Heart Rate: आपल्या शरीरातील सर्वात महत्त्वाच्या अवयवांपैकी हृदय हा एक प्रमुख अवयव आहे. शरीराच्या प्रत्येक भागापर्यंत रक्त पोहोचवण्याचे काम हृदय करत असल्याने त्याचे नियमित ठोके जीवनासाठी अत्यंत आवश्यक असतात. मात्र अनेकदा काही लोकांना अचानक हृदयाची धडधड वाढल्यासारखी जाणवते. अशा वेळी अनेकजण घाबरून जातात आणि त्याचा थेट संबंध हृदयविकाराच्या झटक्याशी जोडतात. पण प्रत्येक वेळी हृदयाचे ठोके वाढणे हे गंभीर आजाराचे लक्षण असतेच असे नाही. काही वेळा ही शरीराची नैसर्गिक प्रतिक्रिया असू शकते, तर काही वेळा ती एखाद्या आरोग्य समस्येचा संकेतही असू शकते.

तज्ज्ञांच्या मते, निरोगी प्रौढ व्यक्तीची विश्रांतीच्या अवस्थेतील हृदयगती साधारणपणे एका मिनिटाला ६० ते १०० ठोक्यांदरम्यान असते. नियमित व्यायाम करणाऱ्या किंवा खेळाडू व्यक्तींची हृदयगती यापेक्षाही कमी असू शकते. त्यामुळे प्रत्येक वेळी वाढलेली धडधड म्हणजे गंभीर आजार असे समजणे चुकीचे आहे.

हृदयाची धडधड अचानक वाढण्यामागे अनेक कारणे असू शकतात. त्यातील सर्वात सामान्य कारण म्हणजे शारीरिक हालचाल किंवा व्यायाम. धावणे, जिने चढणे, वजन उचलणे किंवा इतर मेहनतीची कामे करताना शरीराला अधिक ऑक्सिजनची गरज भासते. ही गरज पूर्ण करण्यासाठी हृदय अधिक वेगाने रक्त पंप करते आणि त्यामुळे हृदयाचे ठोके वाढतात. ही पूर्णपणे नैसर्गिक प्रक्रिया मानली जाते.

मानसिक ताण, चिंता आणि घाबरणे ही देखील हृदयाचे ठोके वाढण्याची प्रमुख कारणे आहेत. तणावाच्या परिस्थितीत शरीरात काही हार्मोन्स तयार होतात, ज्यामुळे हृदयाची गती वाढते. परीक्षेचा ताण, कामाचा दबाव, भीती किंवा भावनिक धक्का यामुळेही धडधड वाढू शकते.

याशिवाय काही सवयीही यासाठी जबाबदार ठरू शकतात. जास्त प्रमाणात चहा, कॉफी, एनर्जी ड्रिंक्स किंवा निकोटीनयुक्त पदार्थांचे सेवन केल्यास हृदयाची गती वाढू शकते. काही औषधांमुळेही हा परिणाम दिसून येतो.

काही वैद्यकीय समस्या देखील वाढलेल्या हृदयगतीमागे असू शकतात. शरीरात संसर्ग झाल्यास, ताप आल्यास किंवा थायरॉईड ग्रंथीचे कार्य बिघडल्यास हृदयाला अधिक मेहनत घ्यावी लागते. अशा वेळी हृदयाचे ठोके वाढू शकतात. त्यामुळे सतत वाढलेली धडधड दुर्लक्षित करणे योग्य नाही.

तज्ज्ञांच्या मते, काही हृदयविकारांमुळेही धडधड असामान्यपणे वाढू शकते. हृदयाच्या विद्युत प्रणालीतील बिघाडामुळे एट्रियल फिब्रिलेशन किंवा सुप्राव्हेंट्रिक्युलर टॅकीकार्डिया (SVT) सारख्या समस्या निर्माण होतात. अशा स्थितीत हृदयाचे ठोके खूप वेगाने किंवा अनियमित होऊ शकतात. जर असे प्रकार वारंवार होत असतील तर डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.

जर अचानक हृदयाची धडधड वाढल्यासारखी वाटत असेल तर सर्वप्रथम शांत राहण्याचा प्रयत्न करावा. खोल आणि संथ श्वास घेणे फायदेशीर ठरू शकते. पुरेसे पाणी पिणे, शरीर हायड्रेट ठेवणे आणि तणाव कमी करणेही मदत करू शकते.

योग, प्राणायाम आणि ध्यान यांसारख्या सवयी हृदयाची गती नियंत्रित ठेवण्यास उपयुक्त ठरतात. काही वेळा जोरात खोकणे किंवा चेहऱ्यावर थंड पाण्याचे शिंतोडे मारल्यानेही हृदयाचे ठोके सामान्य होण्यास मदत मिळू शकते.

मात्र जर वाढलेल्या धडधडीसोबत छातीत दुखणे, श्वास घेण्यास त्रास होणे, चक्कर येणे किंवा बेशुद्ध पडणे यांसारखी लक्षणे दिसत असतील तर तात्काळ वैद्यकीय मदत घेणे आवश्यक आहे. वेळेवर तपासणी आणि उपचार केल्यास गंभीर धोका टाळता येऊ शकतो.