नवी दिल्ली – ओडिशातील पहारपूर गाव. प्रवेशद्वारावर एक बॅनर आहे. ज्याच्या दोन्ही बाजूला द्रौपदी मुर्मू यांचे मोठे फोटो आहेत. त्यात लिहिले आहे,’राष्ट्रपती पदाच्या उमेदवार द्रौपदी मुर्मू, पहारपूर गावात तुमचे स्वागत आहे. येथे एक मोठा पुतळा आहे, जो द्रौपदीच्या पतीचा आहे. ज्यावर ओडिशातील दोन महान कवी सच्चिदानंद आणि सरला दास यांच्या कवितांच्या ओळी कोरल्या आहेत.’

येथून सुमारे अडीच किमी अंतरावर प्रवेशद्वारावर शाळा आहे. नाव- श्याम, लक्ष्मण, शिपुन उच्च प्राथमिक निवासी शाळा. एकेकाळी इथे एक घर होतं. तेच घर जिथे ४२ वर्षांपूर्वी देशाच्या राष्ट्रपती पदाच्या उमेदवार द्रौपदी मुर्मू वधू बनून आल्या होत्या. त्याकाळी ना पक्क्या भिंती होत्या ना काँक्रीटचे छत.  होते तर फक्त बांबूचे घर.

4 वर्षात या घराने 3 शोकांतिका पाहिल्या. एकापाठोपाठ एक 3 मृतदेह गावात दफन करण्यात आले. 2010 ते 2014 या काळात द्रौपदी यांच्या दोन मुलांसह  पतीचा मृत्यू झाला. मोठ्या मुलाचा गूढ मृत्यू झाला होता. जवळच्या मित्रांनी सांगितले की तो त्याच्या मित्रांच्या घरी पार्टीला गेला होता. रात्री घरी परत आला तेव्हा तो म्हणाला,’मी थकलो आहे, डिस्टर्ब करू नका.’ जेव्हा सकाळी दरवाजा ठोठावला तेव्हा त्याने दरवाजा उघडला नाही. कसेबसे दार उघडले असता तो मृतावस्थेत आढळून आला. तर दोन वर्षांनंतर लहान मुलाचा रस्ते अपघातात मृत्यू झाला. या वास्तूत शांतता नव्हती, म्हणून द्रौपदी यांनी शाळेतील मुलांसाठी येथे वसतिगृह बांधले.

द्रौपदी यांच्या आयुष्यातील पहिली शोकांतिका, या घटनेचा गावात कोणीही उल्लेख करत नाही. त्यांच्या पहिल्या मुलाचा मृत्यू. ज्याने वयाच्या अवघ्या ८ व्या वर्षी जगाचा निरोप घेतला.

द्रौपदी यांची मेहुणी शाक्यमुनी सांगते, ‘जेव्हा मोठा मुलगा अचानकच गेला त्यावेळी द्रौपदी या 6 महिने नैराश्यात होत्या. त्यांना सांभाळणे कठीण जात होते. त्यानंतर  त्या अध्यात्माकडे वळला. कदाचित यामुळेच त्यांना डोंगरासारखे दु:ख सहन करण्याची ताकद मिळाली असेल.’

शाक्यमुनी पुढे सांगतात, ‘मोठ्या मुलाच्या मृत्यूने जी द्रौपदी या तुटल्या होत्या, मात्र धाकट्या मुलाच्या मृत्यू वेळी त्यांनी या कठीण परिस्थितीला खंबीरपणे तोंड दिले. त्यानंतर द्रौपदी यांचा पतीचाही मृत्यू झाला मात्र या दुःखाच्या काळात त्या मुळीच हरल्या नाही त्यांनी हे सर्व दुःख पचवले.’

रायरंगपूरच्या ब्रह्माकुमारी संस्थानच्या प्रमुख सुप्रिया सांगतात, “मोठा मुलाच्या मृत्यूनंतर द्रौपदी एकदम हादरली होती. तिने आम्हाला घरी बोलावून सांगितले की मला समजत नाही काय करावे?’

त्यावेळी मी म्हणाले,’तुम्ही केंद्रात या. तुमच्या मनाला शांती मिळेल. मग द्रौपदी केंद्रात येऊ लागल्या. 2014 पर्यंत त्या केंद्रात येत राहिल्या. गव्हर्नर झाल्यानंतर त्या फक्त एक-दोन वेळा आल्या पण त्यांनी आपली दिनचर्या कधीच मोडली नाही. त्या खूप मैत्रीपूर्ण आहे.’

‘द्रौपदी नेहमीच एक अनुवादक आणि शिवबाबांचे एक छोटेसे पुस्तक आपल्या सोबत ठेवतात. जेणेकरून इतरत्र गेल्यावरही त्यांचा ध्यानाचा क्रम मोडू नये.’

रोज सकाळी 3:30 वाजता उठतात

याच गावात राहणाऱ्या सुनीता मांझी गेल्या वर्षी डिसेंबरमध्ये द्रौपदी मुर्मू यांचासोबत राहिल्या होत्या. सुनीता मांझी त्यांच्याबाबत सांगतांना म्हणतात, ‘द्रौपदी जी कितीही व्यस्त असल्या तरी ध्यान, मॉर्निंग वॉक आणि योगा करणे कधीच सोड नाही. रोज सकाळी साडेतीनला  त्या उठायच्या. आणि आपल्या दिनक्रम सुरु ठेवायच्या’

रायरंगपूरमधील त्यांचे आणि खासदार प्रतिनिधी यांचे जवळचे सहकारी संजय महतो म्हणतात, “मुर्मूच्या राज्यपालपदाच्या काळात झारखंड राजभवनाचे दरवाजे सर्वांसाठी खुले होते. कोणी भेटण्याची परवानगी मागितली, तर त्याचे उत्तर होय असे होते.’