नवी दिल्ली : आणीबाणीच्या परिस्थितीत, दुर्मिळ रक्तगटाचा दाता शोधणे कठीण राहणार नाही आणि तो अगदी सहज सापडेल. खरं तर, केंद्र सरकारने आता रक्तदान आणि रक्त उपलब्धतेवर लक्ष ठेवणाऱ्या राष्ट्रीय पोर्टल ई-रक्तकोशमध्ये दुर्मिळ रक्तगटांची दात्याची नोंदणी समाविष्ट करण्यास सुरुवात केली आहे. या उपक्रमामुळे बॉम्बे फेनोटाइप किंवा बॉम्बे रक्तगटासारख्या दुर्मिळ रक्तगटांची आवश्यकता असलेल्या रुग्णांना दिलासा मिळेल. सेंटर फॉर रिसर्च इन मेडिकलली कॉम्प्लिकेटेड हिमोग्लोबिनोपॅथी (सीआरसीएम) संचालक डॉ. मनीषा मडकईकर यांनी सांगितले की, देशात चार हजारांहून अधिक रक्तपेढ्या आहेत, परंतु त्या फक्त ए, बी, ओ आणि रिह्सस रक्तगटांची चाचणी करतात. दुर्मिळ रक्तगटांची ओळख पटवणे आणि उपलब्ध करणे हे बऱ्याचदा खूप कठीण असते. दुर्मिळ रक्त म्हणजे असे रक्तगट जे हजारांपैकी फक्त एकाच व्यक्तीमध्ये आढळतात. राष्ट्रीय नोंदणीशिवाय, अशा रक्ताचा शोध घेण्यात वेळ आणि संसाधनांचा मोठा अपव्यय होतो. तथापि, आता एकात्मिक प्रणालीमुळे रक्त उपलब्धतेचे केंद्रीय ट्रॅकिंग शक्य होईल आणि संवेदनशील रुग्णांना त्वरित उपचार मिळू शकतील. दुर्मिळ रक्ताचा दाता वेळेत सापडेल डॉ. मनीषा मडकईकर म्हणाल्या की, जेव्हा एखाद्या गंभीर रुग्णाला अशा रक्ताची आवश्यकता असते तेव्हा रुग्णालयांना राज्यभर किंवा देशभरात शोध घ्यावा लागतो. हा शोध केवळ वेळखाऊ नसून रुग्णाच्या जीवाला धोका देखील अनेक पटींनी वाढतो.दुर्मिळ रक्तदात्याची नोंदणी ई-रक्तकोशशी जोडल्याने भारतातील रक्त संक्रमण प्रणालीत क्रांतिकारी बदल घडतील. यामुळे रुग्ण, रुग्णालये आणि डॉक्टरांना वेळेवर दुर्मिळ रक्तगट मिळू शकतील आणि अनेक जीव वाचू शकतील. अशा उपक्रमांना पहिल्यांदाच सुरुवात झाली खरं तर, आतापर्यंत देशात दुर्मिळ रक्ताच्या शोधासाठी कोणतीही राष्ट्रीय नोंदणी नव्हती जिथे या विशेष रक्तगटांच्या दात्यांची माहिती एकाच ठिकाणी उपलब्ध होती. नवी दिल्ली येथील इंडियन कौन्सिल ऑफ मेडिकल रिसर्चच्या सेंटर फॉर रिसर्च इन मेडिकलली कॉम्प्लिकेटेड हिमोग्लोबिनोपॅथीने देशातील पहिली राष्ट्रीय दुर्मिळ रक्तदाता नोंदणी तयार केली आहे. यामध्ये थॅलेसेमिया, सिकलसेल रोग किंवा विशेष अँटीजेन्सची आवश्यकता असलेल्या रुग्णांसारख्या रक्तदात्यांची माहिती आहे. आता ही नोंदणी ई-रक्तकोशशी जोडण्याचा प्रस्ताव आहे, जेणेकरून देशभरातील रक्तपेढ्या या डेटाबेसचा भाग बनू शकतील आणि गरजू रुग्णांना लवकर मदत मिळू शकेल.
