नवी दिल्ली: जगातील सर्वात वेगाने तेलाची मागणी वाढणाऱ्या भारताच्या कच्च्या तेलाच्या आयातीवर ताबा मिळवण्यासाठी अमेरिका आणि सौदी अरेबियाच्या नेतृत्वाखालील आखाती देशांमध्ये मोठी स्पर्धा सुरू झाली आहे. रशिया अजूनही सर्वात स्वस्त तेल पुरवत असला तरी, जागतिक पुरवठ्याच्या पार्श्वभूमीवर अमेरिका भारतासाठी स्वस्त तेल पुरवठादार म्हणून उदयास येत आहे, ज्यामुळे सौदी अरेबिया आणि इतर आखाती देशांसमोर आव्हान उभे राहिले आहे.

अमेरिकेचा दबाव आणि क्रूडच्या किमतींची स्थिती –

वॉशिंग्टनने भारतावर आपला सर्वात मोठा तेल पुरवठादार असलेल्या रशियाकडून खरेदी थांबवण्याचा दबाव वाढवला आहे. दरम्यान, जागतिक स्तरावर तेलाचा पुरवठा अधिक असल्याने अमेरिकेच्या कच्च्या तेलाच्या किमती आता मध्य-पूर्वेकडील तेलाच्या जवळपास पोहोचल्या आहेत. केवळ राजकीय दबावामुळेच नव्हे, तर आर्थिकदृष्ट्याही भारतीय रिफायनरींसाठी अमेरिकेचे तेल खरेदी करणे फायदेशीर ठरत असल्याचे, किंमत दस्तऐवजांनी आणि शिपिंग डेटाने स्पष्ट केले आहे, असे सांगितले जाते.

सौदी अरेबियाची नवी रणनीती –

या स्पर्धेला उत्तर देण्यासाठी, भारताचा तिसरा सर्वात मोठा तेल पुरवठादार सौदी अरेबियाने (जो मध्य-पूर्वेकडील इतर तेल ग्रेड्ससाठी किंमत निश्चित करतो), आपली रणनीती बदलली आहे. सौदी अरेबियाने नोव्हेंबरसाठी आशियातील आपल्या “अरब मीडियम” आणि “अरब हेवी” क्रूडच्या अधिकृत विक्री किंमतीत (OSP) प्रति बॅरल ३० सेंटची कपात केली आहे. मात्र, इतर क्रूड ग्रेड्सच्या किमती ऑक्टोबरच्या तुलनेत स्थिर ठेवल्या आहेत.

बाजारपेठेतील पुरवठ्याची स्थिती –

Kpler चे विश्लेषक जोहान्स राउबाल यांच्या मते, किमतींमधील अलीकडील बदल तेलाच्या अधिक पुरवठ्याची पुष्टी करतात. सौदी अरामकोनंतर, इराक आणि कुवेतनेही सर्व क्षेत्रांमध्ये त्यांची OSPs कमी केली आहेत, जे दर्शवते की तेलाची कमतरता नाही. अमेरिका-चीनमधील पुन्हा सुरू झालेल्या व्यापार तणावामुळे तेलाच्या किमतीत मोठी घसरण झाली आहे. ब्रेंट आणि डब्ल्यूटीआय (वेस्ट टेक्सास इंटरमीडिएट) च्या किमती शुक्रवारी $६० प्रति बॅरलच्या खाली गेल्या. याचबरोबर, गाझामध्ये युद्धबंदीमुळे तेलावरील जोखीम प्रीमियम (Risk Premium) देखील संपुष्टात आला आहे.

भारत बनला अमेरिकेचा चौथा सर्वात मोठा ग्राहक –

Kpler च्या आकडेवारीनुसार, अमेरिकेतून भारताला होणारा तेल पुरवठा ६,१०,००० बॅरल प्रतिदिन (b/d) वर पोहोचला आहे, ज्यामुळे अमेरिका भारताचा चौथा सर्वात मोठा पुरवठादार बनला आहे. भारताच्या एकूण आयातीमध्ये अमेरिकेचा वाटा १२ टक्क्यांच्या विक्रमी स्तरावर पोहोचला आहे. सप्टेंबरमध्ये हा पुरवठा २,०७,००० b/d इतका होता. या वाढीचा काही परिणाम संयुक्त अरब अमिराती (UAE) च्या तेलावर झाला आहे, ज्याचा पुरवठा या महिन्यात ३,७३,००० b/d होता, तर सप्टेंबरमध्ये तो ५,८१,००० b/d होता.

रशिया अजूनही १७ लाख b/d सह पहिल्या क्रमांकावर आहे आणि त्याचा बाजारातील वाटा ३४ टक्के आहे.

सौदी अरेबिया ७,८८,००० b/d सह १६ टक्के वाटा राखून आहे.

भारतीय रिफायनऱ्यांची खरेदी वाढली –

भारतीय रिफायनरी क्षेत्रातील अधिकाऱ्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, स्वस्त अमेरिकन क्रूड ऑईल आणि स्पर्धात्मक शिपिंग दरांमुळे अलीकडे ऑर्डर्स वाढल्या आहेत. एका सरकारी रिफायनरीच्या व्यापाऱ्याने सांगितले की, अमेरिकेचा बेंचमार्क असलेला WTI, मध्य-पूर्वेकडील तेलाच्या जवळ असूनही, UAE च्या मुरबनसारख्या हलक्या तेलापेक्षा स्वस्त पडत आहे.

सरकारी रिफायनरींना सर्वात स्वस्त तेल खरेदी करणे बंधनकारक असल्याने, अमेरिकेतील स्वस्त तेल त्यांना अधिक खरेदीसाठी प्रोत्साहित करते. गेल्या आठवड्यात WTI ची किंमत $५८ प्रति बॅरलपर्यंत खाली आली होती.

अमेरिकेचे तेल झाले होते सर्वात स्वस्त!

भारतीय कस्टम्स डेटा (Customs Data) नुसार, ऑगस्टमध्ये भारताला पाठवलेल्या अमेरिकन तेलाची डिलीव्हरी बेसिस किंमत जुलैच्या $७० प्रति बॅरलच्या तुलनेत $४ प्रति बॅरलने कमी झाली. ऑगस्टमध्ये अमेरिकेने भारताच्या प्रमुख पुरवठादारांमध्ये सर्वात स्वस्त तेल पुरवले, जे गेल्या काही वर्षांत दिसले नव्हते. हे तेल इराकच्या तेलाएवढे स्वस्त होते, सौदी अरेबिया आणि UAE च्या तेलापेक्षा $६ स्वस्त आणि सवलतीच्या रूसी तेलापेक्षा $१ स्वस्त होते.

जानेवारी ते ऑगस्ट या काळात, अमेरिकेचे तेल सरासरी $७९ सह सर्वात महाग होते, तर इराक आणि रशियाचे तेल सर्वात स्वस्त होते.