Bihar Election 2025:  बिहार विधानसभा निवडणुकीच्या पार्श्वभूमीवर राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी (एनडीए) मध्ये जागा वाटपाचा प्राथमिक फॉर्म्युला ठरला आहे. सूत्रांनुसार, जनता दल युनायटेड (जेडीयू) ला 243 पैकी सुमारे 100 जागा मिळण्याची शक्यता आहे, तर उर्वरित 143 जागांचे वाटप भारतीय जनता पक्ष (भाजप) आपल्या कोट्यातून करणार आहे. यामध्ये भाजप स्वतःसाठी 100 पेक्षा जास्त जागा ठेवून लोक जनशक्ती पार्टी (रामविलास), हिंदुस्तानी आवाम मोर्चा (सेक्युलर) आणि राष्ट्रीय लोक मोर्चा यांना जागा देणार आहे. जागा वाटपाचा अंतिम निर्णय लवकरच जाहीर होण्याची अपेक्षा आहे, परंतु त्यापूर्वी सहयोगी पक्षांशी समन्वय आणि चर्चेचा दौर सुरू आहे.

एनडीएतील जागा वाटप –

बिहार विधानसभेच्या 243 जागांसाठी एनडीएत जागा वाटपाचा फॉर्म्युला ठरला आहे. यामध्ये जेडीयूला एका बाजूला ठेवून उर्वरित जागा भाजपच्या कोट्यात ठेवण्यात आल्या आहेत. जेडीयूला 100 जागा मिळण्याची शक्यता आहे, परंतु पक्ष आपला कोटा वाढवण्यासाठी प्रयत्नशील आहे. दुसरीकडे, भाजप जेडीयूला 100 जागांवर समाधानी करण्याचा प्रयत्न करत आहे. उर्वरित 143 जागांपैकी भाजप स्वतःसाठी 100 पेक्षा जास्त जागा राखून ठेवणार असून, बाकी जागा आपल्या सहयोगी पक्षांना देणार आहे.

यामध्ये चिराग पासवान यांच्या लोक जनशक्ती पार्टी (रामविलास), जीतन राम मांझी यांच्या हिंदुस्तानी आवाम मोर्चा (सेक्युलर) आणि उपेंद्र कुशवाहा यांच्या राष्ट्रीय लोक मोर्चाचा समावेश आहे. जागा वाटपाचा अंतिम निर्णय जाहीर होण्यापूर्वी भाजपला आपल्या सहयोगी पक्षांना समजावून सांगण्याची आणि एकजुटीचे प्रदर्शन करण्याची गरज आहे. यासाठी जेडीयूचे कार्यकारी राष्ट्रीय अध्यक्ष संजय झा यांची महत्त्वाची भूमिका आहे. मुख्यमंत्री नीतीश कुमार यांनी अलीकडील दिल्ली दौऱ्यात जागा वाटपाबाबतही चर्चा केली होती. एनडीएच्या एकजुटीसाठी जेडीयूने आपल्या जागांची यादी जाहीर न करण्याचा निर्णय घेतला असून, भाजप आपल्या सहयोगी पक्षांशी चर्चा पूर्ण करूनच पुढील पाऊल उचलेल.

चिराग पासवान यांचा भाजप कोट्यात समावेश –

लोक जनशक्ती पार्टीचे संस्थापक रामविलास पासवान यांच्या निधनानंतर चिराग पासवान यांनी पक्षाची धुरा सांभाळली आहे. 2020 च्या विधानसभा निवडणुकीत चिराग यांनी जेडीयूला तिसऱ्या क्रमांकाची पार्टी बनवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली होती. त्यावेळी त्यांना भाजपकडून बिहार विधानसभा निवडणुकीत मजबूत स्थान मिळवण्याचे आश्वासन देण्यात आले होते. 2024 च्या लोकसभा निवडणुकीत चिराग यांच्या पक्षाला मर्यादित जागा मिळाल्या, परंतु त्यांनी सर्व जागा जिंकून आपली ताकद दाखवली. यामुळे त्यांना केंद्रीय मंत्रिपद मिळाले. आता विधानसभा निवडणुकीसाठी चिराग 40 जागांची मागणी करत आहेत, परंतु भाजप त्यांना 20 ते 25 जागांवर समाधानी करण्याच्या तयारीत आहे. भाजपच्या एका गटाचा असा विश्वास आहे की, जेडीयूला जागा देणे ही त्यांची मजबूरी आहे, परंतु सहयोगी पक्षांना खूप ताकत देणे त्यांच्या हिताचे नाही. त्यामुळे चिराग यांच्या जागा निश्चित करण्यात थोडा वेळ लागत आहे.

