Dangerous Trees – शहरातील रस्ते आणि सार्वजनिक ठिकाणी मोठ्या प्रमाणावर आढळणाऱ्या कोनोकार्पस वृक्षांचा विषय पुन्हा एकदा चर्चेत आला आहे. भारतामध्ये बंदी असलेली सुमारे ७५ हजार कोनोकार्पस झाडे शहराच असल्याचे समोर आले आहे. त्याबाबत महापालिकेच्या उद्याऩ विभागाकडुन तज्ज्ञांचे मत जाणून घेण्याची प्रक्रिया सुरू असल्याची माहिती समोर आली आहे. कोनोकार्पस ही मूळची परदेशी (एक्झॉटिक) प्रजाती असून गेल्या काही वर्षांत शहरांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर तिची लागवड करण्यात आली.

जलद वाढ, कमी देखभाल आणि वर्षभर हिरवळ टिकवून ठेवण्याची क्षमता यामुळे रस्त्यांच्या दुतर्फा आणि सार्वजनिक ठिकाणी या झाडांची लागवड करण्यात आली होती. मात्र, कालांतराने या झाडांच्या परिणामांबाबत अनेक प्रश्न उपस्थित झाले. काही संशोधनांनुसार कोनोकार्पसच्या परागकणांमुळे ॲलर्जी, श्वसनाचे विकार, दमा, खोकला आणि त्वचेसंबंधित त्रास उद्भवू शकतो. तसेच या झाडांच्या मुळांची वाढ आक्रमक स्वरूपाची असल्याने पाणीपुरवठा वाहिन्या, सांडपाणी निचरा यंत्रणा, पदपथ आणि इतर भूमिगत सुविधांना नुकसान पोहोचण्याची शक्यता विविध संशोधनांमधून समोर आले आहे.

शहरातील कोनोकार्पस वृक्षांचा विषय नव्याने समोर आलेला नसून, याबाबत वर्षभरापूर्वीच माजी नगरसेवक राजेंद्र गावडे यांनी उद्यान विभागाकडे पाठपुरावा केला होता. कोनोकार्पस वृक्षांमुळे पर्यावरण आणि नागरिकांच्या आरोग्यावर होणाऱ्या संभाव्य परिणामांचा मुद्दा उपस्थित करत त्यांनी शहरातील या वृक्षांचे सर्वेक्षण करून त्यांच्यावर योग्य ती कार्यवाही करण्याची मागणी केली होती. तसेच इतर काही राज्यांनी या वृक्षांच्या लागवडीवर बंदी घातल्याच्या पार्श्वभूमीवर पिंपरी-चिंचवड महापालिकेनेही या विषयाकडे गांभीर्याने पाहावे, अशी भूमिका त्यांनी मांडली होती.

याविषयी दखल घेत महापालिकेच्या उद्याऩ विभागाने वनस्पती तज्ज्ञांशी चर्चा करण्याचा निर्णय घेतला होता. यासंदर्भात वनस्पतीशास्त्रज्ञ (बोटोनिकल एक्सपर्ट) यांना अधिकृत पत्र पाठविण्यात आले होते. शहरातील कोनोकार्पस वृक्षांची संख्या, त्यांचा पर्यावरणावर होणारा परिणाम तसेच भविष्यातील व्यवस्थापनाबाबत मार्गदर्शन मागविण्यात आले होते. मात्र, अद्याप तज्ज्ञांकडून कोणताही प्रतिसाद प्राप्त झालेला नसल्याची माहिती प्रशासनाने दिली आहे. त्यामुळे पुढील कार्यवाहीचा निर्णय प्रलंबित राहिला आहे.

दरम्यान, शहरातील विद्यमान कोनोकार्पस वृक्षांबाबत उद्यान विभागाची भूमिका वेगळी आहे. या वृक्षांची नियमित छाटणी (ट्रिमिंग) केल्यास मानवी जीवन वा पर्यावरणाला कोणताही विशेष त्रास होत नसल्याचे पालिका प्रशासनाचे म्हणणे आहे. तसेच या वृक्षांचे निर्मूलन करण्याबाबत न्यायालयाकडून कोणतेही स्पष्ट आदेश प्राप्त झालेले नसल्याने त्यांच्यावर हटविण्याची कारवाई करण्यात आलेली नाही.
– राजेश वसावे, सहाय्यक उद्यान अधिक्षक

गुजरात, तेलंगणामध्ये बंदी
या पार्श्वभूमीवर गुजरात आणि तेलंगणा राज्यांनी कोनोकार्पस वृक्षांच्या नव्या लागवडीवर बंदी घातली आहे. पर्यावरणीय संतुलन बिघडण्याची शक्यता, स्थानिक जैवविविधतेवर होणारा परिणाम आणि नागरिकांच्या आरोग्याशी संबंधित तक्रारी लक्षात घेऊन हा निर्णय घेण्यात आला होता.