ORS For Hydration: पावसाळा सुरू झाला की दूषित पाणी, अस्वच्छ अन्न आणि वाढणारे संसर्ग यामुळे पोटाच्या तक्रारी वाढू लागतात. या काळात जुलाब, उलट्या, फूड पॉइझनिंग आणि अपचन यांसारख्या समस्या मोठ्या प्रमाणात दिसून येतात. अशा वेळी शरीरातून मोठ्या प्रमाणात पाणी आणि आवश्यक क्षार बाहेर पडतात. त्यामुळे डिहायड्रेशन म्हणजेच शरीरात पाण्याची कमतरता निर्माण होऊ शकते. ही स्थिती टाळण्यासाठी डॉक्टर ओरल रिहायड्रेशन सोल्यूशन (ORS) पिण्याचा सल्ला देतात.

मात्र, ORS मध्ये ग्लुकोज म्हणजेच साखर असते. त्यामुळे मधुमेह असलेल्या अनेक रुग्णांच्या मनात एक प्रश्न निर्माण होतो की, ORS घेतल्याने रक्तातील साखर वाढेल का? अशा रुग्णांनी ORS घ्यावे का? याबाबत तज्ज्ञांनी महत्त्वाची माहिती दिली आहे.

ORS म्हणजे काय?  (ORS For Hydration)

ORS म्हणजे पाणी, ग्लुकोज आणि सोडियम, पोटॅशियम, क्लोराइड यांसारख्या इलेक्ट्रोलाइट्सचे योग्य प्रमाण असलेले द्रावण. जुलाब किंवा उलट्या झाल्यानंतर शरीरातून केवळ पाणीच नाही, तर हे आवश्यक क्षारही बाहेर पडतात. त्यामुळे फक्त पाणी पिणे पुरेसे ठरत नाही. ORS शरीरातील पाणी आणि इलेक्ट्रोलाइट्सचा समतोल पुन्हा प्रस्थापित करण्यास मदत करते.

तज्ज्ञांच्या मते, ORS मधील ग्लुकोज लहान आतड्यात सोडियमसोबत कार्य करून शरीरात पाणी अधिक वेगाने शोषले जाण्यास मदत करते. त्यामुळे डिहायड्रेशनचा धोका कमी होतो. तसेच शरीराला तात्काळ ऊर्जा देखील मिळते.

ORS कधी आवश्यक असते?   (ORS For Hydration)

पावसाळ्यात फूड पॉइझनिंग किंवा संसर्गामुळे जुलाब आणि उलट्यांचा त्रास वाढतो. अशा वेळी शरीरातील पाण्याची कमतरता झपाट्याने वाढू शकते. डिहायड्रेशनची काही प्रमुख लक्षणे अशी आहेत,

•  वारंवार तहान लागणे
•  तोंड आणि जीभ कोरडी पडणे
•  लघवी कमी होणे किंवा गडद रंगाची होणे
•  अशक्तपणा आणि थकवा जाणवणे
•  गंभीर अवस्थेत चक्कर येणे, गोंधळ उडणे किंवा बेशुद्ध होणे

विशेषतः लहान मुले आणि ज्येष्ठ नागरिकांमध्ये डिहायड्रेशन लवकर वाढू शकते. त्यामुळे अशी लक्षणे दिसताच डॉक्टरांच्या सल्ल्याने ORS सुरू करणे आवश्यक आहे.

मधुमेह असलेले रुग्ण ORS घेऊ शकतात का?   (ORS For Hydration)

या प्रश्नाचे उत्तर ‘होय’ असे आहे. तज्ज्ञांच्या मते, जर मधुमेहाच्या रुग्णाला जुलाब किंवा उलट्यांमुळे डिहायड्रेशन होत असेल, तर डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार ORS घेणे सुरक्षित आणि आवश्यक असू शकते.

डब्ल्यूएचओच्या (WHO) प्रमाणित ORS फॉर्म्युलामध्ये ग्लुकोजचे प्रमाण मर्यादित आणि संतुलित असते. हे ग्लुकोज शरीरात पाणी शोषून घेण्याची प्रक्रिया सुधारण्यासाठी आवश्यक असते. त्यामुळे ORS घेतल्याने रक्तातील साखर अचानक धोकादायक पातळीवर वाढते, असे सामान्यतः होत नाही.

तथापि, मधुमेह असलेल्या रुग्णांनी ORS घेत असताना रक्तातील साखरेची नियमित तपासणी करणे महत्त्वाचे आहे. कोणतीही शंका असल्यास किंवा प्रकृती अधिक बिघडल्यास त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.

ORS वापरताना या गोष्टी लक्षात ठेवा

नेहमी प्रमाणित ORS पावडरच वापरा आणि पाकिटावर दिलेल्या सूचनांनुसारच पाण्यात मिसळा. तयार केलेले ORS द्रावण २४ तासांच्या आत वापरून संपवावे. जुलाब किंवा उलट्यांचा त्रास सतत सुरू राहिल्यास, ताप, रक्तमिश्रित शौच किंवा तीव्र अशक्तपणा जाणवल्यास स्वतः उपचार न करता त्वरित रुग्णालयात जावे.

पावसाळ्यात स्वच्छ पाणी पिणे, ताजे अन्न खाणे आणि हातांची स्वच्छता राखणे या सवयी अंगीकारल्यास जुलाब आणि फूड पॉइझनिंगचा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी करता येतो. योग्य वेळी ORS घेतल्यास डिहायड्रेशन टाळता येते आणि शरीर लवकर सावरण्यास मदत होते.