्न किंमत निर्देशांक १३१.१ अंकांवर पोहोचला. जानेवारी २०२३ नंतरची ही सर्वोच्च पातळी आहे.

दरम्यान, जागतिक अन्न कार्यक्रमाने (WFP) अल निनोची स्थिती आणखी मजबूत झाल्यास २०२७ च्या अखेरपर्यंत किमान ४.९ कोटी अतिरिक्त लोक तीव्र अन्न असुरक्षिततेच्या परिस्थितीत जाऊ शकतात, असा इशारा दिला आहे.

ऑक्सफर्ड इकॉनॉमिक्सच्या आकलनानुसार, पुढील वर्षी युरोपातील अन्न महागाईवर हवामानाचा परिणाम युद्धापेक्षाही मोठा ठरू शकतो.

युरोपातील विक्रमी उष्णतेचा पिकांना फटका –

जून २०२६ हा पश्चिम युरोपातील आतापर्यंतचा सर्वाधिक उष्ण जून ठरला. फ्रान्समध्ये विक्रमी तापमानाची नोंद झाली, तर जर्मनी, डेन्मार्क आणि चेक प्रजासत्ताकातही तापमानाचे नवे विक्रम नोंदवले गेले. अनेक आठवडे ३८ अंश सेल्सिअसपेक्षा जास्त तापमान राहिल्याने पिकांचे मोठे नुकसान झाले.

युरोपियन धान्य व्यापाऱ्यांच्या संघटनेने (Coceral) युरोपियन युनियन आणि ब्रिटनमधील धान्य उत्पादनाचा अंदाज २८.६६ कोटी टनांवर आणला आहे. मागील अंदाजाच्या तुलनेत ही सुमारे ९० लाख टनांची घट आहे. एनर्जी अँड क्लायमेट इंटेलिजन्स युनिटनुसार, उष्णतेमुळे सुमारे १ कोटी टनांचे एकूण पीक नुकसान झाले असून कृषी उत्पन्नात जवळपास २ अब्ज युरोची घट झाली आहे.

गहू, मका, साखर आणि खाद्यतेल महाग –

FAO च्या जुलैच्या निर्देशांकानुसार, धान्याच्या किमती एका महिन्यात ३.४ टक्क्यांनी वाढल्या. जागतिक गव्हाच्या किमतीत ५.८ टक्के, तर मक्याच्या किमतीत ३.६ टक्के वाढ झाली. रशिया-युक्रेन संघर्षामुळे काळ्या समुद्रातून होणाऱ्या धान्य निर्यातीवर परिणाम आणि निर्यात सुविधांवरील हल्ल्यांमुळे गव्हाच्या किमती वाढल्या.

अमेरिकेतील कॉर्न बेल्टमध्ये उष्ण आणि कोरड्या हवामानाची शक्यता असल्याने मक्याच्या किमतीही वाढल्या. साखरेच्या किमतीत ५.६ टक्के आणि वनस्पती तेलाच्या किमतीत २ टक्के वाढ झाली आहे.

युरोपातील उष्ण-कोरडे हवामान, ब्राझीलचे इथेनॉल धोरण आणि मजबूत होत असलेला अल निनो हे अन्नधान्याच्या किमतींवर दबाव आणणारे प्रमुख घटक असल्याचे FAO ने म्हटले आहे.

महागड्या खतामुळे पुढील वर्षाचीही चिंता –

इराणमधील संघर्षामुळे अन्न बाजारासोबतच खतांच्या पुरवठ्यावरही दबाव वाढला आहे. होर्मुझ सामुद्रधुनीतून सामान्य परिस्थितीत जगातील समुद्री तेल व्यापारापैकी सुमारे एक चतुर्थांश व्यापार होतो. जागतिक खत पुरवठ्याचाही मोठा भाग या मार्गाशी आणि आसपासच्या क्षेत्राशी संबंधित आहे.

FAO नुसार, संघर्षाच्या काळात युरियाची किंमत सुमारे ४०० डॉलर प्रति टनावरून ८५० डॉलरपेक्षा जास्त झाली होती. त्यानंतर दरात घट झाली असली तरी खतांच्या किमतीचा परिणाम लगेच दिसून येत नाही.

पुढील पेरणी आणि पीक उत्पादनावर त्याचा परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे महागडी खते २०२७ मधील उत्पादनावर परिणाम करून अन्नधान्याच्या किमतींवर आणखी दबाव निर्माण करू शकतात.