Iron Deficiency: शरीर निरोगी ठेवण्यासाठी लोह (Iron) हे अत्यंत महत्त्वाचे खनिज आहे. रक्तातील हिमोग्लोबिन तयार करण्यासाठी लोहाची गरज असते. हिमोग्लोबिन शरीराच्या प्रत्येक भागापर्यंत ऑक्सिजन पोहोचवण्याचे काम करते. त्यामुळे शरीरात लोहाची कमतरता निर्माण झाली, तर अनेक आरोग्य समस्या उद्भवू शकतात. विशेषतः महिला, गर्भवती, लहान मुले आणि किशोरवयीन मुलींमध्ये लोहाच्या कमतरतेचे प्रमाण अधिक आढळते.

शरीरात लोहाची कमतरता का होते?   (Iron Deficiency)

लोहयुक्त आहार कमी प्रमाणात घेणे हे यामागील सर्वात मोठे कारण आहे. याशिवाय अतिरक्तस्राव, महिलांमध्ये जास्त प्रमाणात मासिक पाळी येणे, गर्भधारणा, पचनसंस्थेचे काही आजार, शरीरात पोषक घटक नीट शोषले न जाणे तसेच वारंवार रक्तदान करणे यामुळेही लोहाची कमतरता निर्माण होऊ शकते.

लोहाच्या कमतरतेची लक्षणे कोणती?  (Iron Deficiency)

शरीरात लोहाची कमतरता असल्यास सतत थकवा जाणवणे, अशक्तपणा, चक्कर येणे, श्वास लागणे, त्वचा फिकट पडणे, डोकेदुखी, केस गळणे, नखे ठिसूळ होणे, हात-पाय थंड पडणे, हृदयाचे ठोके वेगाने धडधडणे आणि एकाग्रता कमी होणे अशी लक्षणे दिसू शकतात. काही गंभीर प्रकरणांमध्ये रक्तक्षय (अॅनिमिया) होण्याचा धोका वाढतो.

दुष्परिणाम काय होऊ शकतात?  (Iron Deficiency)

दीर्घकाळ लोहाची कमतरता राहिल्यास शरीरातील ऑक्सिजनचा पुरवठा कमी होतो. त्यामुळे दैनंदिन कामांमध्ये थकवा जाणवतो, रोगप्रतिकारक शक्ती कमी होते आणि वारंवार संसर्ग होऊ शकतो. मुलांमध्ये शारीरिक आणि बौद्धिक विकासावर परिणाम होऊ शकतो. गर्भवती महिलांमध्ये अकाली प्रसूती, कमी वजनाचे बाळ जन्माला येणे किंवा इतर गुंतागुंत होण्याचा धोका वाढू शकतो.

लोहाची कमतरता कशी भरून काढावी? 

लोहयुक्त आहार नियमितपणे घेणे हा सर्वोत्तम उपाय आहे. पालक, मेथी, चवळी, हरभरा, मसूर, राजमा, सोयाबीन, गूळ, खजूर, मनुका, अंजीर, तीळ, डाळिंब, सफरचंद, बीट, अंडी, मासे आणि यकृत (लिव्हर) यांसारख्या पदार्थांमध्ये लोह भरपूर प्रमाणात असते.

लोहाचे शरीरात योग्य शोषण होण्यासाठी व्हिटॅमिन ‘सी’चीही गरज असते. त्यामुळे लोहयुक्त पदार्थांसोबत लिंबू, संत्रे, मोसंबी, आवळा किंवा टोमॅटो यांसारखे व्हिटॅमिन ‘सी’युक्त पदार्थ खावेत.

जेवणानंतर लगेच चहा किंवा कॉफी पिणे टाळावे. कारण त्यामधील काही घटक लोहाचे शोषण कमी करतात.

डॉक्टरांचा सल्ला महत्त्वाचा

रक्तातील हिमोग्लोबिन कमी असल्याची शंका आल्यास स्वतःहून औषधे घेण्याऐवजी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. आवश्यक असल्यास रक्त तपासणी करून डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार आयर्न सप्लिमेंट्स घ्यावेत. योग्य आहार, नियमित तपासणी आणि वेळेवर उपचार केल्यास लोहाची कमतरता सहज भरून काढता येते आणि गंभीर आजारांचा धोका टाळता येतो.