नवी दिल्ली – छत्तीसगडमधील नक्षलग्रस्त दंतेवाडा जिल्ह्यात बुधवारी नक्षलवाद्यांनी सुरक्षा जवानांना घेऊन जाणाऱ्या वाहनांच्या ताफ्यात सामील असलेल्या एका वाहनाला उडवले. या घटनेत 10 पोलीस शहीद झाले असून एका चालकाचा मृत्यू झाला आहे. नक्षलवादाविरोधातील लढा शेवटच्या टप्प्यावर असल्याचे छत्तीसगड सरकार सांगत आहे, मात्र या हल्ल्यांनंतर अनेक प्रश्न निर्माण झाले आहेत.

शहीद झालेल्या दहा जवानांचे प्राण वाचू शकले असते का, असा प्रश्न उपस्थित होत आहे. नक्षलविरोधी मोहिमेत भाग घेतल्यानंतर दहा जवान बहुउपयोगी वाहनातून दंतेवाडा येथे परतत होते. ते अरणपूर आणि समेली गावादरम्यान असताना नक्षलवाद्यांनी भूसुरुंगाचा स्फोट केला. ज्या रस्त्यावर हा भूसुरुंग स्फोट झाला, त्या रस्त्यावर आणखी अनेक जिवंत भूसुरुंग आहेत, जे नक्षलवाद्यांच्या माहितीत आहेत. ते त्यांनीच पेरले आहेत.

बस्तरच्या अंतर्गत भागात सुरक्षा कर्मचाऱ्यांच्या हालचालींबाबत काही प्रोटोकॉल आहेत. सुरक्षा कर्मचाऱ्यांना सक्त सूचना आहेत की जेव्हा ते शोध मोहिमेवर जातील तेव्हा मुख्य रस्त्याऐवजी जंगलातील पायवाटेवरून जावे. पायी चालत जा, वाहनाने जा, नंतर त्यांच्यामध्ये योग्य अंतर ठेवा. चारचाकी वाहने वापरायची नाहीत. असे असूनही, सुरक्षा कर्मचारी ज्या मार्गाने अरणपूरमधून जात होते, त्या वेळी ते अतिशय निश्‍चिंत होते. ते तीन ते चारच्या संख्येने चारचाकीमध्ये होते.

अशा प्रकारे प्रवासास बंदी असतानाही जवानांना चारचाकी वाहनातून जाण्यास मज्जाव का केला गेला नाही? जवान चारचाकीमध्ये नसते तर एवढ्या मोठ्या संख्येने स्फोट होऊनही जवान शहीद झाले नसते.

एवढ्या मोठ्या प्रमाणात स्फोट नक्षलवाद्यांपर्यंत पोहोचले असतील तर कुठेतरी गुप्तचर यंत्रणेचे अपयश आहे. यामध्ये अनेक व्हाईट कॉलरचाही सहभाग असू शकतो. शहरी नेटवर्क आणि शहरी नक्षलवाद्यांना पाठिंबा देणाऱ्या लोकांना बस्तरमध्ये अनेकदा अटक करण्यात आली आहे. वास्तविक, राज्यातील अनेक खाणींसाठी वापरण्यात येणारी गनपावडरही अनेकवेळा नक्षलवाद्यांपर्यंत पोहोचते.

यात अनेकवेळा सुरक्षा कर्मचाऱ्यांचाही सहभाग आढळून आला आहे. त्याचबरोबर बस्तरच्या अंतर्गत भागात काम करणारे कंत्राटदारही नक्षलवाद्यांना मदत करतात, याचे पुरावेही पोलिसांकडे उपलब्ध आहेत. मात्र, यावर कोणतीही मोठी कारवाई होत नसल्याने हे नेटवर्क उद्‌वस्त होऊन माओवाद्यांपर्यंत शस्त्रे पोहोचत नाहीत.

 प्रश्‍न असे आहेत…
बंदी असतानाही जवान फोरव्हीलरमधून का जात होते?
दंतेवाड्यात 40 किलो स्फोटके घेऊन नक्षलवादी कसे फिरत होते?
नक्षलवाद्यांनी एवढी गनपावडर कुठून आणली?
नव्याने बांधलेल्या रस्त्याखालचे भूसुरुंग कसे सापडले नाहीत?
भुसुरुंग शोधण्याचे तंत्रज्ञान प्रशासनाकडे नाही का?
एवढ्या मोठ्या प्रमाणात स्फोटके कुठल्या सीमेवरूनच आली?
हे गुप्तचर यंत्रणेचे अपयश नाही का?

नक्षलवादी हल्ल्यांचा रक्तरंजित इतिहास
3 एप्रिल 2021 : सुकमा आणि विजापूर जिल्ह्यांच्या सीमेवर 22 जवान शहीद
21 मार्च 2020 : सुकमाच्या मिनपा भागात 17 जवान शहीद
9 एप्रिल 2019 : दंतेवाडा जिल्ह्यात भाजप आमदार भीमा मांडवी आणि 4 जवान शहीद
2 फेब्रुवारी 2018 : सुकमा जिल्ह्यात दोन पोलीस शहीद
3 मार्च 2018 : सुकमा जिल्ह्यात नऊ जवान शहीद
24 एप्रिल 2017 : सुकमा येथील बुरकापाल हल्ल्यात 24 जवान शहीद
12 मार्च 2017 : सुकमा जिल्ह्यात 12 जवान शहीद
11 मार्च 2014 : सुकमा जिल्ह्यात 15 जवान शहीद
28 फेब्रुवारी 2014 : दंतेवाडा जिल्ह्यात सहा पोलिस शहीद
25 मे 2013 : दरभा खोऱ्यात माजी मंत्र्यांसह 25 कॉंग्रेस नेते मारले
29 जून 2010 : नारायणपूर जिल्ह्यात 26 जवान शहीद
8 मे 2010 : बिजपूर जिल्ह्यात 8 जवान शहीद झाले होते.
6 एप्रिल 2010 : दंतेवाडा जिल्ह्यात 75 जवान शहीद
4 सप्टेंबर 2009 : विजापूर जिल्ह्यात 4 गावकऱ्यांची हत्या
27 जुलै 2009 : दंतेवाडा येथे सहा जणांचा मृत्यू

नक्षलवादी हल्ला दावा वि डेटा
वर्ष, शहीद जवान, नागरिक मृत्युमुखी, नक्षलवादी मारले
2018, 55, 98, 125
2019, 22, 55, 79
2020, 36, 75, 44
2021, 45, 56, 38
2022, 10, 51, 41
2023, 7, 10, 01