Intermittent Fasting: वजन कमी करायचे असेल किंवा फिट राहायचे असेल, तर आजकाल इंटरमिटंट फास्टिंग (Intermittent Fasting) हा शब्द वारंवार ऐकायला मिळतो. सोशल मीडियावरील फिटनेस इन्फ्लुएन्सर्स, सेलिब्रिटी आणि अनेक आरोग्यप्रेमी लोक हा आहार पद्धतीचा अवलंब करताना दिसतात. मात्र, इंटरमिटंट फास्टिंग प्रत्येकासाठी फायदेशीर असते का? त्याचे नेमके फायदे आणि तोटे काय आहेत? हे जाणून घेणे तितकेच महत्त्वाचे आहे.

इंटरमिटंट फास्टिंग ही एखादी विशिष्ट डाएट योजना नसून, खाण्याची वेळ ठरवणारी पद्धत आहे. यात काय खायचे यापेक्षा कधी खायचे यावर भर दिला जातो. दिवसातील काही तास अन्न खाल्ले जाते आणि उर्वरित वेळ उपवास केला जातो.  (Intermittent Fasting)

इंटरमिटंट फास्टिंगचे लोकप्रिय प्रकार  (Intermittent Fasting)

16:8 पद्धत ही सर्वाधिक लोकप्रिय मानली जाते. यात २४ तासांपैकी १६ तास उपवास केला जातो आणि उर्वरित ८ तासांच्या कालावधीत जेवण केले जाते. उदाहरणार्थ, दुपारी १२ वाजता पहिले जेवण घेतल्यास रात्री ८ वाजेपर्यंत शेवटचे जेवण करावे लागते. उर्वरित वेळेत फक्त पाणी, साखर नसलेला ग्रीन टी, ब्लॅक कॉफी किंवा कॅलरी नसलेले पेय घेता येतात.

5:2 पद्धतीत आठवड्यातील पाच दिवस नेहमीप्रमाणे संतुलित आहार घेतला जातो, तर उर्वरित दोन दिवस कॅलरीचे प्रमाण खूप कमी ठेवले जाते. साधारणपणे महिलांसाठी ५०० आणि पुरुषांसाठी ६०० कॅलरींची मर्यादा ठेवण्याचा सल्ला दिला जातो.

इंटरमिटंट फास्टिंगचे संभाव्य फायदे    (Intermittent Fasting)

आरोग्यतज्ज्ञांच्या मते, योग्य पद्धतीने आणि संतुलित आहारासोबत इंटरमिटंट फास्टिंग केल्यास काही फायदे मिळू शकतात.

• खाण्याची वेळ मर्यादित असल्याने एकूण कॅलरीचे सेवन कमी होते, त्यामुळे वजन कमी होण्यास मदत होऊ शकते.
• काही संशोधनानुसार, शरीराची इन्सुलिन संवेदनशीलता सुधारण्यास मदत होऊ शकते, ज्यामुळे रक्तातील साखर नियंत्रणात राहण्यास हातभार लागू शकतो.
• कोलेस्टेरॉल, रक्तदाब आणि शरीरातील सूज कमी होण्यास मदत होऊ शकते.
• शरीरातील चरबी जाळण्याची प्रक्रिया अधिक प्रभावी होऊ शकते.
• उपवासाच्या काळात शरीरात ऑटोफॅजी (Autophagy) नावाची प्रक्रिया सक्रिय होऊ शकते. या प्रक्रियेत जुन्या आणि खराब झालेल्या पेशींची साफसफाई होण्यास मदत होते.

इंटरमिटंट फास्टिंग सर्वांसाठी योग्य आहे का?

याचे उत्तर नाही आहे. ही पद्धत काही लोकांसाठी फायदेशीर असू शकते, पण प्रत्येकासाठी सुरक्षित असेलच असे नाही.

खालील व्यक्तींनी इंटरमिटंट फास्टिंग सुरू करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा-

• गर्भवती आणि स्तनपान करणाऱ्या महिला
• टाइप-१ मधुमेहाचे रुग्ण
• वारंवार रक्तातील साखर कमी होणारे (लो ब्लड शुगर) रुग्ण
• १८ वर्षांखालील मुले आणि किशोरवयीन
• वृद्ध व्यक्ती
• खाण्याशी संबंधित मानसिक समस्यांचा सामना करणारे
• गंभीर आजार असलेले किंवा दीर्घकाळ औषधे घेणारे रुग्ण

इंटरमिटंट फास्टिंगचे संभाव्य तोटे

ही पद्धत चुकीच्या प्रकारे केल्यास काही दुष्परिणामही दिसू शकतात.

• जास्त भूक लागणे आणि चिडचिड होणे
• डोकेदुखी
• अशक्तपणा आणि थकवा
• चक्कर येणे
• शरीरात आवश्यक पोषक तत्त्वांची कमतरता निर्माण होणे
• उपवासानंतर एकाच वेळी जास्त खाण्याची सवय लागणे
• काही प्रकरणांमध्ये स्नायूंचे नुकसान होण्याची शक्यता

आरोग्यतज्ज्ञांच्या मते, इंटरमिटंट फास्टिंग हा वजन कमी करण्याचा एक पर्याय असू शकतो. मात्र, तो चमत्कारी उपाय नाही. योग्य आहार, नियमित व्यायाम, पुरेशी झोप आणि तज्ज्ञांचा सल्ला यांसोबतच ही पद्धत अवलंबल्यास अधिक चांगले परिणाम मिळू शकतात. त्यामुळे कोणतीही नवीन आहार पद्धत सुरू करण्यापूर्वी आपल्या आरोग्याची स्थिती लक्षात घेऊन डॉक्टर किंवा आहारतज्ज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.