Chirag Paswan । लोक जनशक्ती पक्षाचे (रामविलास) राष्ट्रीय अध्यक्ष आणि केंद्रीय अन्न प्रक्रिया उद्योग मंत्री चिराग पासवान आगामी बिहार विधानसभा निवडणुकीत उतरणार असल्याची पुष्टी झाल्याने बिहारच्या राजकारणात खळबळ उडाली आहे. बिहारमधील आरा याठिकाणी पोहोचलेल्या चिराग पासवान यांनी ते आगामी बिहार विधानसभा निवडणूक लढवू शकतात, असे म्हटले आहे. अर्थात, निवडणूक लढवण्याच्या चर्चेबरोबरच चिराग पासवान यांच्या मुख्यमंत्रीपदाच्या उमेदवारीची चर्चाही तीव्र झाली आहे. चिरागची रणनीती, बिहारमधील बदलते राजकीय परिस्थिती आणि एनडीए आघाडीच्या अंतर्गत राजकारणाबाबत अशा अफवांना वेग येणार होता. मात्र या सगळ्यात चिराग पासवान यांना केंद्रात मिळालेले मंत्रीपद सोडून बिहारच्या अनिश्चित राजकारणात का उतरायचे आहे? हा महत्वाचा प्रश्न सर्वांनाच पडला आहे. मात्र, विधानसभा निवडणूक लढवण्यासाठी त्यांना मंत्रीपद सोडण्याची आवश्यकता नाही. पण जर त्यांना खरोखरच बिहारमध्ये आमदार होऊन राजकारण करायचे असेल, तर त्यांचे मंत्रीपद आणि खासदारपद दोन्ही सोडणे ही त्यांची संवैधानिक सक्ती असेल. केंद्रातील मंत्रीपद सोडून बिहारच्या राजकारणात सक्रिय होण्याच्या चिराग पासवान यांच्या इच्छेमागील महत्त्वाची कारणे कोणती आहेत ते पाहूया… १- बिहार फर्स्ट, बिहारी फर्स्टचा नारा Chirag Paswan । चिराग बऱ्याच काळापासून ‘बिहार फर्स्ट, बिहारी फर्स्ट’चा नारा देत आहे. चिराग पासवान वारंवार म्हणतात की त्यांच्या राजकारणाचे मूळ उद्दिष्ट बिहारचा विकास आहे. दिल्लीत राहून बिहारसाठी त्यांची स्वप्ने पूर्ण होऊ शकत नाहीत असे त्यांचे मत आहे. त्यांना बिहारला देशातील विकसित राज्यांमध्ये पाहायचे आहे आणि त्यासाठी त्यांना राज्याच्या राजकारणात सक्रिय भूमिका बजावायची आहे. अर्थात, विधानसभा निवडणूक लढवून त्यांना त्यांच्या घोषणेनुसार त्यांची वैयक्तिक प्रतिमा आणखी मजबूत करायची आहे. जे भविष्यात त्यांच्यासाठी खूप निर्णायक ठरू शकते. नंतर ते आमदारपदाचा राजीनामा देण्याची शक्यता आहे. पण तो नक्कीच त्याच्या बाजूने वातावरण निर्माण करेल. २- मुख्यमंत्रीपदासाठी दावा चिराग पासवान यांना त्यांचा पक्ष, लोक जनशक्ती पार्टी (रामविलास) आणि काही समर्थक बिहारचे पुढचे मुख्यमंत्री म्हणून पाहत आहेत. मात्र, बिहारमध्ये मुख्यमंत्रीपद हे चिरागसाठी एक अपूर्ण स्वप्न आहे. एनडीएमधील कोणालाही चिराग पासवान मुख्यमंत्री व्हावे असे इच्छित नाही. चिराग यांनी बिहारची जबाबदारी घ्यावी असे भाजपला स्वतःला वाटत नाही. तरीही, बिहारमध्ये चिराग मुख्यमंत्री होण्याची चर्चा कशी सुरू झाली याचे उत्तर कोणाकडेच नाही. हे देखील एक प्रकारचे राजकारणच आहे. २०२५ च्या विधानसभा निवडणुकीनंतर मुख्यमंत्री नितीश कुमार यांच्या प्रकृतीबद्दल आणि त्यांच्या प्रकृतीबद्दल अंचर्चा सुरु झाली तेंव्हा हा विषय विशेषतः चर्चेत आला. काही विश्लेषकांचा असा विश्वास आहे की चिराग स्वतःला नितीश कुमार यांच्यासाठी एक मजबूत पर्याय म्हणून स्थापित करू इच्छितात, विशेषतः जर एनडीएमध्ये नेतृत्व बदलाची परिस्थिती असेल. ३-दलित नेत्याच्या पलीकडे असलेली प्रतिमा Chirag Paswan । चिराग पासवान एका सामान्य (अनारक्षित) जागेवरून निवडणूक लढवण्याबद्दल बोलत आहेत, ज्याद्वारे ते केवळ दलित नेता म्हणूनच नव्हे तर सर्व घटकांचा नेता म्हणून उदयास येऊ इच्छितात. अर्थात, आजपर्यंत देशातील कोणत्याही दलित नेत्याला सर्वसाधारण जागेवरून निवडणूक लढवण्याचे धाडस करता आलेले नाही. उत्तर प्रदेशच्या माजी मुख्यमंत्री मायावती आणि चिराग यांचे वडील रामविलास पासवान यांनीही कधीही सर्वसाधारण जागेवरून निवडणूक लढवण्याचे धाडस दाखवले नाही. जर चिराग सर्वसाधारण जागेवरून निवडणूक लढवत जिंकून आले तर त्यांच्या पक्षाला सर्वसमावेशक संघटनेचा विस्तार नक्कीच मिळेल. ज्यामध्ये वेगवेगळ्या समुदायांच्या नेत्यांचा समावेश आहे. हे त्यांच्या स्वीकारार्हता वाढवण्याच्या आणि जातीच्या राजकारणातून बाहेर पडण्याच्या धोरणाचा एक भाग असू शकते. ४- एनडीएमध्ये मजबूत स्थान निर्माण करण्याची इच्छा २०२४ च्या लोकसभा निवडणुकीत चिरागच्या पक्षाने ६.४७% मतांसह पाच जागा जिंकल्या आणि एनडीएमध्ये त्याचे स्थान मजबूत केले. विधानसभा निवडणुकीत ते अधिक जागा (सुमारे ४५) मागत आहेत, ज्यामुळे त्यांच्या पक्षाचा प्रभाव वाढेल. हे पाऊल नितीश कुमार यांच्या जेडीयूसाठी आव्हान निर्माण करू शकते आणि चिराग त्याचा फायदा स्वतःच्या बाजूने घेऊ इच्छितात. चिराग पासवान यांची तरुण प्रतिमा आणि जातीच्या राजकारणापासून दूर असलेली त्यांची भाषणशैली त्यांना बिहारमधील तरुण आणि जातीय नसलेल्या मतदारांमध्ये लोकप्रिय बनवते. त्याला याचा फायदा घ्यायचा आहे आणि तेजस्वी यादव सारख्या इतर तरुण नेत्यांसाठी आव्हान बनायचे आहे. ५-भाजपच्या रणनीतीतील भूमिका भाजप नितीश कुमारांवर दबाव आणण्यासाठी चिरागचा वापर करत आहे. असे मानले जाते की नितीश कुमार यांना नियंत्रित करण्यासाठी चिराग पासवान यांनी गेल्या विधानसभा निवडणुकीत एनडीएपासून वेगळे झाले आणि नितीश कुमार यांच्या पक्ष जेडीयूचा अनेक जागांवर पराभव केला. परिस्थिती अशी होती की बिहारमध्ये जेडीयू फक्त ४३ जागांवर कमी झाली. काही राजकीय विश्लेषकांचा असा विश्वास आहे की भाजप यावेळीही चिरागला ३० ते ४० जागा देऊ शकते. जर लोजपाला त्यांचे आमदार ३० ते ४० जागा मिळाल्या आणि जेडीयूला ४० पेक्षा कमी जागा मिळाल्या तर चिरागसाठी ही एक सुवर्णसंधी असू शकते. भाजपचे केंद्रीय नेतृत्व बिहारमध्ये एक मजबूत चेहरा तयार करण्यात अपयशी ठरले आहे आणि चिराग ही पोकळी भरून काढू शकतो. भाजपने २०२५ साठी नितीश यांना मुख्यमंत्रीपदाचा चेहरा म्हणून घोषित केले असले तरी, चिराग यांच्या सक्रियतेमुळे भविष्यात बदल होण्याची शक्यता आहे. तथापि, अजून तरी कोणालाही थोडाही विश्वास नाही की भाजप चिराग यांना मुख्यमंत्री म्हणून स्वीकारेल. ६- मुख्यमंत्री नसल्यास उपमुख्यमंत्रीपदी वर्णी बिहारचे राजकारण अनिश्चित आणि गुंतागुंतीचे आहे. नितीश कुमार आणि जेडीयूचा मजबूत मतदानाचा आधार (१८.५२%), तेजस्वी यादव यांचा यादव-मुस्लिम युती आणि भाजपची रणनीती चिरागसाठी आव्हाने निर्माण करते. असे असूनही, चिरागचे हे पाऊल दबाव राजकारण आणि दीर्घकालीन रणनीतीचा भाग असू शकते. जर ते विधानसभा निवडणुकीत जिंकले आणि एनडीएमध्ये परिस्थिती अनुकूल राहिली तर ते किमान उपमुख्यमंत्रीपदासाठी दावा करू शकतात. अशा काही गोष्टी अंतर्गतरित्या ठरवल्या गेल्या असण्याची शक्यता आहे. कारण कोणीही अशा प्रकारे केंद्रीय मंत्रिपद पणाला लावणार नाही.
