Climate Change – भारतीय हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार, यंदा दीर्घ कालीन सरासरीच्या १०८% सरासरीपेक्षा जास्त पाऊस झाला आहे. १ जून ते ३० सप्टेंबर दरम्यान, भारतात ९३४.८ मिमी पावसाची नोंद झाली. ८६८.६ मिमीच्या हंगामी प्रमाणापेक्षा जास्त आहे.

जून महिना अल निनोच्या सावलीत सुरू झाला. त्यामुळे ११% तूट झाली. तथापि, एल निनो दक्षिणी आंदोलन प्राकृतिक रूपाने परत आल्याने, मान्सूनचा वेग वाढला, परिणामी जुलै ते सप्टेंबर या कालावधीत सरासरीपेक्षा जास्त पाऊस झाला.

७२९ जिल्ह्यांपैकी ३४० जिल्ह्यांमध्ये सरासरी सामान्य पावसाची नोंद झाली. तर १५८ जिल्ह्यांमध्ये जास्त पाऊस झाला आणि ४८ जिल्ह्यांमध्ये इतर जिल्ह्यांपेक्षा अधिक जास्त पाऊस झाला.

१६७ जिल्ह्यांना पावसाच्या कमतरतेचा सामना करावा लागला तर एकूण ११ जिल्ह्यांमध्ये पावसाची मोठी तूट होती. गेल्या पाच वर्षांतील पावसाळ्याच्या तुलनेत यंदा २०२४ वर्षी सर्वाधिक मुसळधार पावसाची नोंद झाली.

जून आणि जुलैमध्ये गेल्या पाच वर्षांतील दुसऱ्या क्रमांकाच्या अति-मुसळधार पावसाच्या घटनांची नोंद झाली. ऑगस्टमध्ये, ७५३ स्थानकांवर अतिवृष्टीची नोंद झाली.

ही २०२० नंतरची झालेली सर्वाधिक अतिवृष्टी आहे तर सप्टेंबरमध्ये एक नवीन विक्रम नोंदवला गेला आणि ५२५ स्थानकांमध्ये अतिवृष्टीची नोंद झाली. अतिवृष्टी होवूनही, जागतिक तापमानवाढीमुळे किमान तापमानात सातत्याने वाढ होत आहे.

भारतामध्ये रात्रीचे सर्वाधिक तापमान ०.६१ अंश सेल्सिअस अनियमिततेसह नोंदवले गेले आहे. मध्य भारतात, विशेषतः, संपूर्ण पावसाळ्यात रात्रीचे तापमान सातत्याने जास्त नोंदवले गेले.

जेव्हा एखादे स्टेशन २४ तासांत ११५.६ मिमी आणि २०४.५ मिमी पावसाची नोंद करते तेव्हा पावसाचे वर्गीकरण खूप-मुसळधार म्हणून केले जाते. जर त्या कालावधीत २०४.५ मिमी पेक्षा जास्त पाऊस पडला तर अतिवृष्टी म्हणून वर्गीकृत केला जातो.

गेल्या काही वर्षांमध्ये मान्सूनच्या पावसाचे प्रमाण अधिक अनियमित झाले आहे. शास्त्रज्ञांच्या मते, या वाढत्या अस्थिरतेचे आणि तीव्र हवामानाच्या घटनांचे मुख्य कारण जागतिक तापमानवाढ आहे.

वातावरणात सातत्यातने बदल
एकेकाळी अंदाज बांधता येणारा उन्हाळी मान्सून आता हवामान बदलामुळे अधिकच अनिश्चित आणि अविश्वसनीय होत आहे. अलीकडील अभ्यासात असे दिसून आले आहे की भारत आता जून ते सप्टेंबर महिन्यांत वाढलेल्या उन्हाळ्यासारखी परिस्थिती अनुभवाला येते.

वाढलेल्या, अनियमित आणि सततच्या पावसाळ्यामुळे कोरडी वर्षे अधिक कोरडी आणि ओली वर्षे अधिक ओली होत आहेत. जवळपास ७० टक्के जिल्ह्यांमध्ये आता सतत आणि अनियमित पाऊस पडतो.