Donald Trump: अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या वक्तव्यांमधील चुकीचे दावे आणि दिशाभूल करणाऱ्या विधानांची गेल्या दहा वर्षांपासून पडताळणी करणारे पत्रकार डॅनियल डेल पुन्हा चर्चेत आले आहेत. सप्टेंबर २०१६ पासून सुरू केलेल्या या पडताळणीच्या कामात त्यांनी २०२० पर्यंत ट्रम्प यांचे ८,५०० हून अधिक चुकीचे दावे नोंदवले होते. डेल यांनी २७ सप्टेंबर २०२६ रोजी प्रसिद्ध केलेल्या लेखात या दहा वर्षांच्या अनुभवातून काही महत्त्वाच्या गोष्टी मांडल्या आहेत.

ट्रम्प यांच्या वक्तव्यांची दहा वर्षे पडताळणी

कॅनडाचे पत्रकार डॅनियल डेल यांनी २०१६ मध्ये अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्षपदाच्या निवडणुकीदरम्यान ट्रम्प यांच्या वक्तव्यांची सत्यता तपासण्यास सुरुवात केली. त्यावेळी ट्रम्प राष्ट्राध्यक्षपदाचे उमेदवार होते. त्यांच्या भाषणांमधील दावे तपासून त्यातील चुकीची माहिती लोकांसमोर आणण्याचे काम डेल यांनी सुरू केले.

सुरुवातीला हा छोटासा उपक्रम असेल, असे त्यांना वाटले होते. मात्र, ट्रम्प यांची वक्तव्ये आणि त्यातील चुकीच्या दाव्यांची संख्या वाढत गेली. त्यामुळे या कामाला अधिक वेळ द्यावा लागला. डेल यांनी २०२० मध्ये सांगितले होते की, सप्टेंबर २०१६ पासून त्यांनी ट्रम्प यांचे ८,५०० हून अधिक चुकीचे दावे नोंदवले होते.

राजकीय संकटाच्या काळात वाढले चुकीचे दावे

डेल यांच्या निरीक्षणानुसार, ट्रम्प यांच्या राजकीय अडचणींच्या काळात त्यांच्या चुकीच्या दाव्यांची संख्या वाढत होती. २०१८ मधील मध्यावधी निवडणुका, २०१९ मधील महाभियोगाची प्रक्रिया आणि २०२० मधील कोरोना महामारीच्या काळात त्यांच्या वक्तव्यांची पडताळणी महत्त्वाची ठरली. २०२० च्या राष्ट्राध्यक्षपदाच्या निवडणुकीत पराभव झाल्यानंतरही ट्रम्प यांनी निवडणुकीबाबत अनेक दावे केले. या काळात त्यांच्या वक्तव्यांची सत्यता तपासण्याचे काम डेल यांनी सुरू ठेवले.

राजकारणापुरते मर्यादित नव्हते चुकीचे दावे

ट्रम्प यांच्या वक्तव्यांमधील चुकीची माहिती केवळ राजकीय धोरणे किंवा निवडणुकांशी संबंधित नव्हती. काही वेळा त्यांनी वैयक्तिक अनुभवांबाबतही दावे केले होते. डेल यांनी त्यांच्या लेखात नमूद केले आहे की, ट्रम्प यांनी काही घटनांबाबत सांगितलेल्या गोष्टींचीही पडताळणी करावी लागत असे. काही दावे त्यांनी वारंवार केले. त्यामुळे एखादे विधान एकदा चुकीचे ठरवून थांबण्याऐवजी त्याची पुनरावृत्ती होत आहे का, हेही तपासावे लागत होते.

२०२२ मध्ये पुन्हा सुरू झाली पडताळणी

२०२० नंतर ट्रम्प यांनी काही काळासाठी राष्ट्राध्यक्षपद सोडले. मात्र, २०२२ मध्ये त्यांनी पुन्हा राष्ट्राध्यक्षपदाच्या निवडणुकीची तयारी सुरू केली. त्यावेळी त्यांच्या भाषणांमध्ये डॅनियल डेल यांनी २० हून अधिक चुकीचे किंवा दिशाभूल करणारे दावे नोंदवले. डेल यांच्या मते, त्यानंतरही ट्रम्प यांच्या वक्तव्यांमधील अचूकतेत अपेक्षित सुधारणा दिसली नाही. त्यामुळे त्यांच्या दाव्यांची पडताळणी करण्याचे काम पुन्हा महत्त्वाचे ठरले.

महागाई, अर्थव्यवस्था आणि आकडेवारीवरही प्रश्न

ट्रम्प आपल्या भाषणांमध्ये महागाई, पेट्रोलचे दर, अर्थव्यवस्था आणि सभांना उपस्थित असलेल्या लोकांची संख्या याबाबत अनेकदा आकडेवारी मांडतात. अशा दाव्यांची अधिकृत आकडेवारीशी तुलना करणे आवश्यक असल्याचे डेल यांच्या कामातून स्पष्ट होते.

राजकीय नेत्यांच्या वक्तव्यांमधील चुकीची माहिती लोकांपर्यंत पोहोचल्यास त्याचा परिणाम जनतेच्या निर्णयांवर होऊ शकतो. त्यामुळे पत्रकारांनी केवळ नेत्यांचे दावे प्रसिद्ध न करता त्यांची सत्यता तपासणे महत्त्वाचे ठरते.

तथ्य पडताळणीचे काम का महत्त्वाचे?

डॅनियल डेल यांच्या दहा वर्षांच्या कामातून राजकीय वक्तव्यांची पडताळणी किती आवश्यक आहे, हे समोर येते. एखादा नेता एखादी गोष्ट वारंवार सांगत असेल, तरी ती सत्यच असेल असे नाही. त्यामुळे नागरिकांनीही राजकीय दावे ऐकताना त्यांचे स्रोत तपासणे आणि अधिकृत माहितीशी तुलना करणे गरजेचे आहे.

लोकशाहीमध्ये मतदारांना अचूक माहिती मिळणे महत्त्वाचे असते. पत्रकारांची तथ्य पडताळणी ही त्यासाठीची एक महत्त्वाची प्रक्रिया आहे. मात्र, कोणत्याही एका पत्रकाराच्या निष्कर्षावर अवलंबून न राहता दाव्यांचे मूळ स्रोत, आकडेवारी आणि इतर विश्वसनीय पडताळणीही पाहणे आवश्यक आहे.