Ashtavinayak Ganpati: महाराष्ट्रातील अष्टविनायक यात्रेतील दुसरे स्थान म्हणजे अहमदनगर जिल्ह्यातील कर्जत तालुक्यातील सिद्धटेक गावातील सिद्धिविनायक गणपती मंदिर. पुणे जिल्ह्याच्या सीमेवर, भीमा नदीच्या काठावर वसलेले हे मंदिर धार्मिक आणि ऐतिहासिक दृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते. अष्टविनायक यात्रा करणारे भक्त येथे येऊनच आपली यात्रा पूर्ण करतात.

कुठे आहे आणि कसे जायचे?

सिद्धिविनायक मंदिर पुण्यापासून सुमारे ११० किमी, तर शिर्डीपासून सुमारे ७० किमी अंतरावर आहे. पुणे-नगर महामार्गावरून दौंडमार्गे किंवा नगरकडून कर्जतमार्गे येथे पोहोचता येते. दौंड रेल्वे स्थानकापासून हे ठिकाण फक्त १८ किलोमीटरवर आहे. भीमा नदीच्या काठावर वसलेले सिद्धटेक हे गाव रमणीय परिसरामुळेही ओळखले जाते.

आख्यायिका

पौराणिक कथेनुसार, भगवान विष्णूने मधु आणि कैटभ या दोन राक्षसांचा वध करण्यासाठी येथेच गणपतीची उपासना केली होती. गणेशाने प्रसन्न होऊन विष्णूला सिद्धी दिली आणि त्यानंतरच विष्णूने राक्षसांचा वध केला. यामुळे या गणेशाला “सिद्धिविनायक” अशी उपाधी मिळाली.
तसेच असेही सांगितले जाते की अद्याशक्तीने ब्रह्मदेवाला दिलेल्या आदेशानुसार गणपतीचे हे शक्तिपीठ येथे निर्माण करण्यात आले.

मंदिराचे वैशिष्ट्य

मंदिर भीमा नदीच्या काठावरील टेकडीवर बांधलेले आहे.
गाभाऱ्यापर्यंत पोहोचण्यासाठी ४५० पायऱ्या चढाव्या लागतात.
मूर्ती काळ्या दगडाची असून, उजव्या सोंडेची आहे. गणेशाच्या पोटावर श्रीलक्ष्मी आणि सिद्धी बसलेल्या दाखवल्या आहेत.
मूर्तीवर पितळी आवरण आहे.
मंदिराच्या भोवती सात प्रदक्षिणा घातल्यास सर्व मनोकामना पूर्ण होतात, अशी श्रद्धा आहे.

यात्रेचे महत्त्व

सिद्धटेकचा सिद्धिविनायक गणपती हा साक्षात सिद्धी प्रदान करणारा मानला जातो. गणेशोत्सव काळात तसेच वर्षभर येथे भाविकांची प्रचंड गर्दी असते. विशेषतः अष्टविनायक यात्रा करणारे भक्त या ठिकाणी नक्की थांबतात.
स्थानिक श्रद्धेनुसार, ज्यांनी येथे सात प्रदक्षिणा घातल्या त्यांची सर्व इच्छापूर्ती होते.

पर्यटन व सोयीसुविधा

भीमा नदीच्या काठावरचे हे ठिकाण नैसर्गिक सौंदर्याने नटलेले आहे. आसपासची हिरवाई आणि नदीकाठचे शांत वातावरण यात्रेकरूंच्या मनाला भावते. मंदिर परिसरात धर्मशाळा, निवास व्यवस्था आणि प्रसादालय उपलब्ध आहे.

ऐतिहासिक संदर्भ

इतिहासात उल्लेख आहे की पेशव्यांच्या काळात सिद्धिविनायक मंदिराचे नूतनीकरण करण्यात आले होते. मंदिर परिसरातील वास्तुशिल्प आजही त्या काळाच्या शैलीची झलक दाखवते.

एकंदरीत, सिद्धटेकचा सिद्धिविनायक हा केवळ अष्टविनायक यात्रेतील एक टप्पा नसून मनोकामना पूर्ण करणारे गणेशस्थान आहे. पुणे-नगर मार्गावरून जाणाऱ्या भक्तांसाठी हे एक प्रमुख आध्यात्मिक आकर्षण आहे.