World Alzheimers Day 2026: दरवर्षी 21 सप्टेंबर हा दिवस जागतिक अल्झायमर दिवस म्हणून पाळला जातो. अल्झायमर हा मेंदूशी संबंधित आजार आहे. यामध्ये हळूहळू स्मरणशक्ती, विचार करण्याची क्षमता आणि रोजची कामं करण्याच्या क्षमतेवर परिणाम होऊ शकतो. सुरुवातीला याची लक्षणं साध्या विसरभोळेपणासारखी वाटू शकतात. त्यामुळे अनेकदा त्याकडे दुर्लक्ष केलं जातं. मात्र, प्रत्येक गोष्ट विसरणं म्हणजे अल्झायमर असं नाही. स्मरणशक्तीमध्ये सतत आणि वाढता बदल जाणवत असेल, तर त्यामागचं कारण जाणून घेण्यासाठी डॉक्टरांचा सल्ला घेणं महत्त्वाचं आहे.

1. वारंवार गोष्टी विसरणे

कधीतरी एखाद्याचं नाव किंवा एखादी छोटी गोष्ट विसरणं सामान्य असू शकतं. मात्र, नुकतीच झालेली बातचीत, महत्त्वाची माहिती किंवा रोजच्या घटना वारंवार विसरणं हे लक्ष देण्यासारखं लक्षण असू शकतं. एखादी व्यक्ती एकच प्रश्न पुन्हा पुन्हा विचारत असेल आणि विसरण्याची समस्या हळूहळू वाढत असेल, तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नये. विशेषतः या समस्येचा रोजच्या आयुष्यावर परिणाम होऊ लागला असेल तर डॉक्टरांचा सल्ला घेणं योग्य ठरतं.

2. रोजची कामं करताना अडचण

एखादं काम अनेक वर्षांपासून सहज करणाऱ्या व्यक्तीला अचानक त्यात अडचण येऊ लागली तर त्याकडे लक्ष देणं गरजेचं आहे. उदाहरणार्थ, बिल भरणं, स्वयंपाक करणं, औषधं योग्य वेळी घेणं किंवा एखाद्या नेहमीच्या कामाच्या पायऱ्या लक्षात ठेवणं कठीण होऊ शकतं. ही समस्या सातत्याने वाढत असेल तर तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

3. योग्य शब्द आठवण्यात अडचण

बोलताना योग्य शब्द आठवणं कठीण होणं हे देखील लक्षात घेण्यासारखं आहे. एखाद्या परिचित व्यक्तीचं किंवा वस्तूचं नाव सांगताना वारंवार अडचण येऊ शकते. काही वेळा व्यक्तीला आपल्या मनातलं सांगण्यासाठी दुसरे शब्द वापरावे लागू शकतात. एकच गोष्ट पुन्हा पुन्हा सांगणं किंवा बातचीत पुढे नेण्यात अडचण येणं असे बदलही दिसू शकतात.

4. वेळ आणि ठिकाणाबाबत गोंधळ

अल्झायमरमध्ये व्यक्तीला दिवस, तारीख किंवा वेळेबाबत गोंधळ होऊ शकतो. काही वेळा ओळखीच्या ठिकाणी गेल्यानंतरही रस्ता विसरण्याची शक्यता असते. एखाद्या ठिकाणी आपण का आलो आहोत, हे लक्षात न राहणं किंवा आजूबाजूच्या परिस्थितीबाबत गोंधळ होणं असे बदल वारंवार दिसत असतील, तर त्याची तपासणी करून घेणं महत्त्वाचं आहे.

5. वागण्यात आणि व्यक्तिमत्त्वात बदल

स्मरणशक्तीतील बदलांसोबत व्यक्तीच्या स्वभावात किंवा वागण्यातही बदल दिसू शकतो. पूर्वी आवडणाऱ्या गोष्टींमध्ये रस कमी होणं, लोकांना भेटण्याची इच्छा कमी होणं किंवा कारण नसताना जास्त चिंताग्रस्त, गोंधळलेलं किंवा चिडचिडं वाटणं असे बदल दिसू शकतात.

अल्झायमरपासून बचावासाठी काय करावं?

अल्झायमर पूर्णपणे टाळता येईल, याची खात्री देणारा कोणताही एक उपाय नाही. मात्र, मेंदू आणि हृदयाचं आरोग्य चांगलं ठेवणं महत्त्वाचं आहे. यासाठी नियमित शारीरिक हालचाल करणं, पुरेशी झोप घेणं, संतुलित आहार घेणं आणि सामाजिकदृष्ट्या सक्रिय राहणं फायदेशीर ठरू शकतं. तसंच उच्च रक्तदाब, मधुमेह आणि कोलेस्ट्रॉल यांसारख्या समस्या नियंत्रणात ठेवणं महत्त्वाचं आहे.

सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे, स्मरणशक्ती किंवा वागण्यात सतत वाढत जाणारे बदल दिसले तर स्वतःहून अल्झायमरचा निष्कर्ष काढू नका. डॉक्टर किंवा न्यूरोलॉजिस्टकडून योग्य तपासणी करून घ्या. कारण विसरण्यामागे अल्झायमरशिवाय इतरही अनेक कारणं असू शकतात.