मॉस्को : भारतीय परराष्ट्रमंत्री डॉ. एस. जयशंकर यांनी रशियाची राजधानी मॉस्को येथे रशियन परराष्ट्रमंत्री सर्गेई लावरोव यांच्यासह महत्त्वपूर्ण बैठक घेतली. यावेळी त्यांनी रशियन राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांचीही भेट घेतली. भारत आणि रशिया यांच्यातील संबंध दुसऱ्या महायुद्धानंतर जगातील सर्वात स्थिर संबंधांपैकी एक असल्याचे जयशंकर यांनी संयुक्त निवेदनात नमूद केले. अमेरिकेच्या तेल आयातीवरील दबावाला न जुमानता भारताने रशियासोबत व्यापारी संबंध अधिक दृढ करण्याचा निर्णय घेतला आहे.

व्यापार संतुलन आणि वाढीवर भर
जयशंकर यांनी सांगितले की, भारत आणि रशिया यांनी व्यापार आणि आर्थिक सहकार्याच्या बैठकीत व्यापार संतुलित आणि सातत्याने वाढवण्याची इच्छा व्यक्त केली. यासाठी टॅरिफ आणि नियमांशी संबंधित अडथळे तातडीने दूर करणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी नमूद केले. औषधे, शेती आणि कापड क्षेत्रातील भारतीय निर्यात वाढल्यास व्यापार संतुलन साधले जाईल, असे त्यांनी स्पष्ट केले. तसेच, खतांच्या दीर्घकालीन पुरवठ्याबाबतही चर्चा झाली. भारतातील कुशल कामगार, विशेषतः आयटी, बांधकाम आणि अभियांत्रिकी क्षेत्रात रशियाच्या श्रमिक गरजा पूर्ण करू शकतात, असेही त्यांनी सांगितले. ऊर्जा क्षेत्रात व्यापार आणि गुंतवणुकीद्वारे सहकार्य कायम ठेवण्यावरही भर देण्यात आला.

नवीन वाणिज्य दूतावास उघडण्यासाठी गती
जयशंकर यांनी रशियाला कझान आणि येकातेरिनबर्ग येथे दोन नवीन भारतीय वाणिज्य दूतावास उघडण्याची प्रक्रिया गतिमान करण्याची गरज असल्याचे सांगितले. या वाणिज्य दूतावासांमुळे प्रादेशिक संपर्क वाढेल आणि व्यापार तसेच जनतेच्या परस्परसंबंधांना बळ मिळेल, असे त्यांनी नमूद केले.

संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद सुधारणांवर जोर
दोन्ही देशांनी जागतिक आणि बहुपक्षीय सहकार्यावर आपली बांधिलकी पुनश्च अधोरेखित केली. संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेचा (UNSC) विस्तार आणि सक्रियता वाढवण्याची गरज असल्याचे जयशंकर यांनी सांगितले. जी-20, ब्रिक्स आणि एससीओमधील सहकार्य गहन आणि दूरदृष्टीचे असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

रशियन सैन्यातील भारतीय आणि दहशतवादावरील चर्चा
रशियन सैन्यात कार्यरत भारतीयांच्या मुद्द्यावरही जयशंकर यांनी चर्चा केली. यापैकी अनेकांना सोडण्यात आले असले, तरी काही प्रकरणे प्रलंबित असून काही व्यक्ती बेपत्ता असल्याचे त्यांनी सांगितले. या प्रकरणांचा लवकरात लवकर निपटारा होईल, अशी अपेक्षा त्यांनी व्यक्त केली. दहशतवादाच्या सर्व प्रकारांविरोधात एकत्र लढण्याचा संकल्प दोन्ही देशांनी व्यक्त केला. भारताची दहशतवादाविरोधातील ‘शून्य सहनशीलता’ धोरण आणि सीमापार दहशतवादापासून नागरिकांचे संरक्षण करण्याच्या संप्रभु हक्काबाबत जयशंकर यांनी रशियाला अवगत केले.

कनेक्टिव्हिटी आणि संरक्षण सहकार्य
आंतरराष्ट्रीय उत्तर-दक्षिण परिवहन मार्गिका (INSTC), चेन्नई-व्लादिवोस्तोक पूर्वी समुद्री मार्गिका आणि उत्तरी समुद्री मार्ग यासह कनेक्टिव्हिटी उपक्रमांवरही चर्चा झाली. या मार्गिका आर्थिक संबंध दृढ करणार, पारगमन वेळ कमी करणार आणि युरेशिया तसेच त्यापलीकडील व्यापार विस्तारणार असल्याचे जयशंकर यांनी सांगितले. दोन्ही देशांचे संरक्षण आणि सैन्य-तांत्रिक सहकार्य मजबूत असून, रशिया भारताच्या ‘मेक इन इंडिया’ उद्दिष्टांना संयुक्त उत्पादन आणि तंत्रज्ञान हस्तांतरणाद्वारे समर्थन देत आहे.

युक्रेनसह प्रादेशिक मुद्द्यांवर चर्चा
जयशंकर यांनी युक्रेन, मध्य पूर्व, पश्चिम आशिया आणि अफगानिस्तानातील परिस्थितीवरही चर्चा झाल्याचे सांगितले. मतभेद संवाद आणि मुत्सद्देगिरीने सोडवले पाहिजेत, असा भारताचा दृष्टिकोन असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. तसेच, त्यांनी सर्गेई लावरोव यांना भारत भेटीचे निमंत्रण दिले.

दरम्यान, जयशंकर यांचा रशिया दौरा भारत-रशिया संबंधांना नवीन उंचीवर नेणारा ठरला आहे. व्यापार, कनेक्टिव्हिटी, संरक्षण आणि जागतिक सहकार्याच्या क्षेत्रात दोन्ही देशांनी आपली भागीदारी अधिक दृढ करण्याचा निर्धार व्यक्त केला आहे.