Bharat Ratna controversy Babasaheb Ambedkar: राज्यघटनेचे निर्माते डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या कथित अपमानावरून गेल्या काही दिवसांपासून भारतीय राजकारणात प्रचंड गदारोळ सुरु आहे. केंद्रीय गृहमंत्री अमित शहा यांनी संसदेत दिलेले वक्तव्य हे डॉ. आंबेडकरांचा अपमान असल्याचे विरोधकांनी म्हटले असून याविरोधात देशभरातील विरोधी पक्षांचे नेते व कार्यकर्ते रस्त्यावर उतरले आहेत. काँग्रेसने अमित शहा यांच्यावर आंबेडकरांचा अपमान केल्याचा आरोप करत त्यांचा राजीनामा मागितला आहे. प्रत्युत्तरात भाजप आणि त्यांच्या समर्थकांनी काँग्रेसला घेरले असून काँग्रेसने डॉ.आंबेडकरांचा कधीही आदर केला नसल्याचे म्हंटले आहे. काँग्रेस सरकारांनी आंबेडकरांचे स्मारक कधीच बांधले नाही, उलट भाजप सरकारांनी त्यांच्याशी संबंधित अनेक ठिकाणांचा विकास केला आणि मोदी सरकारने ‘संविधान दिन’ही साजरा करण्याची घोषणा केली, असे भाजपने म्हटले आहे. काँग्रेसच्या हल्ल्यांना प्रत्युत्तर देताना पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनीही आंबेडकरांच्या सन्मानार्थ त्यांच्या सरकारने काय काम केले आहे हे सांगितले. डॉ.आंबेडकरांना भारतरत्न दिला नाही – भाजपचे म्हणणे आहे की, स्वातंत्र्यानंतर देशात दीर्घकाळ काँग्रेसचे सरकार होते, मात्र काँग्रेसच्या सरकारांनी डॉ.आंबेडकरांना कधीही भारतरत्न देऊन सन्मानित केले नाही. नेहरू-गांधी घराण्यातील तीन पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू, इंदिरा गांधी आणि राजीव गांधी यांना भारतरत्न देण्यात आले होते, परंतु डॉ. आंबेडकरांना जाणीवपूर्वक हा सन्मान दिला गेला नाही, असा आरोप भाजपने केला आहे. भारतरत्न हा भारतातील सर्वोच्च नागरी पुरस्कार आहे. या संदर्भातील शिफारस पंतप्रधान राष्ट्रपतींकडे पाठवतात. तथापि, या प्रकरणातील नियम असा आहे की गृह मंत्रालयाला ज्या काही शिफारसी प्राप्त होतात, त्या पंतप्रधान कार्यालयाकडे पाठवल्या जातात. गृह मंत्रालय हे या पुरस्कारांसाठी नोडल मंत्रालय आहे. भारतरत्न पुरस्कार मरणोत्तरही दिला – भारतरत्न पुरस्कार मरणोत्तर म्हणजे मृत्यूनंतर दिला जात नाही, परंतु अनेक प्रकरणांमध्ये हा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार मृत्यूनंतरही दिला गेला आहे. काँग्रेसचे ज्येष्ठ नेते के. कामराज, एआयएडीएमकेचे संस्थापक एमजी रामचंद्रन, लाल बहादूर शास्त्री, मोरारजी देसाई, पीव्ही नरसिंह राव, चौधरी चरण सिंग, कर्पूरी ठाकूर आणि डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांना मरणोत्तर या पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले आहे. गेल्या काही वर्षांत देशात डॉ.आंबेडकरांभोवती एक नवा राजकीय वर्ग उदयास आला आहे. हा राजकीय वर्ग डॉ.आंबेडकरांना आपला मसिहा मानतो. सर्वोच्च न्यायालयासह देशात अनेक ठिकाणी डॉ.आंबेडकरांचे पुतळे बसवण्यात आले आहेत. एससी/एसटी मतदार बसपासोबत आले – 1984 मध्ये बहुजन समाज पक्ष (BSP), 1983 मध्ये DS-4 (दलित शोषित समाज संघर्ष समिती) आणि 1982 मध्ये कांशीराम यांच्या चमचा युग या पुस्तकाचे प्रकाशन झाल्यामुळे डॉ. आंबेडकरांचे नाव सामान्य लोकांमध्ये लोकप्रिय झाले. बसपाने महात्मा गांधींवर टीका करण्यास सुरुवात केली आणि आंबेडकरांना वंचित वर्गाचे खरे नायक सांगितले. सुरुवातीच्या दिवसांमध्ये, बसपने लढलेल्या जागांवर सुमारे 10 टक्के मते मिळू लागली आणि यावरून अनुसूचित जातीचे मतदार या नवीन पक्षाच्या पाठीशी उभे असल्याचे समजू लागले. ही परिस्थिती इतर राजकीय पक्षांसाठी चिंतेचा विषय बनली आणि त्यांनीही एससी/एसटीची मते मिळविण्यासाठी डॉ. आंबेडकरांना अधिक महत्त्व द्यायला सुरुवात केली. व्ही.पी.सिंग यांच्या सरकारने दिला आंबेडकरांना भारतरत्न – रामविलास पासवान, शरद यादव आणि नितीश कुमार यांच्या प्रभावामुळे डिसेंबर 1989 मध्ये व्हीपी सिंग सरकार स्थापन झाले तेव्हा डॉ. आंबेडकरांना 1990 मध्ये भारतरत्न देऊन सन्मानित करण्यात आले. त्यावेळी भाजप या सरकारला बाहेरून पाठिंबा देत होता. पण 24 सप्टेंबर 1990 रोजी बिहारमधील समस्तीपूर येथे भाजपचे तत्कालीन अध्यक्ष लालकृष्ण अडवाणी यांना अटक झाल्यानंतर भाजपने पाठिंबा काढून घेतला. 2014 मध्ये केंद्रात सरकार स्थापन केल्यानंतर मोदी सरकारने 10 भारतरत्न पुरस्कार दिले आहेत. यामध्ये 2015 मध्ये अटलबिहारी वाजपेयी आणि मदन मोहन मालवीय आणि 2019 मध्ये भारतीय जनसंघाचे संस्थापक सदस्य नानाजी देशमुख यांच्या नावाचाही समावेश आहे. 2024 च्या लोकसभा निवडणुकीपूर्वी भाजप नेते लालकृष्ण अडवाणी, माजी पंतप्रधान चौधरी चरण सिंह, समाजवादी नेते कर्पूरी ठाकूर आणि कृषी शास्त्रज्ञ एमएस स्वामीनाथन यांनाही भारतरत्न पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. बिगर काँग्रेसी सरकारांनी काँग्रेस नेत्यांचा गौरव केला – 1977 मध्ये काँग्रेस सोडून पंतप्रधान झालेल्या मोरारजी देसाई यांना चंद्रशेखर यांच्या नेतृत्वाखालील जनता दल (एस) सरकारने 1991 मध्ये भारतरत्न प्रदान केला होता. गुलझारीलाल नंदा यांना 1997 मध्ये संयुक्त आघाडी सरकारने हा सन्मान दिला होता. काँग्रेसचे दोन प्रमुख नेते माजी राष्ट्रपती प्रणव मुखर्जी आणि माजी पंतप्रधान पीव्ही नरसिंह राव यांना नरेंद्र मोदी सरकारने भारतरत्न देऊन सन्मानित केले आहे.