जीतन राम मांझी यांचे स्थान –

2020 च्या विधानसभा निवडणुकीत जीतन राम मांझी यांचा पक्ष, हिंदुस्तानी आवाम मोर्चा (सेक्युलर), जेडीयूच्या कोट्यात होता. परंतु 2023 मध्ये त्यांनी महागठबंधन सोडून एनडीएत प्रवेश केला. त्यांचा पक्ष आता भाजपच्या कोट्यात आहे. मांझी यांना केंद्रात मंत्रिपद मिळाले असून, त्यांच्या पक्षाला मर्यादित जागा मिळण्याची शक्यता आहे. 2020 मध्ये त्यांच्या पक्षाने चार जागा जिंकल्या होत्या, आणि लोकसभा निवडणुकीनंतर झालेल्या उपनिवडणुकीत त्यांनी आपली जागा कायम ठेवली. भाजप मांझी यांना त्यांच्या सध्याच्या ताकदीच्या आधारावर जागा देण्याच्या तयारीत आहे.

उपेंद्र कुशवाहा यांचे आव्हान –

उपेंद्र कुशवाहा यांचा राष्ट्रीय लोक मोर्चा हा देखील भाजपच्या कोट्यात आहे. कुशवाहा यांनी एकेकाळी जेडीयूसोबत जवळीक साधली होती आणि त्यांनी आपल्या पक्षाचा जेडीयूमध्ये विलयही केला होता. परंतु, जेडीयूचे तत्कालीन अध्यक्ष राजीव रंजन सिंह उर्फ ललन सिंह यांच्याशी मतभेद झाल्याने त्यांनी स्वतंत्रपणे राष्ट्रीय लोक मोर्चा स्थापन केला. सध्या त्यांचा पक्ष संघटनात्मकदृष्ट्या कमकुवत आहे, तरीही ते 10 जागांची मागणी करत आहेत. भाजप त्यांच्या मागील कामगिरीचा विचार करून त्यांना मर्यादित जागा देण्याच्या तयारीत आहे. कुशवाहा यांना केंद्रात मंत्रिपद मिळण्याची अपेक्षा आहे, परंतु त्यासाठी त्यांना भाजपच्या कोट्यातून समाधान मानावे लागेल.

महागठबंधनातील अनिश्चितता –

एनडीएत जागा वाटपाचा फॉर्म्युला जवळपास निश्चित झाला असला, तरी महागठबंधनात याबाबत अद्याप अनिश्चितता आहे. राष्ट्रीय जनता दल (राजद), काँग्रेस आणि डाव्या पक्षांमध्ये जागा वाटपाबाबत चर्चा सुरू आहे. एनडीएच्या जागा वाटपाच्या घोषणेनंतरच महागठबंधन आपली रणनीती जाहीर करेल, अशी शक्यता आहे.

सध्याची विधानसभा स्थिती –

2020 च्या बिहार विधानसभा निवडणुकीत भाजपला 74 जागा मिळाल्या होत्या. त्यानंतर उपनिवडणुकीत कुढ़नी आणि अन्य दोन जागा जिंकून तसेच विकासशील इंसान पार्टीच्या तीन आमदारांना पक्षात सामील करून घेतल्याने भाजपच्या आमदारांची संख्या 80 झाली आहे. जेडीयूला 2020 मध्ये 43 जागा मिळाल्या होत्या. त्यांनी बहुजन समाज पार्टी आणि लोक जनशक्ती पार्टीच्या प्रत्येकी एका आमदाराला पक्षात सामील करून घेतले, परंतु आमदार बीमा भारती राजदमध्ये गेल्याने त्यांची संख्या 44 झाली. 2024 च्या उपनिवडणुकीत बेलागंज जागा जिंकून जेडीयूने आपली संख्या पुन्हा 45 केली. मांझी यांच्या पक्षाचे चार आमदार आहेत, तर चिराग यांच्या पक्षाचा एकही आमदार विधानसभेत नाही. कुशवाहा यांच्या पक्षाला गत निवडणुकीत काहीच यश मिळाले नव्हते.

दरम्यान, जेडीयूचे कार्यकारी राष्ट्रीय अध्यक्ष संजय झा आणि मुख्यमंत्री नीतीश कुमार यांनी दिल्ली दौऱ्यात जागा वाटपाबाबत महत्त्वपूर्ण चर्चा केली आहे. उपेंद्र कुशवाहा यांनीही दिल्लीत राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाशी जवळीक साधण्याचा प्रयत्न केला. चिराग पासवान यांनी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्याशी एकनिष्ठ राहण्याची भूमिका स्पष्ट केली आहे. भाजप लवकरच आपल्या सहयोगी पक्षांशी अंतिम चर्चा करून जागा वाटपाची घोषणा करेल. सध्या असे मानले जात आहे की, जेडीयूला 100-101 जागा मिळतील, तर उर्वरित 143 जागांपैकी भाजप स्वतःसाठी 100 पेक्षा जास्त जागा ठेवेल आणि बाकी जागा चिराग पासवान, जीतन राम मांझी आणि उपेंद्र कुशवाहा यांच्या पक्षांना वाटून देईल. यामुळे बिहारच्या राजकीय पटलावर एनडीएची रणनीती आणि एकजूट स्पष्ट होईल.