Liver Health: लिव्हर  (Liver)  हा आपल्या शरीरातील अत्यंत महत्त्वाचा अवयव आहे. शरीरातील विषारी पदार्थ बाहेर टाकणे, अन्नाचे पचन होण्यास मदत करणे, पोषक घटकांचे योग्य प्रकारे प्रक्रिया करणे अशा अनेक महत्त्वाच्या जबाबदाऱ्या लिव्हर पार पाडतो. मात्र, चुकीची जीवनशैली, तेलकट आणि प्रक्रिया केलेले अन्न, लठ्ठपणा, मद्यपान, फॅटी लिव्हर आणि काही विषाणूजन्य संसर्ग यांमुळे लिव्हरच्या आजारांचे प्रमाण वाढत आहे. विशेष म्हणजे, सुरुवातीच्या टप्प्यात लिव्हरच्या आजारांची ठळक लक्षणे दिसत नाहीत. अशा वेळी त्वचेवर दिसणारे काही बदल हे लिव्हर बिघडल्याचे सुरुवातीचे संकेत असू शकतात.

त्वचा आणि डोळे पिवळे पडणे   (Liver Health)

लिव्हर नीट काम करत नसल्यास शरीरात बिलीरुबिन नावाचे द्रव्य वाढू लागते. त्यामुळे त्वचा आणि डोळ्यांचा पांढरा भाग पिवळसर दिसू लागतो. याला कावीळ म्हणतात. हे लिव्हरच्या आजाराचे एक महत्त्वाचे लक्षण असू शकते. अशी लक्षणे दिसल्यास त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.

सतत खाज येणे    (Liver Health)

कोणतेही स्पष्ट कारण नसताना शरीराला सतत खाज येत असेल, तर तेही लिव्हरच्या समस्येचे लक्षण असू शकते. ही खाज शरीराच्या एखाद्या भागात किंवा संपूर्ण शरीरावर जाणवू शकते. अनेक दिवस हा त्रास कायम राहिल्यास त्याकडे दुर्लक्ष करू नये.

सहज निळे किंवा काळे डाग पडणे

लिव्हर रक्त गोठवण्यासाठी आवश्यक असलेली काही प्रथिने तयार करण्यात मदत करतो. लिव्हर नीट काम करत नसल्यास अगदी किरकोळ दुखापतीनंतरही त्वचेवर निळे किंवा काळे डाग सहज पडू शकतात. असे वारंवार होत असेल, तर तपासणी करणे गरजेचे आहे.

त्वचेवर लाल डाग

काही लिव्हरच्या आजारांमध्ये त्वचेवर लहान लाल रंगाचे डाग दिसू शकतात. हे डाग कोळ्याच्या जाळ्यासारखे दिसत असल्यामुळे त्यांना स्पायडर अँजिओमा असे म्हणतात. हे डाग प्रामुख्याने चेहरा, मान, छाती किंवा खांद्याजवळ दिसतात. असे बदल दिसल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.

लिव्हर खराब झाल्यास दिसणारी इतर लक्षणे

त्वचेतील बदलांव्यतिरिक्त सतत थकवा जाणवणे, भूक न लागणे, मळमळ किंवा उलट्या होणे, पोटदुखी किंवा पोट सुजणे, पाय आणि घोट्यांवर सूज येणे, लघवीचा रंग गडद होणे आणि शौचाचा रंग फिकट होणे ही लक्षणेही लिव्हरच्या आजाराची असू शकतात. काही रुग्णांमध्ये विनाकारण वजन कमी होणे किंवा गोंधळल्यासारखे वाटणे अशी लक्षणेही दिसू शकतात.

ही लक्षणे इतर आजारांमुळेही दिसू शकतात. त्यामुळे स्वतःहून औषधे घेण्याऐवजी डॉक्टरांचा सल्ला घेऊन आवश्यक तपासण्या करून घेणे महत्त्वाचे आहे.

लिव्हर निरोगी ठेवण्यासाठी काय करावे?

लिव्हरचे आरोग्य चांगले ठेवण्यासाठी संतुलित आणि पौष्टिक आहार घ्यावा. तळलेले, जंक फूड आणि जास्त प्रक्रिया केलेले पदार्थ कमी खावेत. नियमित व्यायाम करून वजन नियंत्रणात ठेवावे. मद्यपान टाळावे आणि डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय कोणतीही औषधे दीर्घकाळ घेऊ नयेत.

याशिवाय, आवश्यक असल्यास हिपॅटायटिसविरोधी लसीकरण करून घ्यावे आणि नियमित आरोग्य तपासणी करावी. त्वचेवर किंवा शरीरात अशी कोणतीही संशयास्पद लक्षणे दिसल्यास वेळ न दवडता डॉक्टरांचा सल्ला घेणे हा सर्वात सुरक्षित मार्ग आहे.